Ибн Тумлус
Ибн Ṭумлūс (арабча: ابن طملوس) (1164–1223) тиббиёт, фалсафа, грамматика ва шеъриятни қамраб олган қизиқишларга эга Валенсиялик олим эди. У бугун асосан мантиққа оид ишлари билан танилган. Ибн Ṭумлūс таржимайи ҳол муаллифлари томонидан Абū ал-Ḥажжāж ёки Абū Ис'ḥāқ Йūсуф ибн Муҳаммад ибн Ṭумлūс номи билан тилга олинади. Лотин манбаларида у Алҳагиаг Бин Тҳалмус номи билан танилган.
Ҳаёти
Ибн Тулмус Валенсия яқинидаги Алзирада 1150 ва 1165-йиллар оралиғида туғилган. У Аверроэс (Ибн Рушд)дан фалсафа, тиббиёт ва эҳтимол фиқҳни ўрганган ҳамда тиббиётдаги ютуқлари шунчалик юқори эдики, 1199-йилдан 1213-йилгача Муваҳҳидлар халифаси Муҳаммад ан-Носирнинг табиби сифатида Аверроэснинг ўрнини эгаллаган. У 1223-йилда Алзирада вафот этган[1].
Машҳур асари
Бугунги кунда маълум бўлган Ибн Ṭумлūс асарларидан бирортаси ҳам унинг таржимайи ҳол муаллифлари томонидан зикр этилмаган. Аксинча, унинг таржимайи ҳол муаллифлари тилга олган асарлардан бирортаси ҳам бугунги кунда мавжуд эмас. Ибн Аббар Ибн Ṭумлūс араб тили илмларига оид айрим асарлар ёзганини айтган, бироқ улар бизгача етиб келмаганга ўхшайди. Бундан ташқари, Ибн Ṭумлūснинг таржимайи ҳол муаллифлари у томонидан ёзилган айрим шеърларни бизга етказган бўлиб, улар Фоуад Бен Аҳмаднинг мукаммал биобиблиографиясида кўчириб берилган[2]. Сақланиб қолган деб маълум бўлган атиги икки асосий асар бор: унинг Мантиқ ҳақида китоби ва Ибн Синонинг Тиббий достонига ёзган шарҳи.
Мантиқ ҳақида китоб
Ṭумлūснинг Мантиқ ҳақида китоби (Китāб фī Мантиқ) фақат битта қўлёзмада сақланиб қолган[3]. Қўлёзма санасиз ва сарлавҳасиздир. Айрим олимлар турли саналарни таклиф қилган, бироқ улар тахминийлигича қолмоқда. Рисоланинг айрим қисмлари Мантиқ санъатига кириш номи остида таҳрир қилинган бўлса-да, аслида асарга на Ибн Ṭумлūс, на унинг котиби сарлавҳа берган. Матн Аристотелнинг Органонининг барча қисмларини, жумладан Риторика китоби ва Поэтика китобини қамраб олади. Дарҳақиқат, унинг шу кенгайтирилган Органонни ёқлаши асарнинг муҳим хусусиятларидан биридир. Рисола матнга ёзилган узун кириш (Ṣадр) билан бошланади. Унда Ибн Ṭумлūс ўзининг мантиқ бўйича олган таълими ва замонасидаги олимларнинг мантиққа муносабати (яъни фақиҳлар ва ҳадис илми талабалари) билан боғлиқ бир неча баҳсли масалаларни муҳокама қилади. У, шунингдек, Ғаззолий ва Форобийнинг мантиққа оид асарларининг қийматини ҳам фалсафий, ҳам диний нуқтайи назардан кўриб чиқади. Бироқ бу икки сиймо Ибн Ṭумлūсга таъсир кўрсатган бўлса-да, сўнгги тадқиқотлар унинг асосий таъсир манбаи устози Аверроэс эканини кўрсатди[4].
Манбалар
- ↑ Вернет, Ж. (1971). "Ибн Ṭумлūс". ин Леwис, Б.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам. Волуме ИИИ: Ҳ–Ирам (2нд нашри). Леиден: Э. Ж. Брилл. п. 960. ОCЛC 495469525. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ibn-tumlus-SIM_3396.
- ↑ Фоуад Бен Аҳмед, Ибн Ṭумлūс (620 Ҳ/ 1223): Сīрат Библёграпҳийя (Беирут: Манšурāт Ḍифāф, 2017) [ин Арабиc, wитҳ Энглиш суммарй]
- ↑ МС Эсcориал, áрабе 649, фол. 1 в-172р
- ↑ Cите эррор: Инвалид
<ref>таг; но техт wас провидед фор рефс намедben Ahmed