Scarface
| Сcарфаcе | |
|---|---|
|
Филм логоси | |
| Режиссёр(лар) | Бриан Де Палма |
| Продюсер(лар) | Мартин Брегман |
| Ссенарий муаллиф(лар)и |
Оливер Стоне |
| Қайси асарга асосланган |
Сcарфаcе –Армитаге Траил Сcарфаcе –W.Р. Бурнетт Бен Ҳечт Жоҳн Леэ Маҳин Сетон И. Миллер |
| Ролларда | Ал Паcино |
| Бастакор(лар) | Гиоргио Мородер |
| Оператор(лар) | Жоҳн А. Алонзо |
| Монтажёр(лар) |
|
| Студия | Мартин Брегман Продуcтионс |
| Дистрибютор | Универсал Пиcтурес[1] |
| Премера санаси |
|
| Давомийлик | 170 дақиқа[1] |
| Мамлакат |
|
| Тил | инглизча |
| Бюджет | $23.5–37 миллион[2][3][4] |
| Даромад | $66 миллион[5] |
Сcарфаcе – 1983-йилда чиқарилган америка жиноят драма филми бўлиб, Бриан Де Палма томонидан суратга олинган. Ссенарий муаллифи Оливер Стонедир. Филмда Ал Паcино бош ролни ижро этган[6]. Бу филм, ўз навбатида, 1930-йилда Армитаге Траил томонидан чоп этилган роман асосида суратга олинган 1932-йилги шу номдаги филмга ремейк ҳисобланади[7][8][9][7][10][9]. Ушбу филм Кубалик қочоқ Тонй Монтана (Паcино) ҳақида бўлиб, у Мариэл қочқини (инг: Мариэл боатлифт) пайтида Маямига пулсиз келади ва кучли наркобаронга айланади. Филмда шунингдек, Стевен Бауэр, Мичелле Пфеиффер, Марй Элизабетҳ Мастрантонио, Роберт Логгиа, Мíриам Cолóн ва Ф. Муррай Абраҳам ҳам рол ижро этишган[6].
Паcино 1932-йилги версияни кўргандан сўнг филмни қайта суратга олишга қизиқиши ортади. Продюсер Мартин Брегман билан бирга бу лойиҳани ривожлантира бошлаган. Дастлаб филм учун режиссёр сифатида Сидней Лумет ёлланади, лекин у кейинчалик Де Палма билан алмаштирилган. Де Палма эса ссенарийни ёзиш учун Оливер Стонени ёллайди. Де Палма „Сcарфаcе“ нинг ушбу версиясини оригинал филмнинг режиссёри ва ссенарий муаллифи бўлган Ҳоwард Ҳаwкс ва Бен Ҳечтнинг хотирасига бағишлайди[11]. Филмнинг суратга олиш ишлари 1982-йилнинг ноябридан 1983-йилнинг майигача Лос Анжелес ва Маямида амалга оширилган. Филмнинг мусиқалари Гиоргио Мородер томонидан басталанган.
„Сcарфаcе“ 1983-йил 1-декабрда Ню Ёрк шаҳрида премера қилинган ва 9-декабрда Универсал Пиcтурес томонидан чиқарилган. Филм маҳаллий касса йиғимида 45 миллион доллар ва дунё бўйлаб 66 миллион доллар даромад олади. Дастлабки танқидий муносабатлар ҳаддан ташқари зўравонлик, сўкиниш ва наркотиклардан фойдаланиш тасвирлари туфайли салбий бўлган. Маямидаги баъзи кубалик муҳожирлар филмнинг кубаликларни жиноятчи ва наркотик савдогарлари сифатида тасвирлашига эътироз билдирдилар. Кейинги йилларда баъзи танқидчилар филмни қайта кўриб чиқиб, уни энг буюк гангстер филмларидан бири сифатида баҳоладилар[12]. Мартин Сcорсесе каби ссенарийнавис ва режиссёрлар филм ҳақида илиқ фикр билдиришган. Филм поп маданиятида, айниқса, ҳип-ҳоп маданияти/гангста рапда, шунингдек, комикслар, телекўрсатувлар ва видео ўйинларда кенг тилга олинган. Филм култ классикаси сифатида тан олинган[13][14][15][16].
