Jump to content

Кайхусрав И

From Ziyosfera
Кайхусрав И

Ғиёсиддин Кайхусрав И ибн Қилич Арслон. Иккинчи ҳукмронлиги. Ҳижрий 601—608-йиллар (милодий 1204—1211-йиллар)
Рум султони
Салтанат 1192—1196
Ўтмишдоши Килиж Арслон ИИ
Давомчиси Сулаймон ИИ (Рум)
Салтанат 1205—1211
Ўтмишдоши Килиж Арслон ИИИ
Давомчиси Кайковус И
Туғилиши 1169
Куюcак, Рум султонлиги
Вафоти 1211 (ёши 41–42)
Куюcак, Рум султонлиги
Турмуш ўртоғи Мануэл Маурозомеснинг қизи Давлат Розия Хотун
Бардулия Хотун
Фарзандлари Кайковус И
Қайқубод И
Музаффариддин Нумон
Тўлиқ номи
Ғиёсиддин Кайхусрав ибн Қилиж Арслон
Сулола Салжуқий
Отаси Килиж Арслон ИИ
Онаси Уммуҳан Хотун
Дини Ислом (Сунний ҳанафий)

Кайхусрав И (Андоза:Ланг-трк-х-олданат ёки Ғиёсиддин Кайхусрав ибн Килиж Арслон; форсча: غياث‌الدين كيخسرو بن قلج ارسلان‎‎) Килиж Арслан ИИнинг ўн биринчи ва кенжа ўғли бўлиб, Рум салжуқий султони эди. 1192-йилда отасининг ўрнига тахтга чиққан. Бироқ, султонлик устидан назорат учун ака-укалари билан курашишга мажбур бўлган ва 1196-йилда акаси Сулаймонга ютқазган[1]. 1192—1196 ва 1205—1211-йилларда ҳукмронлик қилган.

Исми

„Кайхусрав“ номи афсонавий Шоҳнома қаҳрамони Кайхусрав исмидан келиб чиққан[2].

Келиб чиқиши

Кайхусравнинг туғилган санаси номаълум[3]. Килиж Арслоннинг (ҳ. 1156–1192) ўн биринчи ва энг кенжа ўғли бўлган. Онаси Византиядан келиб чиққан[4]. Кайхусрав яхши таълим олган, ўз она тили турк тилидан ташқари, форс, араб ва юнон тилларини ҳам ўрганган[3].

Турмуши

Кайхусрав Мануэл Маурозомеснинг қизига уйланган[5]. Мануэл Маурозомес Кайхусравнинг вассали сифатида Чонаэ ва Лаодиcеа қал’аларини бошқарган[6].

Ҳукмронлик

1192/93-йилда Кайхусрав Византия зодагони Тҳеодоре Мангапҳасни, Мангапҳаснга нисбатан бўладиган муносабат кафолатлангач, император Исаакка қайтариб берган[7]. Акаси Рукниддин Сулаймоншоҳ Кўния томон тезкор юриш бошлаганида, Кайхусраw 1196-йилда Константинополга қочган[8]. 1197—1203-йилларда Константинополда яшаган ва эҳтимол ҳатто чўқинтирилган бўлиши мумкин[9]. Кайхусравнинг ўзи ёзган маснавий асарида ўша даврдаги тақдирини илоҳий омадидан (фарр) айрилгач, сургунда юришга мажбур бўлган афсонавий эроний қаҳрамон Жам (Жамшид) тақдири билан қиёслайди[10].

Сулаймон вафотидан ва Килиж Арслоннинг султонлик тахтига чиқишидан сўнг, Кайхусрав Кўнияга куч билан кириб борган, Килижни ҳокимиятдан четлатган ва иккинчи бор тахтга ўтирган[11].

Кайхусраw 1207-йилда Анталияни Никея империяси гарнизонидан тортиб олиб, Рум салжуқий султонлигига Ўрта ер денгизига чиқиш имконини берувчи портни олиб берган[12]. Айнан шу йили Кайхусрав Анталияда масжид қурдирган[13].

Кайхусраw 1211-йилда Меандр дарёси бўйидаги Антиохия жанги ҳалок бўлган[14]. Унинг Мануэл Маурозомеснинг қизидан туғилган ўғли Кайқубод И 1220—1237-йилларда султонликни бошқарган. Набираси эса Кайхусрав ИИ бўлиб, 1237—1246-йилларда ҳукмронлик қилган[15]. Кайхусравнинг жасади Кўнияга олиб келинган ва у ерда ўз сулоласининг аждодлар мақбарасига дафн этилган[16].

Шахсияти

Анталияда жойлашган Кайхусравнинг замонавий ҳайкали. Муаллиф Мерет Öвезов

Рустам Шукуровга кўра, Кайхусрав И „иккиёқлама насроний ва мусулмон шахсиятга эга бўлган. Бу шахсият эса туркий/форсий ва юнон этник мансублигининг иккиёқламалиги билан янада мураккаблашган“[17].

Маданият

Кайхусрав форс тилида шеърлар ёзган[3]. Муҳаммад ибн Али Равандий (1207-йилдан кейин вафот этган) Салжуқийлар империяси тарихига бағишланган Раҳат ас-судур ва-аят ас-сурур номли тарихий асарини Кайхусравга бағишлаган[3][18].

Манбалар

  1. ↑ Пеаcоcк & Йилдиз 2015, с. 29.
  2. ↑ Дуранд-Гуéдй 2013, с. 191.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Öзгüденли 2017.
  4. ↑ Тҳе Селжукс оф Анатолиа: Cоурт анд Соcиэтй ин тҳе Медиэвал Миддле Эаст. (2012). Сторбританниэн: Блоомсбурй Публишинг.
  5. ↑ Бранд 1989, с. 18.
  6. ↑ Треадголд 1997, с. 714.
  7. ↑ Беиҳаммер 2011, с. 605.
  8. ↑ Пеаcоcк & Йилдиз 2015, с. 78.
  9. ↑ Пеаcоcк & Йилдиз 2015, с. 128.
  10. ↑ Пеаcоcк & Йилдиз 2013, с. 176.
  11. ↑ Пеаcоcк & Йилдиз 2015, сс. 178–179.
  12. ↑ Де Ниcола, Йıлдıз & Пеаcоcк 2015, с. 121.
  13. ↑ Cране 1993, с. 6.
  14. ↑ Ван Тричт 2011, с. 375.
  15. ↑ Босwортҳ 1996, с. 213.
  16. ↑ Дуранд-Гуéдй 2013, с. 199.
  17. ↑ Пеаcоcк & Йилдиз 2013, с. 133.
  18. ↑ Cаҳен 1997, с. 816.

Адабиётлар

Ўтмишдоши:
Килиж Арслон ИИ
Рум султони
1192—1196
Вориси:
Сулаймон ИИ
Ўтмишдоши:
Килиж Арслон ИИИ
Рум султони
1205—1211
Вориси:
Кайковус И