Jump to content

Dancer in the Dark

From Ziyosfera
Dancer in the Dark
Rejissyor(lar) Lars von Trier
Prodyuser(lar) Vibeke Windeløv
Ssenariy
muallif(lar)i
Lars von Trier
Rollarda
Bastakor(lar) Björk
Operator(lar) Robby Müller
Montajyor(lar)
  • François Gédigier
  • Molly Marlene Stensgård
Studiya
  • Zentropa Entertainments
  • Canal+
  • FilmFour
  • France 3 Cinéma
Distribyutor
Premyera
sanasi
Davomiylik 140 daqiqa
Mamlakatlar
Til Inglizcha
Byudjet $12,5 million (120 million Daniya kronasi)[1]
Daromad $45,6 million[2]

Dancer in the Dark (Qorongʻilikdagi raqqosa) — 2000-yilda rejissyor Lars von Trier tomonidan suratga olingan psixologik melodramatik musiqiy film. Filmda islandiyalik musiqachi Björk asta sekin koʻrish qobiliyatini yoʻqotayotgan hamda oʻgʻlining ham shu qismatni takrorlamasligi uchun operatsiyaga pul yigʻayotgan muhojir zavod ishchisi rolini ijro etgan. Kartina 2000-yilgi Cannes kinofestivalida bosh mukofot „Oltin palma novdasi“ni, Björk esa „Eng yaxshi aktrisa“ mukofotini qoʻlga kiritdi. Filmdagi „I’ve Seen It All“ taronasi esa Oscar mukofotining „Eng yaxshi original qoʻshiq“ nominatsiyasiga daʼvogarlik qildi[3].

Syujeti

1964-yil, Vashington shtati. Chexiyalik muhojir Selma Ježková 12 yoshli oʻgʻli Gene bilan birga yangi hayot ilinjida Amerikaga koʻchib keladi. Ularning turmushi oʻta nochor kechadi, Selma tun u kun zavodda mehnat qiladi, uning bu musibatli hayotdagi yagona maʼnaviy suyanchi esa yaqin dugonasi Kathy boʻladi. Ular mahalliy politsiyachi Bill Houston va uning xotini Lindaga qarashli hovlidagi kichik tirkama uyda ijarada yashashadi. Ogʻir irsiy kasallik tufayli Selmaning koʻzlari kun sayin xiralashib boradi, biroq u oʻz taqdirining achchiq qismati oʻgʻlining boshiga ham tushmasligi uchun bor budini operatsiya uchun yigʻishga ahd qiladi. Hatto koʻrligi sababli ishidan ayrilib qolmaslik uchun shifokor koʻriklaridagi koʻz jadvalini yashirincha yodlab oladi. Bu cheksiz gʻam tashvishlardan qutulishning yagona yoʻli sifatida Selma oʻz xayollaridagi sehrli musiqiy sahnalarga shoʻngʻiydi va u hayotdagi har bir narsani, hatto zavod dastgohlarining quloqni qomatga keltiruvchi shovqinini ham nafis qoʻshiq va raqsga aylantira oladi.

Kunlarning birida Bill Selmaga oʻzining eng ichki sirlarini ochishga majbur boʻladi, xotini Lindaning isrofgarliklari tufayli ularning xonadoni bankka garovga qoʻyilgan va musodara qilinish arafasida edi. Chorasiz qolgan Bill hatto oʻz joniga qasd qilish haqida oʻylayotgandi. Koʻngli pokiza boʻlgan Selma bu sirni oʻz mahramidek saqlashga vaʼda beradi va dildan suhbat asnosida oʻzining ham koʻzi yaqin orada butkul koʻr boʻlib qolishini soʻzlab beradi, biroq bu paytda Bill uning pul yashirilgan qutisini payqab qolgan edi. Ertasi kuni shifokor koʻrigidan oʻta olmagan va koʻrish qobiliyati butkul yomonlashgan Selma zavoddan haydaladi, u ruhan ezilib uyiga qaytganida esa qutining boʻshab qolganini koʻradi. Toʻplagan omonatini qaytarib olish ilinjida u darhol Billning uyiga boradi, ammo uning maqsadini tushunmagan Linda Selmani oʻz eriga koʻz olaytirayotganlikda nohaq ayblaydi. Shunda ham Selma vaʼdasiga sodiq qolib, Billning moliyaviy muammolarini fosh etmaydi.