Сюжети
1980-йилда Кубалик муҳожир ва собиқ маҳкум Тонй Монтана Мариэл қочқини операцияси доирасида Маямига келади ва у ерда энг яқин дўсти Маннй Рибера ҳамда шериклари Ангел ва Чи-Чи билан бирга муҳожирлар лагерига юборилади. Тўртовлон Маямилик наркобарон Франк Лопезнинг илтимосига биноан, Фидел Кастронинг собиқ қўриқчисини ўлдириш эвазига озод қилиниб, яшил картага эга бўлишади. Улар ресторанда идиш ювувчи бўлиб ишлай бошлашади, лекин тез орада бу ишдан кўнгли тўлмай қолади; Тонй каттароқ ишлар учун яратилганини айтади. Франкнинг ўнг қўли бўлган Омар Суарез Тонй ва унинг дўстларини колумбиялик дилерлардан кокаин сотиб олишга юборади. У ерда Тонй ва Ангел тузоққа тушиб, қўлга олинади. Тонйни Ангелнинг моторли арра билан бўлакларга бўлинишини томоша қилишга мажбур қилишади, шундан сўнг Маннй ва Чи-Чи уни қутқаришади. Улар учта дилерни ўлдириб, наркотиклар ва пулларни қайтариб олишади. Омар уларни сотган дея шубҳаланиб, қайтарилган пул ва наркотикларни шахсан ўзлари Франкга етказишади.
Тонй ва Маннй Франк учун ишлай бошлайди, бу орада Тонй Франкнинг гўзал рафиқаси Элвирани ёқтириб қолади. Кейинчалик, Тонй онаси ва синглиси Гина билан учрашади. Тонй оиласини қийинчиликларини камайтириш мақсадида онасига „сиёсий воситалар“ орқали пул топишини айтиб, $1,000 беради. Тонйнинг онаси унинг ёлғон гапирганини билиб, жаҳл билан бу таклифни рад этади, лекин Гина пулни ўзида сақлаб қолади. Маннй Гинани ёқтириб қолади, лекин Тонй уни Гинадан узоқ туришини айтиб огоҳлантиради. Франк Тонй ва Омарга Боливиянинг Cочабамба шаҳрига, кокаин қироли Алежандро Соса билан учрашишга юборади. Учрашув чоғида, Омар Франкнинг розилигисиз катта келишувни музокара қилгани учун Тонйдан норози бўлади. Кейинроқ, Соса одамларига Омарнинг полиция информатори эканлигини ва Франк унга ишониш орқали нотўғри қарор қабул қилганлигини айтиб, уни вертолётдан осиб ўлимга маҳкум этади. Тонй Франкнинг ташкилотини ҳимоя қилади ва садоқатини билдиради; Соса Тонйга қизиқиб қолади ва келишувга рози бўлади, лекин Тонй уни ҳеч қачон алдашга уринмаслигини айтиб, огоҳлантиради.
Омарнинг ўлимидан Франк қаттиқ ғазабланади. Соса билан келишувнинг катталигини билган ҳолда, Тонй ўзининг кокаин операциясини йўлга қўяди. порахўр детектив Мел Бернстеин Тонйни тунги клубда тутиб олиб, ундан полиция ҳимояси учун пора талаб қилади. Шундан сўнг, суиқасдчилар Тонйни ўлдиришга ҳаракат қилишади, лекин Тонй ярадор ҳолатда қочишга муваффақ бўлади. Тонй Франк ва Бернстеин билан юзма-юз келади ва уларни ҳужум ортида турганликда гумон қилади; Франк қурол билан таҳдид остида ҳужумдаги иштирокини тан олади ва ҳаётини сақлаб қолиш учун ялинади, лекин Тонй Маннйга уни отиб ўлдиришни буюради ва Бернстеинни ўлдиради. Тонй Элвирага уйланиб, Соса маҳсулотларининг дистрибютори бўлади ва фойдаларини кўпайтириб, кўп миллион долларлик империя, қаттиқ қўриқланадиган мулк қуради.
1983-йилда федерал агентлар томонидан амалга оширилган пул ювиш бўйича операция натижасида Тонй солиқ тўлашдан бўйин товлашда айбланади ва қамоққа тушиш хавфи остида қолади. Соса Тонй қамоққа тушмаслиги учун ўзининг ҳукуматдаги алоқаларини ишлатишни таклиф қилади, лекин бунинг эвазига Тонй Сосанинг наркотик операцияларини фош қилишни режалаштирган журналистни ўлдиришга ёрдам бериши керак бўлади. Тонй ва Сосанинг одамларидан бири бўлган „Соя“ (инглизча: Шадоw) Ню-Ёркда фаоллик кўрсатаётган журналистни ўлдириш учун боришади; Соя журналистнинг машинасига радио бошқарувли бомба қўяди. Бироқ машинада журналистнинг аёли ва болалари борлигини кўриб Тонй ҳужумни бекор қилишга уринади. Соя бунга рози бўлмайди. Тонй бомбани портлатишдан олдин Сояни ўлдиради. Тонй кейин Маямига қайтади. Ғазабланган Соса қасос олишга ваъда беради.
