Kaliabor jangi
| Kaliabor jangi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mir Jumlaning Assomga bosqini | |||||||
Assom va undan oqib o‘tadigan daryo | |||||||
| |||||||
| Raqiblar | |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
Kaliabor jangi (shuningdek, Kaliabar jangi nomi bilan ham tanilgan) — Boburiylar imperiyasi qo‘shini va Ahom qirolligi o‘rtasida bo‘lib o‘tgan daryo-dengiz jangi. Boburiylar qo‘shiniga sarkarda Mir Jumla II, Ahom qo‘shiniga esa Borgohain boshchilik qilgan. Jang 1662-yil 3-martda hozirgi Assom hududidagi Brahmaputra dayrosi bo‘yida, Kaliabor yaqinida bo‘lib o‘tgan.
Tarixiy ma’lumot
Ahom qirolligi va Boburiylar imperiyasi o‘rtasida ko‘plab urushlar bo‘lib o‘tgan. Boburiylar taxti uchun kurash davomida Ahomlar fuqarolar urushidan foydalanib, Kamrup hududini egallab oldilar. Aurangzeb Boburiylar taxtiga o‘tirgach, fuqarolar urushida uni qo‘llab-quvvatlagan Dekan sarkardalaridan biri Mir Jumla II ni Bengal noibi etib tayinladi[1].

1661-yil noyabrga kelib, Mir Jumla o‘zining rasmiy xabarchisi xabariga ko‘ra, «Assom kofirlariga qarshi muqaddas urush» deb ta’riflangan harbiy yurishni boshlashga tayyor edi[2].
Tayyorgarlik va dastlabki to‘qnashuvlar
Ahomlar qo‘shini
Ahomlar foydalangan harbiy qayiqlarning aniq soni, shuningdek, ularning ko‘pchiligi qanday qurilgani va qay tariqa boshqarilgani haqidagi ma’lumotlar noma’lum.
Boburiylar qo‘shini
Boburiylar noibi Mir Jumla 12 000 nafar otliq, 30 000 nafar piyoda askar hamda yuzlab kemalardan iborat flotiliyani to‘pladi. Ushbu kemalar orasida o‘nta g‘urab — har biri 14 ta to‘p bilan qurollangan va to‘rtta eshkakli qayiq yordamida tortiladigan suzuvchi artilleriya platformasi ham bor edi[2].
Ahom qal’alarining egallanishi
Boburiylar bosqinchi qo‘shini daryo oqimi bo‘ylab yuqoriga sekin harakatlanib, Jogighopa kabi strategik qal’alarni qamal qildi. Qo‘shin yurishini davom ettirishidan oldin ushbu qal’alar bo‘ysundirildi.
Jang
Boburiylar qo‘shini Nowgong tumanidagi Kaliaborga yetib keldi. Bu yerdan boshlab Brahmaputra daryosi bo‘ylab tepaliklar joylashgani sababli, Boburiylar qo‘shini daryo sohilidan uzoqlashishga majbur bo‘ldi va flotiliyadan ajralib qoldi. Bosqinchi quruqlik qo‘shinining harbiy flotdan vaqtincha uzilib qolishi Ahomlarga o‘zlari kutgan hujumni boshlash imkonini berdi. Boburiylar flotining asosiy qo‘shindan ajralib qolishi, shuningdek, admiral Ibn Husaynning ayrim kemalar bilan birga flotning asosiy qismida kutilmaganda yo‘qligi Ahomlarning Boburiylar flotiga hujum qilishi uchun qulay sharoit yaratdi[3].
Biroq hujum muvaffaqiyatsiz yakunlandi. Bunga Boburiylar harbiy kemalarining o‘ziga xos tuzilishi hamda ular tarkibida Yevropa kemalaridan iborat otryadning mavjudligi sabab bo‘lib, bu holat Boburiylarga ustunlik berdi.
Oqibatlari
Qochib ketayotgan ko‘plab Ahom jangchilari ularga shafqat qilmaslik haqida buyruq olgan Boburiylar askarlari tomonidan ta’qib etilib, o‘ldirildi. Qochishga muvaffaq bo‘lgan 50 nafar Ahom jangchisi esa o‘z hukmdori tomonidan og‘ir jazoga tortildi. Ahomlar admirali qiyofasini o‘zgartirib yashirinishiga qaramay, qo‘lga olindi. Biroq Mir Jumlaning yuqori martabali amaldorlari iltimosiga ko‘ra, u ozod qilindi. Ahomlarning qolgan 300 ta kemasi Mir Jumla qarorgohidan taxminan bir mil uzoqlikda langar tashlagan edi. Ertasi kuni ular to‘plardan o‘qqa tutish orqali cho‘ktirildi. Daryoning narigi sohiliga qochgan Ahom askarlari ham ta’qib qilinib, ularning ayrimlari asirga olindi. Natijada Assom harbiy flotining jangovar salohiyati butunlay yo‘q qilindi. Bu Mir Jumlaning Ahomlarga qarshi yurishi davomidagi eng hal qiluvchi g‘alabasi bo‘ldi[4].
Jangdan so‘ng Ahomlar bosqinni qaytarishning imkoni yo‘q, degan xulosaga kelib, Gharaghatdagi poytaxtlarini tark etdilar. Mir Jumla qo‘shini shaharni talon-toroj qildi, biroq ko‘p o‘tmay musson mavsumi boshlanishi bilan og‘ir sharoitga duch keldi. Urush keyingi yili Ghilajharighat shartnomasi imzolanishi bilan yakunlandi.
Manbalar
- ↑ Sarkar 1951, s. 208.
- ↑ 2,0 2,1 Richards 1993, s. 167.
- ↑ Sarkar 1951, ss. 238–239.
- ↑ Sarkar 1951, s. 240.
Adabiyotlar
- Roy, Atul Chandra. A History of Mughal Navy and Naval Warfares (en). World Press, 1972.
- Sarkar, Jagadish Narayan. The Life of Mir Jumla, the General of Aurangzab (en). Thacker, Spink, 1951.
- Chatterjee, Anjali. Bengal in the Reign of Aurangzib, 1658-1707 (en). Progressive Publishers, 1967. ISBN 978-0-8426-1193-0.
- Richards, John F.. The Mughal Empire (en). Cambridge University Press, 1993. ISBN 978-0-521-56603-2.