Pulni qaytarish uchun boshlangan oʻzaro olishuv paytida vahimaga tushgan Bill toʻpponchasini chiqaradi va toʻpolon oqibatida Selma uni tasodifan ogʻir yaralab qoʻyadi. Koʻp qon yoʻqotayotgan va chorasiz qolgan Bill Selmaga uning oʻzini butkul oʻldirishi uchun yolvora boshlaydi. U oʻgʻirlangan pulni qaytarishning va xotiniga haqiqatni aytishning boshqa hech qanday yoʻli qolmaganini aytadi. Dahshat va chorasizlik ichida qolgan Selma uni otib oʻldiradi, soʻngra oʻgʻirlangan pullarini olib, Geneʼning operatsiyasi uchun shifoxonaga oldindan toʻlov sifatida topshiradi.

Koʻp oʻtmay Selma hibsga olinib, sud kursisiga oʻtqaziladi. Sud jarayonida sovuqqon prokurorlar uni kommunistlarga xayrixohlikda hamda Amerika tibbiyot tizimidan tekinga foydalanish ilinjida ataylab oʻzini koʻrlikka solganlikda nohaq ayblashadi. Shoʻrlik ayol oʻziga qoʻyilgan ayblovlarga imkon qadar sodda va rost javob beradi, biroq Billga bergan vaʼdasini buzmaslik uchun uning moliyaviy sirlarini barbir fosh etmaydi. Uning pullingizni Chexiyadagi „otasiga“ yuborgani haqidagi yolgʻon daʼvosi sud ahlini ishontirolmaydi, yakunda Selma qasddan qotillik sodir etishda aybdor deb topilib, dorga osish orqali qatl etishga hukm qilinadi.

Keyinchalik uning yaqinlari Kathy va Jeff bor haqiqatdan voqif boʻlishadi hamda yashirilgan pullarni topib, uni Selmani oʻlim changalidan qutqara oladigan nufuzli advokat yollashga sarflamoqchi boʻlishadi. Ammo Selma bu taklifni qatʼiyan rad etadi va u oʻzining omon qolishidan koʻra, jigarbandi Genening koʻzlari ojiz qolmasligini afzal biladi. Mudhish qatl daqiqalari yaqinlashgani sayin u dahshatli qoʻrquv girdobida qoladi, qorovullar uning qaltirayotgan vujudini qatl taxtasiga mahkam bogʻlashadi. Shu soniyalarda Kathy faryod urib yugurib keladi va shifoxonadagi jarrohlik amaliyoti muvaffaqiyatli oʻtib, Genening koʻzlari qutqarilganini aytadi hamda Selmaning qoʻliga oʻgʻlining koʻzoynagini tutqazadi. Qalbi xotirjamlikka erishgan Selma yengil nafasini olib, oʻzining soʻnggi ohangdor qoʻshigʻini joʻrsiz (musiqasiz) kuylay boshlaydi, biroq u oʻz nolasini oxiriga yetkaza olmay turib, jallodlar tomonidan ayovsiz qatl etiladi.

Ishlab chiqarish

„Dancer in the Dark“ Trierning"Oltin yurak" (Golden Heart) trilogiyasining uchinchi va yakuniy qismi boʻlib, unga qadar „Breaking the Waves“ (1996) va „The Idiots“ (1998) filmlari suratga olingan edi. Film Yevropa va Shimoliy Amerikadagi 13 mamlakat hamda mintaqa kompaniyalarining xalqaro hamkorligi (kogeografik hamkorlik) asosida ishlab chiqarilgan. Rejissyorning oldingi filmlari singari, ushbu kartina ham "Dogme 95" manifestidan ilhomlangan holda, asosan qoʻl kamerasi yordamida tasvirga olingan. Biroq, undagi zoʻravonlik sahnalari, tarixiy davr tasviri va kadr orti musiqasining qoʻllanishi „Dogme“ qoidalariga zid boʻlgani sababli, loyiha rasmiy ravishda ushbu yoʻnalishdagi film hisoblanmaydi.