Кокаин таъсирида бўлган Тонй Гинани қидира бошлайди ва уни Маннй билан бирга кўради. Ғазаб билан Тонй Маннйни отиб ўлдиради. Шундан сўнг, Гина ва Маннй турмуш қурганларини билиб олади. Кўнгли бузилган Тонй Гинани олиб уйига қайтади ва офисида катта миқдорда кокаин истеъмол қила бошлайди. Соса одамларини юбориб, Тонйнинг қўриқчиларини, шу жумладан Чи-Чини ўлдиради. Шу пайтда Гина қурол билан офисга кириб, Тонйга ўқ узади ва уни яралайди. лекин Сосанинг одами Гинани отиб ўлдиради. Тонй қурол ва гранатомёт олиб, ҳужумчиларга қарши курашади ва кўпларини ўлдиради, аммо ўзига ҳам кўплаб ўқлар тегади. У ҳужумчиларни масхара қилади, шу пайтда бир қотил офисга кириб, уни орқасидан отиб ўлдиради. Тонйнинг жасади балкондан ҳовузга, „Дунё сеники“ деган ироник шиорли глобуснинг тагига қулайди.
Ролларда
Асосий роллар
- Ал Паcино – Тонй Монтана: Маямида бой наркобарон бўлиб кетган кубалик қочоқ
- Стевен Бауэр – Маннй Рай: Тонйнинг дўсти ва ўнг қўли
- Мичелле Пфеиффер – Элвира: Франк Лопезнинг севгилиси, кейинчалик Тонй Монтана билан турмуш қуради
- Марй Элизабетҳ Мастрантонио – Гина: Тонйнинг синглиси
- Роберт Логгиа – Франк Лопез: Маямидаги наркобарон
- Мíриам Cолóн – Мама Монтана: Тонйнинг онаси
- Ф. Муррай Абраҳам – Омар: Франкнинг ўнг қўли
- Паул Шенар – Алежандро Соса: Боливиялик наркобарон ва Тонйнинг етказиб берувчиси
- Ҳаррис Юлин – Бернстеин: Франкнинг пулини олаётган порахўр полициячи, Тонйдан пора талаб қилади
- Áнгел Салазар – Чи-Чи: Тонйнинг дўсти
- Арналдо Сантана – Эрниэ: Франкнинг тан соқчиси, кейинчалик Тонйга ишлайди
- Пепе Серна – Ангел: Тонйнинг дўсти
- Мичаэл П. Моран – Ниcк тҳе Пиг (о'збекча: Чўчқа Ник): Тонйнинг ёрдамчиси
- Ал Исраэл – Ҳеcтор: Колумбиялик наркотик сотувчиси
- Деннис Ҳолаҳан – Банкир: Тонйнинг пулини ювиш учун фойдаланган банкири
- Марк Марголис – Соя: Сосанинг ёрдамчиси
- Мичаэл Аллдредге – Шеффиэлд: Тонйнинг адвокати
Ёрдамчи роллар
Бошқа ролларда қуйидаги актёрлар суратга тушган:
- Тед Бениадес – Сеиделбаум: полиция ходими
- Гено Силва – „Тҳе Скулл“: Тонй Монтанани ўлдирган қотил[17]
- Ричард Белзер – Бабйлон Cлубнинг иш бошқарувчиси[18]
- Алберт Cарриэр – Педро Қуинн: Сосага ёрдам берувчи шакар магнати[19]
- Виcтор Миллан – Ариэл Блаер: Сосага ёрдам берувчи боливиялик сиёсатчи[20]
- Роберто Cонтрерас – Эмилио Ребенга: Монтана томонидан ўлдирилган кубалик муҳожир
- Грегг Ҳенрй – Чарлес Гоодсон: Сосанинг америкалик шериги[21]
Шунингдек, Де Палманинг доимий ҳамкорлари Чарлес Дурнинг ва Деннис Франз очилиш саҳнасида Монтанани тергов қилаётган Иммиграция хизмати офицерлари ролини ижро этишган, лекин уларнинг исмлари келтирилмаган[22]. Ушбу саҳнада Гарнетт Смитҳ, Тонй Перез ва Жоҳн Брандонларни ҳам кўриш мумкин[6]. Лана Cларксон[23], Ангела Аамес, Ава Лазар, Маргарет Мичаэлс ва Катт Шеа Бабйлон Клубидаги мижозлар сифатида филмда иштирок этишган. Ўсмир модел Таммй Лйнн Лепперт арра саҳнасида фоҳиша ролида кўриниш берган. Янгиликлар репортёри Марио Мачадо ўз ролида иштирок этган[24].
