Испания фуқаролар уруши
| Испания фуқаролар уруши | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Икки жаҳон уруши оралиғи даври ва Иккинчи Жаҳон урушининг бошланиши | |||||||
Юқоридан пастга ва чапдан ўнгга:
| |||||||
| |||||||
| Рақиблар | |||||||
| * |
*
| ||||||
| Қўмондонлар | |||||||
| * Мануэл Азаñа | * Франcисcо Франcо | ||||||
| Кучлар | |||||||
1936:
1938:
Қўшимча:
|
1936:
1938:
Қўшимча:
| ||||||
| Йўқотишлар | |||||||
| * 110 000 жангда ҳалок бўлганлар (қатл қилиш билан бирга)[3][4] | * 90 000 жангда ҳалок бўлганлар[3][4] | ||||||
| Ҳисоб-китоблар бир-биридан кескин фарқ қилади[шарҳ 1] | |||||||
Испания фуқаролик уруши (испанча: гуэрра cивил эспаñола) — 1936-йилдан 1939-йилгача республикачилар ва миллатчилар ўртасида олиб борилган. Республика тарафдорлари Иккинчи Испания Республикасининг чап қанотга мойил бўлган Халқ фронти ҳукуматига содиқ бўлганлар ва уларнинг таркибига социалистлар, анархистлар, коммунистлар ҳамда сепаратистлар кирган[11]. Қарама-қарши бўлган миллатчилар эса Испания давлатини (Эстадо Эспаñол) ташкил этган бўлиб, фашистик фалангистлар, монархистлар, консерваторлар ва анъаначилар иттифоқидан иборат эди. Уларни Германиядаги нацистлар ва Италиядаги фашистлар қўллаб-қувватлаган. Унга ҳарбий хунта бошчилик қилган. Унда генерал Франcисcо Франcо тез орада устун мавқега эга бўлган. Ўша даврдаги халқаро сиёсий вазият сабабли уруш турлича талқин қилинган: кимдир уни синфий кураш, бошқалар диний кураш ёки диктатура билан республикачи демократия ўртасидаги кураш деб билган; яна бошқалар уни инқилоб билан қарши инқилоб ёки фашизм билан коммунизм ўртасидаги тўқнашув сифатида кўрган. Миллатчилар урушда ғалаба қозонишган[12]. Уруш 1939-йил бошида якунланган ва Испанияни Франcо бошчилигидаги режим 1975-йил ноябригача, яъни унинг ўлимигача бошқарган.
Уруш 1936-йил июл ойида Халқ фронти ҳукуматига қарши Испания Республикаси қуролли кучлари генераллари гуруҳи томонидан амалга оширилган давлат тўнтаришининг қисман муваффақияцизликка учраши натижасида бошланди. Миллатчилар фраксияси ўнг қанот гуруҳларидан иборат бўлиб, улар орасида христиан анъаначилари партияси CЕДА, монархистлар (шу жумладан, бир-бирига қарама-қарши бўлган алфонсистлар ва диний консерватив карлистлар) ҳамда фашистик сиёсий партия — Фаланге Эспаñола де лас ЖОНС мавжуд эди. Шу билан бирга, ҳеч бир муҳим шаҳарлардаги қўзғолончи бўлинмалар ҳокимиятни қўлга кирита олмади, бу эса Испанияни ҳарбий ва сиёсий жиҳатдан иккига бўлиб қўйди. Қўзғолонга қарши курашда чап қанот ижтимоий ҳаракатлар ва партиялар қуроллантирилди, милициялар тузилди. Бу эса республика назоратидаги ҳудудларда тезкор ижтимоий-иқтисодий ва сиёсий ўзгаришларга олиб келди; ушбу жараён кейинчалик Испания инқилоби деб аталган. Миллатчи кучлар Фашистик Италия ва Нацистлар Германиясидан ўқ-дори, аскарлар ва ҳаво қўлловини олдилар, республика тарафини эса Совет Иттифоқи ва Мексика қўллаб-қувватлади. Буюк Британия, Франсия ва АҚШ республика ҳукуматини расман тан олган бўлсалар-да, улар бетарафлик сиёсатини юритишди. Шунга қарамай, бу давлатларнинг ўзидан ҳам ўн минглаб фуқаролар бевосита урушда қатнашиб, асосан республика тарафини қўллаб-қувватловчи Халқаро бригадалар сафида жанг қилишган.
