Barari Ghat jangi
| Barari G‘at jangi (1760) | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Afg‘onlar va Maratxalar to‘qnashuvlari | |||||||
| |||||||
| Raqiblar | |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
| Kuchlar | |||||||
| Noma’lum | 80 000 otliq[1] | ||||||
| Yoʻqotishlar | |||||||
| Noma’lum | 1 000+ halok bo‘lgan | ||||||
Barari Ghat jangi (बुराडी घाट) — Durroniylar va Rohilla afg‘onlari bilan maratxalar qo‘shini o‘rtasida bo‘lib o‘tgan harbiy to‘qnashuv. Jangda marathalar qo‘shini mag‘lubiyatga uchradi, uning qo‘mondoni esa jang maydonida halok bo‘ldi.
Jangoldi voqealar
Durroniylar qo‘shinidan mag‘lubiyatga uchragach, Dattaji Rao Scindia Dehli tomon chekinib, 29-dekabr kuni Sonipatga yetib keldi. U Boburiylar vaziri Imad-ul-Mulkga Dehli mudofaasini tashkil etishni topshirdi. Biroq vazir unga xiyonat qilib, Dehlini himoyasiz qoldirdi. Vaziyatni yanada og‘irlashtirgan jihat shuki, mahalliy dehqonlar maratxalarni xush ko‘rmas va ularga ishonib bo‘lmas edi. Navbatdagi to‘qnashuvni ortga surib bo‘lmasligini anglagan Dattaji Barari Ghatga yetib keldi.
4-yanvar kuni ikki qo‘shin Jamna daryosining ikki sohilida joylashgan paytda, dushmanning daryodan o‘tishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun maratxa askarlariga Jamnadagi barcha kechuvlarni qo‘riqlash buyurildi. 6-yanvar kuni Dattaji Dehliga borib, jangovar harakatlarda qatnashmaydigan kishilar hamda maratxa zobitlarining oila a’zolarini Revariga jo‘natdi[2].
Jang
8–9-yanvarga o‘tar kechasi Abdaliy maratxalar mudofaasini hamda daryodan o‘tish imkoniyatlarini o‘rganishga qaror qildi. Najib ad-Dawlah va boshqa Rohilla sardorlari bu vazifani bajarishga otlandilar. Ular bilan birga tuyalardan va kichik fillardan iborat harbiy bo‘linma ham yo‘lga chiqdi. Har bir hayvonga yengil dala to‘plari va artilleriyachilar joylashtirilgan edi[3]. Ular daryoning suv yo‘lidan o‘tib, pana joyga yashirindilar, biroq maratxalar ularni payqab qoldi. Rohillalarning orqa tomoni afg‘on otliqlari tomonidan himoyalangan edi.
Bu haqda Dattajiga xabar berilgach, Sabaji Scindia va uning qilich hamda nayzalar bilan qurollangan askarlari dushmanga qarshi kurashish uchun daryoning narigi sohiliga o‘tdilar. Biroq qamishzor va butalar orasiga yashiringan musketyorlar ularni o‘qqa tutdilar. Maratxalarning og‘ir ahvolga tushib qolganini eshitgan Dattaji voqea joyiga shoshildi. Dushmanning joylashuvini aniq bilmagan holda, u oz sonli qilichboz askarlari bilan afg‘onlar ustiga tashlandi. Ammo o‘q Dattajiga tegib, uni halok qildi[4][5][6][7][8].
Yordamga yetib kelgan Jankoji Scindia ham o‘qqa tutildi va hushidan ketib, yerga quladi. Dattajining ukasi Jobita ham jangda halok bo‘ldi. Qo‘mondonlari o‘ldirilganini ko‘rgan maratxalar qo‘shini ruhiy tushkunlikka tushib, jon saqlash maqsadida jang maydonini tark etdi. Ular ming nafardan ortiq kishisini yo‘qotgan edi[9]. Maratxalarning aksariyati Dehliga yetib borishga muvaffaq bo‘ldi, biroq afg‘onlar va rohillalar ularni ta’qib qilib, chekinayotgan ko‘plab askarlarni qirib tashladilar[10]. Najibxonning diniy ustozi Qutbshoh Rohilla Dattajining jasadini topib, uning boshini tanasidan judo qildi. Kesilgan bosh Najibxon va Abdaliyga ko‘rsatildi[11][12][13].
Oqibatlari
G‘alaba qozongan afg‘onlar chekinayotgan maratxalarni ta’qib qilgan holda, 9-yanvar kuni Dehli shahriga kirib keldilar. Bu vaqtda shahar aholisining aksariyati allaqachon uni tark etgan, qolganlari esa uylariga berkinib olgan edi. Imad-ul-Mulk, butun Boburiylar ma’muriyati va qo‘shini, shuningdek, Qizil qal’a himoyasiz qoldirilgan edi. Afg‘onlar Shoh Jahon IIIni Boburiylar imperiyasining yangi hukmdori sifatida taxtga o‘tqazdilar va uning Abdaliy himoyasida ekanini e’lon qildilar. Shuningdek, Abdaliy o‘z noiblariga imperatorni hech qanday noqulay vaziyatga solmaslikni buyurdi[14][15][16].
Manbalar
- ↑ Fayz Muhammad Kitab Hazarah. The History Of Afghanistan Fayż Muḥammad Kātib Hazārah's Sirāj Al Tawārīkh By R. D. Mcchesney, M. M. Khorrami (trans., ann.), 2012 — 32-bet.
- ↑ Jaswant Lal Mehta, Advanced Study in the History of Modern India 1707-1813, p. 268-9 [1]
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 269
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 269
- ↑ Jaywant Joglekar, Decisive Battles India Lost (326 B.C. to 1803 A.D.), 86 [2]
- ↑ D.S Saggu VSM, Battle Tactics And War Manoeuvres of the Sikhs
- ↑ „Battle of Barari Ghat | Sepoy Mutiny, British Raj & Bengal Army | Britannica“ (en). www.britannica.com. Qaraldi: 2025-yil 25-mart.
- ↑ Maratha Generals and Personalities: A gist of great personalities of Marathas (en). Pratik gupta, 2014-08-01.
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 269-270
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 270
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 270
- ↑ D.S Saggu VSM.
- ↑ Jaywant Joglekar, p. 86
- ↑ Jaswant Lal Mehta, p. 270
- ↑ Frédéric, Louis; Dewnarain, Dave. Le Nouveau Dictionnaire de la civilisation indienne - Édition intégrale (fr). Groupe Robert Laffont, 2018-01-11. ISBN 978-2-221-21774-0.
- ↑ Jaques, Tony. Dictionary of Battles and Sieges: A Guide to 8,500 Battles from Antiquity through the Twenty-first Century [3 volumes] (en). Bloomsbury Publishing USA, 2006-11-30. ISBN 978-0-313-02799-4.