Björk bunga qadar deyarli aktyorlik tajribasiga ega boʻlmagan va suratga olish jarayonini ruhiy hamda hissiy jihatdan juda ogʻir kechganini taʼkidlab, boshqa hech qachon filmlarda suratga tushmaslikka vaʼda bergan[4]. Shunga qaramay, u keyinchalik „Drawing Restraint 9“ (2005) va „The Northman“ (2022) kartinalarida rollar ijro etdi. Lars von Trier va boshqa ijodkorlar uning ushbu filmdagi chiqishini shunchaki aktyorlik oʻyini emas, balki rolni „chin dildan his qilish“ deb baholashgan[5]. Keyinchalik Björk vaziyatga aniqlik kiritib, kino olamini tark etganini emas, balki umuman aktyorlikka qiziqmagani, ushbu loyihada esa faqat Trier uchun istisno qilganini maʼlum qilgan.

Filmdagi musiqiy sahnalarni tasvirga olish jarayonini tezlashtirish (jadvalni qisqartirish) maqsadida bir vaqtning oʻzida 100 dan ortiq raqamli kameralardan foydalanilgan. Suratga olish ishlari uchun Daniyaning „MY“ sinfi va „T43“ rusumidagi lokomotivlari Amerikaning „Great Northern“ temir yoʻl kompaniyasi ranglariga boʻyalgan va keyinchalik dastlabki holatiga qaytarilmagan. Filmning „Selmasongs“ deb nomlangan saundtrek albomi 2000-yil 18-sentabrda „One Little Indian Records“ ovoz yozish leybli orqali taqdim etilgan. Qoʻshiqlarni asosan Björk va Mark Bell bastalagan boʻlib, matnlarning bir qismi Lars von Trier hamda Sjón tomonidan yozilgan. Albomdagi Peter Stormare ijro etgan qismni (trekni) Thom Yorke kuylagan.

Film premyerasi 2000-yil 17-mayda Cannes kinofestivalida boʻlib oʻtdi, 8-sentabrda esa Skandinaviya mamlakatlarida namoyish etila boshladi. Biroq bu mintaqada kartina dastlab kutilganchalik tijoriy muvaffaqiyat qozona olmadi[6]. Xalqaro miqyosdagi filmning kassa yigʻimlari 45,6 million dollarga yetdi, shundan 4,2 million dollari AQSh va Kanada hisobiga toʻgʻri keladi. Yaponiyada esa film uch hafta davomida kassa yetakchiligini (boksoffisda birinchilikni) saqlab turdi.

Rollarda

Manbalar

  1. ↑ „Dancer in the Dark (2000)“. UniFrance. Qaraldi: 12-iyun 2021-yil.
  2. ↑ „Dancer in the Dark – Box Office Data“. The Numbers. Qaraldi: 17-avgust 2011-yil.
  3. ↑ „Festival de Cannes: Dancer in the Dark“. festival-cannes.com. Qaraldi: 11-oktabr 2009-yil.
  4. ↑ „Bjork launches celluloid comeback“. BBC News (2-noyabr 2005-yil). Qaraldi: 22-dekabr 2006-yil.
  5. ↑ Pytlik, Mark (2003). Bjork: Wow and Flutter. ECW Press. 142-bet. ISBN 978-1-55022-556-3.
  6. ↑ „Lars von Trier's Dancer disappoints in Scandinavia“. Screen International (15-sentabr 2000-yil). Qaraldi: 29-aprel 2024-yil.

Havolalar