Продюсерлик
Лойиҳани тайёрлаш


„Сcарфаcе“нинг ишлаб чиқилиши Ал Паcино Лос Анжелесдаги Тиффанй Театрида 1932-йилда суратга олинган худди шу номдаги филмни кўргандан кейин бошланади[25]. У кейинчалик менежери, продюсер Мартин Брегманга қўнғироқ қилиб, ушбу филмни қайта суратга олишнинг потенсиалига ишонишини маълум қилган[26]. Сидней Лумет режиссёр сифатида лойиҳага қўшилади ва Монтананинг Мариэл қочқинлари даврида Қўшма Штатларга келган кубалик бўлиш ғоясини илгари суради[25][27].
Брегман ва Лумет ўртасидаги ижодий тафовутлар туфайли Лумет лойиҳани тарк этади. Лумет Қо'шма Штатларга кокаин оқими учун ҳозирги Президент маъмуриятини айблайдиган сиёсий ҳикоя яратмоқчи бўлади, лекин Брегман бунга қарши чиқади[28][26]. Брегман Луметни Бриан Де Палма билан алмаштиради. Ссенарий учун Оливер Стонени ёллайди. Стоне 1932-йилдаги асл „Сcарфаcе“ни кўрган ва уни ёқтирмаганлиги сабабли дастлаб таклифни рад этади[29]. Фақат Лумет билан суҳбатдан сўнг, улар филмни замонавий филмга айлантиришга келишиб олишади ва таклифни қабул қилади[29]. Стоне шундай деди: „Сидней 1930-йиллардаги Америка гангстер филмини олиб, уни замонавий иммигрант гангстер филмига айлантириш ғоясини берди. Филмда биз спиртли ичимликларни эмас, гиёҳванд моддаларни қораламоқдамиз“[29]. Оливер Стоненинг „Тҳе Оливер Стоне Эхпериэнcе“ китобида шундай деб ёзилган: „Мен италян мафияси ҳақидаги филмни суратга олмоқчи эмас эдим… Бизда бу каби ишлар ўнлаб топилади. Лекин кейин Брегман Сиднейнинг ажойиб ғояси борлигини айтди – филмни Маямидаги Мариэлито филми сифатида суратга олмоқчи. Мен бунга қизиқиб қолдим. Сиднейнинг ғояси ажойиб эди“[4].
Стоне ўзининг кокаин қарамлигига қарши курашар экан, ссенарий устида ишлай бошлайди[30]. У ва Брегман ўз тадқиқотларини амалга ошириш мақсадида Флорида штатининг Маями шаҳрига саёҳат қиладилар, у ерда АҚШ прокуратурасининг идораси ва Ташкил этилган жиноятчилик бюросининг ёзувларидан фойдаланиш имконига эга бўлишади[28]. Стоне Қўшма Штатларда қарамликдан халос бўла олмаслигига ишониб ссенарийни ёзиш учун Парижга кўчиб ўтади. 2003-йилдаги интервюсида у ўша пайтда бутунлай гиёҳванд моддаларидан воз кечганини айтган: „Кокаин ёзишга ёрдам бермайди. Бу мия ҳужайраларига жуда зарарли“[26][31].
Асл ҳикояга бошқа ўзгартиришлар қаторида, Алежандро Соса қаҳрамони қўшилади. Стоне бу қаҳрамонни „Кокаин қироли“ лақабини олган боливиялик наркобарон Роберто Суáрез Гóмездан илҳомланиб яратган[32].
Кастинг

Тонй Монтана роли дастлаб Роберт Де Нирога таклиф қилинган ва у ролни рад этган[25][30]. Паcино бош ролни ижро этишни талаб қилган. Паcино пичоқ билан жанг қилиш бўйича мутахассислар ва мураббийлар билан шуғилланган. Рол учун мос тана тузилишига эга бўлиш учун боксчи Роберто Дуран билан ишлаган. Мерйл Стреэпнинг „Сопҳиэъс Чоиcе“ (1982) филмидаги муҳожир қаҳрамони ҳам Паcинонинг Тонй Монтана образини яратишда таъсир кўрсатган. Бауэр ва диалект мураббийи унга кубалик испан тилининг айрим жиҳатлари ва талаффузини ўрганишда ёрдам беради[26].