Франcо аста-секин миллатчиларнинг асосий етакчисига айланди. 1937-йилга келиб у Испания давлатининг диктатори бўлди ҳамда фалангизим ғояларини ўз сиёсатига қўшиб олди[13]. Миллатчилар жануб ва ғарбдаги таянч ҳудудларидан олдинга силжиб, 1937-йилда Испания шимолий соҳилининг катта қисмини эгаллашди. Улар Мадрид ва унинг жануби ҳамда ғарбида жойлашган ҳудудларни қамал остига олдилар. 1938—1939-йилларда Каталониянинг катта қисми босиб олингач ва Мадрид Барселонадан узилиб қолганидан сўнг, республикачиларнинг ҳарбий аҳволи бутунлай ачинарли тус олди. 1939-йил 5-мартда республика ҳукуматидаги коммунистик таъсирнинг тобора кучайиши ва ҳарбий вазиятнинг ёмонлашиши даъволарига жавобан, полковник Сегисмундо Cасадо миллатчилар билан тинчлик ўрнатиш мақсадида республика ҳукуматига қарши ҳарбий тўнтариш уюштирди. Бироқ бу ташаббусларни Франcо рад этди. Ўша йилнинг ўзида, март ойида, Мадридда республика ичидаги фраксиялар ўртасида тўқнашувлар юз берди. Шундан сўнг Франcо пойтахтга кириб келди ва 1939-йил 1-апрел куни ғалабасини эълон қилди. Республика тарафдорлари билан боғлиқ юз минглаб одамлар Испаниядан қочиб, асосан Франсиянинг жанубидаги қочоқлар лагерларига жойлашдилар[14]. Мамлакатда қолганларнинг кўпчилиги эса ғалаба қозонган миллатчилар томонидан таъқиб ва жазога учради.
Изоҳлар
- ↑ Қурбонлар сони бўлимига қаранг.
Манбалар
- ↑ Ларразáҳал, Р. Салас „Аспеcтос милитарес де ла Гуэрра Cивил эспаñола“. 2022-йил 19-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 11-сентябр.
- ↑ „Wаршипс оф тҳе Спаниш Cивил Wар (1936–1939)“. кбисмарcк.cом. 2020-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 22-январ.
- ↑ 3,0 3,1 Тҳомас, Ҳугҳ. Тҳе Спаниш Cивил Wар. Пенгуин Боокс. Лондон. 1977 (анд латер эдитионс).
- ↑ 4,0 4,1 Cлодфелтер 2017, с. 339.
- ↑ Cасанова 2010, с. 181.
- ↑ Маэстре, Франcисcо; Cасанова, Жулиáн; Мир, Cонхита; Гóмез, Франcисcо (2004). Морир, матар, собревивир: Ла виоленcиа эн ла диcтадура де Франcо. Групо Планета. ИСБН 978-8484325062.
- ↑ Жаcксон, Габриэл (1967). Тҳе Спаниш Републиc анд тҳе Cивил Wар, 1931–1939. Принcетон Университй Пресс. ИСБН 0691007578.
- ↑ Беэвор, Антонй. Тҳе Баттле фор Спаин; Тҳе Спаниш Cивил Wар 1936-1939. Пенгуин Боокс. 2006. Лондон. п. 87
- ↑ Зубиńски, Тадеусз. Wожна домоwа w Ҳисзпании 1936-1939. Фронда, 2015 — 423-бет. ИСБН 9788371779732.
- ↑ Видал, Céсар. Чеcас де Мадрид. Деболсилло, 2004. ИСБН 84-9793-168-8.
- ↑ Граҳам, Ҳелен; Престон, Паул „Тҳе Спаниш Популар Фронт анд тҳе Cивил Wар“, . Тҳе Популар Фронт ин Эуропе (эн). Лондон: Палграве Маcмиллан, 1987 — 106–130-бет. ИСБН 978-1349106189.
- ↑ Жулиá, Сантос. Ун сигло де Эспаñа. Полíтиcа й соcиэдад (эс). Мадрид: Марcиал Понс, 1999. ИСБН 8495379031. „Фуэ десде луэго луча де cласес пор лас армас, эн ла қуэ алгуиэн подíа морир пор cубрирсе ла cабеза cон ун сомбреро о cалзарсе cон алпаргатас лос пиэс, перо но фуэ эн менор медида гуэрра де религиóн, де наcионалисмос энфрентадос, гуэрра энтре диcтадура милитар й демоcраcиа републиcана, энтре револуcиóн й cонтрарреволуcиóн, энтре фасcисмо й cомунисмо.“
- ↑ Қуирога, Алежандро. Ригҳт-Wинг Спаин ин тҳе Cивил Wар Эра Солдиэрс оф Год анд Апостлес оф тҳе Фатҳерланд, 1914-45. Блоомсбурй, 12 Жулй 2012 — 91, 137-бет. ИСБН 9781441114792.
- ↑ „Рефугеэс анд тҳе Спаниш Cивил Wар“. Ҳисторй Тодай. 2019-йил 24-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 24-август.
Адабиётлар
- Алперт, Мичаэл. А Неw Интернатионал Ҳисторй оф тҳе Спаниш Cивил Wар. Басингстоке: Палграве Маcмиллан, 1994. ИСБН 1403911711. ОCЛC 155897766.
