Jump to content

Кумҳер жанги

Координаталари: 27°18′53″Н 77°22′45″Э / 27.3148°Н 77.3792°Э / 27.3148; 77.3792
From Ziyosfera
Кумҳер жанги
Маратҳалар ва Жатлар урушлари

Кумҳер қамалининг тасвири (1754), Рамжи томонидан, тахминан ХВИИИ асрнинг ўртаси – охири.
Саналар 1754-йил 20-январ – 18-май
Уруш ери Кумҳер
27°18′53″Н 77°22′45″Э / 27.3148°Н 77.3792°Э / 27.3148; 77.3792
Натижа Бҳаратпур (Жат) ғалабаси[1]
Рақиблар
Бҳаратпур давлати Бобурийлар империяси
Жайпур давлати
Маратха империяси
Қўмондонлар
Маҳаража Сураж Мал Имад ул-Мулк
Амир Бакши
Ҳар Говинд Натани
Рагҳунатҳрао
Кҳандерао Ҳолкар †
Кучлар
Нома’лум 80 000

Кумҳер жанги — Маҳаража Сураж Мал бошчилигидаги Бҳаратпур қироллиги ва иттифоқчилари, жумладан, маратҳалар томонидан қўллаб-қувватланган Бобурийлар империяси ўртасидаги ҳарбий тўқнашув.

Жанг

Кумҳерга жат сардорларидан бири Кумбҳ томонидан асос солинган. 1754-йилда, Сураж Мал ҳукмронлиги даврида, пешво Балажи Бажи Раонинг укаси Рагҳунатҳрао (у Сcиндялар ва Ҳолкарлар томонидан қўллаб-қувватланган эди) қал’ани ўзига бўйсундиришни истагани сабабли маратҳалар томонидан қамал қилинди. Бироқ қамал муваффақияциз якунланди. 1754-йилда Бобурийлар императори Аламгир ИИнинг топшириғига биноан Кҳандерао Бҳаратпур ҳукмдори Сураж Малнинг Кумҳер қал’асини қамал қилди. Сураж Мал эса Аламгир ИИ нинг рақиби Сираж-уд-Даулаҳ томонини олган эди[2][3][4]. Кўп ўтмай, император қўшинларининг амир ул-умаро ёки олий бош қўмондони Гҳазиуддин Хон маратҳалар билан иттифоқ тузди. У ўзи билан 25 000–30 000 кишидан иборат деб тахмин қилинган катта миқдордаги сарой қўшинини олиб келди. Бу иттифоқ ва Жайпур ҳукмдори Ҳар Говинд Натани қўмондонлигидаги қолган қўшинлар биргаликда Кумҳер қал’асини 80 000 нафардан ортиқ аскардан иборат улкан қўшин билан тўлиқ қуршаб олдилар. Та’кидланишича, бу аскарлар ўша даврда минтақада мавжуд бўлган бошқа қўшинлардан устун ҳисобланган. Малҳар Рао Ҳолкар ва Имад ул-Мулк ҳам иштирок этган 80 000 кишилик қўшинга қарши Сураж Мал бошчилигидаги кучли мудофаага қарамай, қамал қилувчилар чекинишга мажбур бўлдилар[5][1][6][7].

Кумҳер жангида Малҳар Рао Ҳолкарнинг ўғли Кҳанде Рао жатларнинг айланувчи тўпларидан бири — замбарак ўқидан ҳалок бўлди. Бу воқеа тафсилотлари турлича баён қилинади: бир манбада у раққоса қизнинг ҳийласига учиб ҳалок бўлгани, бошқасида эса тўп батареясини кўздан кечираётган пайтда ўлдирилгани айтилади. Сер Жадунат Саркарнинг фикрича, Кҳанде Рао маст ҳолда хандақларни текшираётганида ўққа тутилган. Унинг тўққиз нафар хотини жасади ёқилаётган гулханга ўзини ташлаб, жонига қасд қилди. Ўша пайтда ҳомиладор бўлган Аҳиля Баигина бу маросимда иштирок этмади. Ўғлининг ўлимидан қаттиқ қайғуга ботган Малҳар Рао қасос олишга қасам ичди. Ғайриоддий даражада олижаноблик кўрсатган Сураж Мал эса унга ҳамдардлик билдириш учун та’зия мактуби ва мотам либосларини юборди. Кҳанде Рао ҳалок бўлган жойда унинг хотирасига ма’бад барпо этилган[8][7].

Маратҳалар чекинганидан сўнг, Кумҳердаги муваффақиятларидан руҳланган жатлар империя пойтахти яқинидаги ҳудудларни талон-торож қилиш имкониятидан фойдаландилар. Кейинчалик Сураж Мал ва Рагҳунатҳ Рао ўртасида келишувга эришилди. Сураж Мал маратҳаларнинг Шимолий Ҳиндистонга юришларига қаршилик кўрсатмасликка ва’да берди, Рагҳунатҳ Рао эса Агра субаҳи ҳудудининг катта қисмини эгаллаб олишларини тан олишга рози бўлди. Ушбу дипломатик келишув жатлар давлатининг ҳудудий жиҳатдан кенгайишига катта ёрдам берди. 1758-йилга келиб, бу воқеалар минтақанинг сиёсий манзарасини сезиларли даражада ўзгартириб, Шимолий Ҳиндистондаги кучлар мувозанатида муҳим бурилиш ясади[1][5].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 А Cомпреҳенсиве Ҳисторй оф Индиа: 1712-1772, эдитед бй А. C. Банержеэ анд Д. К. Гҳасе (эн). Пеопле'с Публишинг Ҳоусе, 1978 — 496-бет. 
  2. ↑ Энтwистле, А. W.. Браж: Cентре оф Кришна Пилгримаге, иллустратед, Э. Форстен, 1987 — 554-бет. ИСБН 978-9-069-8-00165. 
  3. ↑ Гупта, Пратик. Маратҳа Генералс анд Персоналитиэс: А гист оф греат персоналитиэс оф Маратҳас. Пратик гупта, 2014 — 190-бет. 
  4. ↑ Дабас, Бал Кишан. Тҳе Политиcал анд Соcиал Ҳисторй оф тҳе Жац. Санжай Пракашан, 2001 — 291-бет. ИСБН 978-8-174-5-30455. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Дwиведи, Гириш Чандра; Прасад, Ишwари. Тҳе Жац, Тҳеир Роле ин тҳе Мугҳал Эмпире (эн). Арнолд Публишерс, 1989 — 169-бет. ИСБН 978-81-7031-150-8. 
  6. ↑ Натwар Сингҳ. Маҳаража Суражмал (Натwар Сингҳ), 1981 — 50–51-бет. 
  7. ↑ 7,0 7,1 Гупта, Ҳари Рам. Маратҳас Анд Панипат. Панжаб Университй, 1961, 2021-06-13 — 22-бет. 
  8. ↑ Натwар Сингҳ. Маҳаража Суражмал (Натwар Сингҳ), 1981 — 53-бет.