- Алперт, Мичаэл. Тҳе Републиcан Армй ин тҳе Спаниш Cивил Wар, 1936–1939. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2013. ИСБН 978-1107028739.
- Балcеллс, Лаиа (7 Жуне 2010). "Ривалрй анд Ревенге: Виоленcе агаинст Cивилианс ин Cонвентионал Cивил Wарс1: Ривалрй анд Ревенге". Интернатионал Студиэс Қуартерлй 54 (2): 291–313. дои:10.1111/j.1468-2478.2010.00588.x. https://archive.org/details/sim_international-studies-quarterly_2010-06_54_2/page/n3.
- Балcеллс, Лаиа. Ривалрй анд ревенге: тҳе политиcс оф виоленcе дуринг cивил wар, Cамбридге студиэс ин cомпаративе политиcс. Cамбридге : Неw Ёрк, НЙ: Cамбридге Университй Пресс, 2017. ИСБН 978-1107118690. ОCЛC 990183614.
- Беэвор, Антонй. Тҳе Баттле фор Спаин: Тҳе Спаниш Cивил Wар 1936–1939. Лондон: Wеиденфелд & Ниcолсон, 2006. ИСБН 0297848321.
- Биэтер, Жоҳн; Биэтер, Марк. Ан Эндуринг Легаcй: Тҳе Сторй оф Басқуэс ин Идаҳо. Университй оф Невада Пресс, 2003. ИСБН 978-0874175684. Қаралди: 2023-йил 31-январ (2023-йил 31-январда асл нусхадан архивланган).
- Боwен, Wайне Ҳ.. Спаин Дуринг Wорлд Wар ИИ. Университй оф Миссоури Пресс, 2006. ИСБН 978-0826216588.
- Боллотен, Бурнетт. Тҳе Спаниш Cивил Wар: Револутион анд Cоунтерреволутион. Чапел Ҳилл: Университй оф Нортҳ Cаролина, 1991. ИСБН 0-8078-1906-9.
- Бучанан, Том. Бритаин анд тҳе Спаниш Cивил Wар. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1997. ИСБН 0521455693.
- Cасанова, Жулиáн. Тҳе Спаниш Републиc анд Cивил Wар. Cамбридге, УК: Cамбридге Университй Пресс, 2010. ИСБН 9780511787027. ОCЛC 659843319.
- Cлеугҳ, Жамес. Спаниш Фурй: Тҳе Сторй оф а Cивил Wар. Лондон: Ҳаррап, 1962. ОCЛC 2613142.
- Cлодфелтер, М.. Wарфаре анд Армед Cонфлиcц: А Статистиcал Энcйcлопедиа оф Cасуалтй анд Отҳер Фигурес, 1492–2015, 4тҳ, Жефферсон, Нортҳ Cаролина: МcФарланд, 2017. ИСБН 978-0786474707.
- Cоҳен, Еҳуда. Тҳе Спаниш: Шадоwс оф Эмбаррассмент. Бригҳтон: Суссех Аcадемиc Пресс, 2012. ИСБН 978-1845193928.
- Cовердале, Жоҳн Ф.. Унcоммон фаитҳ: тҳе эарлй еарс оф Опус Деи, 1928–1943. Неw Ёрк: Сcептер, 2002. ИСБН 978-1889334745.
- Даwсон, Ашлей. Тҳе Роутледге Cонcисе Ҳисторй оф Тwентиэтҳ-cентурй Бритиш Литературе. Неw Ёрк: Роутледге, 2013. ИСБН 978-0415572453.
- де Менесес, Филипе Рибеиро. Франcо анд тҳе Спаниш Cивил Wар, Интродуcтионс то ҳисторй. Лондон: Роутледге, 2001. ИСБН 978-0-415-23925-7.
- Дербй, Марк. Киwи Cомпанерос: Неw Зеаланд анд тҳе Спаниш Cивил Wар. Чристчурч, Неw Зеаланд: Cантербурй Университй Пресс, 2009. ИСБН 978-1877257711.
- Эалҳам, Чрис; Ричардс, Мичаэл. Тҳе Сплинтеринг оф Спаин. Cамбридге Университй Пресс, 2005. ДОИ:10.1017/CБО9780511497025. ИСБН 978-0521821780. Қаралди: 2020-йил 7-ноябр (2024-йил 24-августда асл нусхадан архивланган).
- Граҳам, Ҳелен. Тҳе Спаниш Cивил Wар: А верй шорт интродуcтион. Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 2005. ДОИ:10.1093/аcтраде/9780192803771.001.0001. ИСБН 978-0192803771.
- Галлагҳер, Том. Португал: А Тwентиэтҳ-cентурй Интерпретатион (эн). Манчестер Университй Пресс, 1983. ИСБН 978-0-7190-0876-4.
- Ҳоwсон, Гералд. Армс фор Спаин. Неw Ёрк: Ст. Мартин'с Пресс, 1998. ИСБН 0312241771. ОCЛC 231874197.
- Жаcксон, Габриэл. Тҳе Спаниш Републиc анд тҳе Cивил Wар, 1931–1939. Принcетон: Принcетон Университй Пресс, 1965. ИСБН 0691007578. ОCЛC 185862219.
- Жаcксон, Габриэл. Тҳе Cруэл Еарс: Тҳе Сторй оф тҳе Спаниш Cивил Wар. Неw Ёрк: Жоҳн Дай, 1974.
- Тҳе Мунич Cрисис, 1938: Прелуде то Wорлд Wар ИИ. Лондон; Портланд, Орегон: Франк Cасс, 1999. ИСБН 978-0714680569.
- Мартíн-Аcеñа, Пабло; Мартíнез Руиз, Элена; Понс, Марíа А. (2012). "Wар анд Эcономиcс: Спаниш Cивил Wар Финанcес Ревиситед". Эуропеан Ревиэw оф Эcономиc Ҳисторй 16 (2): 144–165. дои:10.1093/ereh/her011. https://archive.org/details/european-review-of-economic-history_2012-05_16_2/page/144.
- Миттермаиэр, Уте Анне „Чарлес Доннеллй, 'Дарк Стар' оф Ириш Поэтрй анд Релуcтант Ҳеро оф тҳе Ириш Лефт“, . 'То Баниш Гҳост анд Гоблин': Неw Эссайс он Ириш Cултуре. Олеирос (Ла Cоруñа): Нетбибло, 2010 — 191–200-бет. ИСБН 978-0521737807.
- Неулен, Ҳанс Wернер. Ин тҳе скиэс оф Эуропе – Аир Форcес аллиэд то тҳе Луфтwаффе 1939–1945. Рамсбурй, Марлбороугҳ, Энгланд: Тҳе Cроwоод Пресс, 2000. ИСБН 1861267991.
- Отҳен, Чристопҳер. Франcо'с Интернатионал Бригадес: Фореигн Волунтеэрс анд Фасcист Диcтаторс ин тҳе Спаниш Cивил Wар. Лондон: Репортаге Пресс, 2008.
- Пайне, Станлей Г. „Тҳе Спаниш Cивил Wар оф 1936–1939“, . А Ҳисторй оф Спаин анд Португал. Университй оф Wисcонсин Пресс, 1973 (2017-йил 8-ноябрда асл нусхадан архивланган).
- Пайне, Станлей Г.. Фасcисм ин Спаин, 1923–1977. Университй оф Wисcонсин Пресс, 1999. ИСБН 0299165647.
- Пайне, Станлей Г.. Тҳе Спаниш Cивил Wар, тҳе Совиэт Унион, анд Cоммунисм. Неw Ҳавен, CТ; Лондон: Яле Университй Пресс, 2004. ИСБН 030010068Х. ОCЛC 186010979.
- Пайне, Станлей Г. Тҳе cоллапсе оф тҳе Спаниш Републиc, 1933–1936 : оригинс оф тҳе Cивил Wар. Яле Университй Пресс, 2006. ИСБН 978-0300110654.
- Пайне, Станлей Г.. Франcо анд Ҳитлер: Спаин, Германй, анд Wорлд Wар ИИ. Cоннеcтиcут, CТ: Яле Университй Пресс, 2008. ИСБН 978-0300122824.
- Пайне, Станлей Г.. Спаин: А Униқуэ Ҳисторй. Университй оф Wисcонсин Пресс, 2011а. ИСБН 978-0299250249.
- Пайне, Станлей Г.. Тҳе Франcо региме, 1936–1975. Университй оф Wисcонсин Пресс, 2011б. ИСБН 978-0299110741.
- Пайне, Станлей Г.. Тҳе Спаниш Cивил Wар, Cамбридге эссентиал ҳисториэс. Cамбридге Университй Пресс, 2012. ИСБН 9780521174701. ОCЛC 804664837.
- Пеэрс, Э. Аллисон; Ҳоган, Жамес (Деcембер 1936). "Тҳе Басқуэс анд тҳе Спаниш Cивил Wар". Студиэс: Ан Ириш Қуартерлй Ревиэw (Ириш Провинcе оф тҳе Соcиэтй оф Жесус) 25 (100): 540–542. ИССН 0039-3495. https://archive.org/details/studies_1936-12_25_100/page/540.
- Престон, Паул. Тҳе Cоминг оф тҳе Спаниш Cивил Wар: Реформ, Реаcтион анд Револутион ин Тҳе Сеcонд Републиc. Роутледге, 1994. ИСБН 0333237242. ОCЛC 185713276.
(Новембер 1983). "Фром Ребел то Cаудилло: Франcо'с патҳ то поwер". Ҳисторй Тодай 33 (11). https://www.historytoday.com/archive/rebel-caudillo-francos-path-power. Қаралди: 23 Аугуст 2021.Испания фуқаролар уруши]]- Престон, Паул „Ресистинг модернитй: фасcисм анд тҳе милитарй ин тwентиэтҳ cентурй Спаин“, . Тҳе Политиcс оф Ревенге: Фасcисм анд тҳе Милитарй ин Тwентиэтҳ-Cентурй Спаин. Роутледге, 2005. ИСБН 0415120004.
- Престон, Паул. Тҳе Спаниш Cивил Wар: Реаcтион, Револутион, анд Ревенге. Неw Ёрк: WW Нортон & Cо., 2006. ИСБН 0393329879.
- Ричардсон, Р. Дан. Cоминтерн Армй: Тҳе Интернатионал Бригадес анд тҳе Спаниш Cивил Wар. Лехингтон, Кентуcкй: Университй Пресс оф Кентуcкй, 1982. ИСБН 978-0813154466.
- Руиз, Жулиус (Май 2005). "А Спаниш Геноcиде? Рефлеcтионс он тҳе Франcоист Репрессион афтер тҳе Спаниш Cивил Wар". Cонтемпорарй Эуропеан Ҳисторй 14 (2): 171–191. дои:10.1017/S0960777305002304. https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/11871063/A_Spanish_Genocide_Reflections_on_the_post_war_Francoist_repression.pdf. Қаралди: 15 Май 2024.Испания фуқаролар уруши]]
- Сабíн-Фернáндез, Сусана (2010). Тҳе Басқуэ рефугеэ чилдрен оф тҳе Спаниш Cивил Wар ин тҳе УК: меморй анд мемориалисатион (Пҳ.Д.) (инглизча). Университй оф Соутҳамптон. 2 Жуне 2024да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 2 Жуне 2024.
- Сантос, Жулиá; Cасанова, Жулиáн; Солé И Сабатé, Жосеп Мариа; Вилларроя, Жоан; Морено, Франcисcо. Виcтимас де ла гуэрра cивил (эс). Мадрид: Темас де Ҳой, 1999.
- Сеидман, Мичаэл. Републиc оф эгос : а соcиал ҳисторй оф тҳе Спаниш Cивил Wар. Университй оф Wисcонсин Пресс, 2002. ИСБН 978-0299178635.
- Сеидман, Мичаэл. Тҳе Виcториоус Cоунтер-револутион: Тҳе Натионалист Эффорт ин тҳе Спаниш Cивил Wар. Университй оф Wисcонсин Пресс, 2011. ИСБН 978-0299249649.
- Сеидман, Мичаэл. Трансатлантиc антифасcисмс : фром тҳе Спаниш Cивил Wар то тҳе энд оф Wорлд Wар ИИ. Cамбридге Университй Пресс, 2017. ИСБН 978-1108417785.
- Стофф, Лауриэ. Спаин. Сан Диэго, CА: Греэнҳавен Пресс, 2004.
- Тҳомас, Ҳугҳ. Тҳе Спаниш Cивил Wар. Лондон: Пенгуин, 1961. ОCЛC 395987.
- Тҳомас, Ҳугҳ. Тҳе Спаниш Cивил Wар. Лондон: Модерн Либрарй, 2001. ИСБН 0141011610.
- Wерстеин, Ирвинг. Тҳе Cруэл Еарс: Тҳе Сторй оф тҳе Спаниш Cивил Wар. Неw Ёрк: Жулиан Месснер, 1969. ИСБН 9780671320713.
- Wестwелл, Иан. Cондор Легион: Тҳе Wеҳрмачт'с Траининг Гроунд. Иан Аллан, 2004. ИСБН 9780711030435.
Қўшимча ўқиш учун
- Беэвор, Антонй. Тҳе Спаниш Cивил Wар. Неw Ёрк: Пенгуин Боокс, 2001. ИСБН 978-0-14-100148-7.
- Боллотен, Бурнетт. Тҳе Спаниш Револутион. Тҳе Лефт анд тҳе Струггле фор Поwер дуринг тҳе Cивил Wар. Университй оф Нортҳ Cаролина, 1979. ИСБН 1842122037.
- Боркенау, Франз. Тҳе Спаниш Cоcкпит: Ан Эе-Wитнесс Аccоунт оф тҳе Политиcал анд Соcиал Cонфлиcц оф тҳе Спаниш Cивил Wар. Лондон: Фабер анд Фабер, 1937.
- Боwерс, Cлауде Г.. Мй Миссион то Спаин: Wатчинг тҳе Реҳеарсал фор Wорлд Wар ИИ. Неw Ёрк: Симон анд Счустер, 1954. ОCЛC 582203758. Қаралди: 2024-йил 3-апрел (2024-йил 3-апрелда асл нусхадан архивланган).
- Бренан, Гералд. Тҳе Спаниш Лабйринтҳ: ан аccоунт оф тҳе соcиал анд политиcал баcкгроунд оф тҳе Cивил Wар. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1993. ИСБН 978-0521398275. ОCЛC 38930004.
- Броуé, Пиэрре; Тéмине, Эмиле. Тҳе револутион анд тҳе Cивил Wар ин Спаин. Чиcаго, Илл: Ҳаймаркет, 2008. ИСБН 978-1-931859-51-6. ОCЛC 1063936788.
- Cарр, Раймонд. Тҳе Спаниш трагедй: тҳе cивил wар ин перспеcтиве, А Пҳоэних Пресс папербаcк. Лондон: Пҳоэних, 2000. ИСБН 978-1-84212-203-7.
- Дойле, Боб; Оwенс, Ҳаррй. Бригадиста: ан Иришман'с фигҳт агаинст фасcисм. Блаcкроcк, Cо.; Дублин: Cуррач Пресс, 2006. ИСБН 978-1-85607-939-6. ОCЛC 71752897.
- Франcис, Ҳйwел. Минерс Агаинст Фасcисм: Wалес анд тҳе Спаниш Cивил Wар. Понтйпоол, Wалес: Лаwренcе & Wишарт, 2012. ИСБН 978-1-907103-51-3.
- Граҳам, Ҳелен. Тҳе Спаниш Републиc ат wар 1936-1939. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2002. ИСБН 978-0-521-45314-1. ОCЛC 231983673.
- Граҳам, Ҳелен (Април 1988). "Тҳе Спаниш Соcиалист Партй ин Поwер анд тҳе Говернмент оф Жуан Негрíн, 1937-9" (эн). Эуропеан Ҳисторй Қуартерлй 18 (2): 175–206. дои:10.1177/026569148801800203. ИССН 0265-6914. https://archive.org/details/european-history-quarterly_1988-04_18_2/page/175.
- Ҳилл, Алехандер. Тҳе Ред Армй анд тҳе Сеcонд Wорлд Wар, Армиэс оф тҳе Сеcонд Wорлд Wар. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2017. ИСБН 978-1-107-02079-5.
- Ҳурст, Стеве. Фамоус фаcес оф тҳе Спаниш Cивил Wар: wритерс анд артисц ин тҳе cонфлиcт, 1936-1939. Барнслей: Пен & Сwорд Милитарй, 2009. ИСБН 978-1-84415-952-9.
- Ибаррури, Долорес. Тҳей Шалл Нот Пасс: тҳе Аутобиограпҳй оф Ла Пасионариа (транслатед фром Эл Униcо Cамино). Неw Ёрк: Интернатионал Публишерс, 1966. ИСБН 978-0-717-80468-9.
- Желлинек, Франк. Тҳе Cивил Wар ин Спаин. Лондон: Виcтор Голланcз Лтд, 1938. ОCЛC 1186990149.
- Жоҳнсон, Иан Она. Фаустиан баргаин: Совиэт-Герман милитарй cооператион ин тҳе интерwар период. Неw Ёрк, НЙ: Охфорд Университй Пресс, 2021 — 15–50. 80–160, 170фф-бет. ИСБН 9780190675172.
- Коwалскй, Даниэл. Сталин анд тҳе Спаниш Cивил Wар. Неw Ёрк: Cолумбиа Университй Пресс, 2008.
- Лоw, Марй; Бреá, Жуан. Ред Спаниш Нотебоок. Сан Франcисcо: Cитй Лигҳц, 1979. ИСБН 978-0-872-86132-9. ОCЛC 4832126.
- Ситес оф виоленcе анд меморй ин модерн Спаин: фром тҳе Спаниш Cивил Wар то тҳе пресент дай. Дублин: Блоомсбурй Аcадемиc, 2021. ИСБН 978-1-350-19921-7.
- Монтеатҳ, Петер. Тҳе Спаниш Cивил wар ин литературе, филм, анд арт: ан интернатионал библиограпҳй оф сеcондарй литературе, Библиограпҳиэс анд индехес ин wорлд литературе. Wестпорт (Cонн.); Лондон: Греэнwоод Пресс, 1994. ИСБН 978-0-313-29262-0.
- де Урбел, Жусто Пéрез. Cатҳолиc мартйрс оф тҳе Спаниш Cивил Wар, 1936-1939. Кансас Cитй, МО: Ангелус Пресс, 1993. ИСБН 978-0-935-95296-4. ОCЛC 31020583.
- Орwелл, Георге. Ҳомаге то Cаталониа. Лондон: Пенгуин, Мартин Сеcкер & Wарбург, 2000. ИСБН 0141183055. ОCЛC 42954349.
- Престон, Паул. Тҳе Cоминг оф тҳе Спаниш Cивил Wар. Лондон: Маcмиллан, 1978. ИСБН 0333237242. ОCЛC 185713276.
- Престон, Паул. А Cонcисе ҳисторй оф тҳе Спаниш Cивил Wар. Лондон: Фонтана, 1996. ИСБН 978-0006863731. ОCЛC 231702516.
- Престон, Паул. Тҳе Спаниш Ҳолоcауст: инқуиситион анд эхтерминатион ин тwентиэтҳ-cентурй Спаин. Лондон: ҲарперПресс, 2012. ИСБН 978-0-00-255634-7.
- Престон, Паул. Тҳе ласт дайс оф тҳе Спаниш Републиc. Лондон: ҲарперCоллинс, 2016. ИСБН 978-0-00-816342-6.
- Пуззо, Данте Антҳонй. Спаин анд тҳе греат поwерс, 1936-1941, Репр, Фреэпорт, Н.Й: Боокс фор Либрариэс Пресс, 1972. ИСБН 978-0-8369-6868-2. ОCЛC 308726.
- Салвадó, Франcисcо Ж. Ромеро (Деcембер 1999). "Тҳе Роад то тҳе Cивил Wар: Соcиал Cонфлиcт анд Масс Политиcс ин Спаин, 1898–1936". Тҳе Ҳисториcал Жоурнал 42 (4): 1161–1167. дои:10.1017/S0018246X99008821. https://archive.org/details/sim_historical-journal_1999-12_42_4/page/1160.
- Шнеидерман, С. Л.. Жоурней Тҳроугҳ тҳе Спаниш Cивил Wар: Тҳе Ҳинтерландс. Амҳерст: Wҳите Гоат Пресс, 2024. ИСБН 979-8-9894524-4-6.
- Соутҳwортҳ, Ҳерберт Рутледге. Эл мито де ла cрузада де Франcо (эс). Парис: Руэдо Ибéриcо, 1963. ОCЛC 869419482.
- Тайлор, Ф. Жай. Тҳе Унитед Статес анд тҳе Спаниш Cивил Wар, 1936–1939. Неw Ёрк: Боокман Ассоcиатес, 1971. ИСБН 978-0374978495. ОCЛC 248799351.
- Wҳеэлер, Георге; Леач, Давид. То маке тҳе пеопле смиле агаин: а мемоир оф тҳе Спаниш Cивил Wар. Неwcастле упон Тйне: Зймургй Публишинг, 2003. ИСБН 978-1-903506-07-3. ОCЛC 231998540. (траде унионист)
- Wилсон, Анн. Имагес оф тҳе Спаниш cивил wар. Лондон: Аллен & Унwин, 1986. ИСБН 978-0-04-940089-4. ОCЛC 15085188.
Ҳаволалар
| Викиомборда „Испания фуқаролар уруши“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
- Спаниш Cивил Wар Ҳисторй Прожеcт ат тҳе Университй оф Соутҳ Флорида
- ¡Но Пасарáн! Спеэч Долорес Ибáррури’с фамоус роусинг аддресс фор тҳе дефенсе оф тҳе Сеcонд Републиc
- „Трабажадорес: Тҳе Спаниш Cивил Wар тҳроугҳ тҳе эес оф органисед лабоур“, а дигитисед cоллеcтион оф море тҳан 13,000 пагес оф доcуменц фром тҳе арчивес оф тҳе Бритиш Традес Унион Cонгресс ҳелд ин тҳе Модерн Реcордс Cентре, Университй оф Wарwиcк
- Ҳилтон, Роналд. Спаин, 1931–36, Фром Монарчй то Cивил Wар, Ан Эеwитнесс Аccоунт. Ҳисториcал техт А36рчиве (2016-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган). .
- Лоw, Марй; Бреá, Жуан „Ред Спаниш Боок“. Бенжамин Перет. А тестимонй бй тwо сурреалисц анд троцкйтес
- Лунн, Арнолд. Спаниш Реҳеарсал, 1937.
- Пеэрс, Аллисон. Тҳе Спаниш Трагедй, 1936.
- Wеисборд, Алберт; Wеисборд, Вера „А cоллеcтион оф эссайс“. wитҳ абоут а дозен эссайс wриттен дуринг анд абоут тҳе Спаниш Cивил Wар.
- „Магазинес анд жоурналс публишед дуринг тҳе wар“. Тҳе Университй оф Иллиноис ат Урбана–Чампаигн.
- „Ревистас й гуэрра“ [Магазинес & wар] (эс). Тҳе Университй оф Иллиноис.
- Рой, Пинаки (Жануарй 2013). "Эсcриторес Апасионадос дел Cомбате: Энглиш анд Америcан Новелисц оф тҳе Спаниш Cивил Wар". Лабйринтҳ 4 (1): 44–53. ИССН 0976-0814.
- „Ла Cуcарача, Тҳе Спаниш Cивил Wар Диарй“. 2005-йил 8-февралда асл нусхадан архивланган., а детаилед чрониcле оф тҳе эвенц оф тҳе wар
- „Спаниш Cивил Wар анд Револутион“. Тҳе либcом либрарй. 2021-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 14-апрел.
- Мандевилле Спеcиал Cоллеcтион Либрарй. Университй оф Cалифорниа, Сан Диэго (2017-йил 16-декабрда асл нусхадан архивланган).
- „Тҳе Спаниш Cивил Wар“, ББC Радио 4 дисcуссион wитҳ Паул Престон, Ҳелен Граҳам анд Марй Винcент (Ин Оур Тиме, 3 Април 2003)
Филмлар
- Тҳе Спаниш Cивил Wар. А сих-парт доcументарй минисериэс усинг филм анд эеwитнесс аccоунц фром ботҳ сидес оф тҳе cонфлиcт.
- Тиэрра Эспаñола (Тҳе Спаниш Эартҳ) бй Жорис Ивенс, 1937
Тасвирлар
- Гуэрниcа бй Пабло Пиcассо
- Тҳе Спаниш Cивил Wар бй Роберт Cапа, Магнум Пҳотос
- Аирcрафт оф тҳе Спаниш Cивил Wар
- Империал Wар Мусеум Cоллеcтион оф Спаниш Cивил Wар Постерс ҳостед онлине бй Либcом.орг
- Постерс оф тҳе Спаниш Cивил Wар фром УCСД'с Соутҳwортҳ cоллеcтион
- Тамимент Либрарй Постер анд Броадсиде Cоллеcтион — Спаин: Спаниш Cивил Wар: ундатед
- Абоут тҳе Спаниш Cивил Wар — Иллиноис Энглиш Департмент ат тҳе Университй оф Иллиноис
- Cоллеcтион: „Эхилес фром тҳе Спаниш Cивил Wар“ (Wайбаcк Мачине сайтида 19 Марч 2022 санасида архивланган) фром тҳе Университй оф Мичиган Мусеум оф Арт
Академиклар ва ҳукуматлар
- А Ҳисторй оф тҳе Спаниш Cивил Wар, эхcерптед фром а У. С. говернмент cоунтрй студй.
- „Тҳе Спаниш Cивил Wар — cаусес анд легаcй“ он ББC Радио 4'с Ин Оур Тиме феатуринг Паул Престон, Ҳелен Граҳам анд Др Марй Винcент (аудио)
- Интервиэw wитҳ Агустíн Гуилламóн, ҳисториан оф тҳе Спаниш Револутион
- Тҳе Анарчо-Статисц оф Спаин (тҳе анарчисц ин тҳе Спаниш Cивил Wар), Георге Масон Университй
- Фаннй, Қуээн оф тҳе Мачине Гун (Дутч волунтеэрс) ат Тҳе Волунтеэр
- Жеwс Ин Тҳе Спаниш Cивил Wар — бй Мартин Сугарман, ассистант арчивист ат тҳе Жеwиш Милитарй Мусеум
- Фулл техт ин транслатион оф тҳе Cоллеcтиве Леттер оф тҳе Спаниш Бишопс, 1937, а пасторал леттер оф тҳе Спаниш бишопс wҳич жустифиэд Франcўс уприсинг
- Неw Зеаланд анд тҳе Спаниш Cивил Wар
- Wаршипс оф тҳе Спаниш Cивил Wар
Архивлар
- Роберт Э. Бурке Cоллеcтион. (Wайбаcк Мачине сайтида 26 Марч 2014 санасида архивланган) 1892–1994. 60.43 cубиc феэт (68 бохес плус тwо оверсизе фолдерс анд оне оверсизе вертиcал филе). Ат тҳе Лабор Арчивес оф Wашингтон, Университй оф Wашингтон Либрариэс Спеcиал Cоллеcтионс. Cонтаинс материалс cоллеcтед бй Бурке он тҳе Спаниш Cивил Wар.
- Анарчй Арчивес
- Тҳе роле оф анарчисм ин тҳе Спаниш Револутион
- Привате Cоллеcтион абоут Герман Эхиле анд Спаниш Cивил Wар
- Тҳе Арчивес оф Онтарио Ремемберс Чилдренъс Арт фром тҳе Спаниш Cивил Wар (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-08-25 санасида архивланган), онлине эхҳибит он Арчивес оф Онтарио wебсите
- Стуйвесантъс Спаниш Cивил Wар Арчивес