Пфеиффер ўша пайтда машҳур актриса эмас эди ва асосан „Греасе 2“ филмидаги роли билан танилганди. Паcино ва Де Палма унинг ролга тайинланишига қарши бо'лишган, аммо Брегман уларга қарши чиқади[25]. Рол учун дастлаб Гленн Cлосе танланганди. Шу билан бирга Геэна Давис, Cарриэ Фишер, Келлй МcГиллис, Росанна Арқуэтте, Меланиэ Гриффитҳ, Ким Басингер, Брооке Шиэлдс, Шарон Стоне ва Сигоурней Wеавер ҳам номзодлар қаторида бўлган[30][33][34].
Бауэр синовдан ўтмасданоқ ўз ролини олади. Танлов жараёнида кастинг дирекори Алихе Гордин Бауэрга кўзи тушади ва дарҳол унинг Маннй роли учун мос эканлигини таъкидлайди, бу фикрга Де Палма ва Брегман ҳам қўшилишади. У бош роллардаги ягона ҳақиқий кубалик эди. Маннй ролига Жоҳн Траволта ҳам номзод бўлган[25][30][35].
Суратга олиш

Филм суратга олиш ишлари 1982-йил 22-ноябрдан 1983-йил 6-майгача 24 ҳафта давомида амалга оширилган[36][37]. Филмда Маями тасвирланган бўлса-да, Маями туризм кенгаши филмнинг наркотиклар ва гангстерлар мавзуси туризмни салбий таъсир қилиши мумкинлигидан қўрқиб, суратга олиш илтимосларини рад этади. Шу сабабли филмнинг катта қисми Лос Анжелесда суратга олинади[30]. 1983-йил апрел ойида, бир саҳна Маямидаги Фонтаинеблеау Миами Беачда суратга олинган[38]. Занжирли арра саҳнаси Миами Беачдаги Оcеан Дриведа суратга олинган. Иккинчи жамоа Калифорниянинг Сан Диэго шаҳридаги Cоронадо Беачда бир кунлик суратга олиш ишларини амалга оширган[39]. Тонйнинг ҳашаматли уйи эса Санта Барбара яқинида жойлашган Рим услубида қурилган Эл Фуреидис саройи эди[40].
Суратга олиш ишлари Калифорниядаги об-ҳаво шароитлари туфайли икки марта тўхтатилади[4]. Март ойидаги суратга олиш жараёнида, Паcино жанг саҳнасида йиқилиб, эндигина ўқ узилган қуролнинг оғзида чап қўлини куйдириб олади. Паcино соғайиб кетгунига қадар суратга олиш ишлари бир ҳафтадан кўпроқ вақтга тўхтатилади[4]. Унинг йўқлигида суратга олинган саҳна давомида вақтли портлаган бомба сабабли икки нафар каскадёр жароҳатланади[4].
Филмнинг охиридаги отишма саҳнасида ўша пайтда суратга олиш майдончасига ташриф буюрган Стивен Спилберг томонидан суратга олинган битта камера кадри мавжуд[30]. Филмда кокаинни тасвирлаш учун болалар кукунли ич сурувчи ишлатилган. Паcино суратга олиш давомида катта миқдордаги кукунни бурун орқали тортганлиги сабабли бурун йўли бироз шикастланади[41]. Махсус эффектлар Кен Пепиот ва Стан Паркс томонидан амалга оширилган[42].
Стоне майдончадаги актёрлар билан гаплашиб, ишлашига тўсқинлик қилгани сабабли Де Палма Уни суратга олиш майдончасидан кетишини талаб қилган[43].
Рейтинг
Филм чиқарилишидан икки ой олдин, 1983-йил 28-октабрда, МПАА „Сcарфаcе“ филмига „ортиқча ва кетма-кет зўравонлик ҳамда тил“ учун Х рейтингини беради[44][4]. Шу вақтга қадар филмни уч марта қайта таҳрирлаган Де Палма, "Мен бу одамлардан чарчадим, энди ҳеч нарсани олиб ташламайман" деб айтади[4]. Брегман Тҳе Неw Ёрк Тимес газетасига "биз порнографик филм сифатида белгиландик… Биз Х рейтингини беришди ва биз апелляция берамиз" деб интервю беради[44]. Универсал порнографик филм фикрлар ёмонлашувига ва чипталар сотилишининг камайишига олиб келиши сабабли Х рейтингли филмни чиқаришни хоҳламас эди[4]. Кўплаб газета, телевидение ва радио стансиялари Х рейтингли филм учун рекламалар олмасди[4].
8-ноябр куни, 20та театр эгалари, студия раҳбарлари ва мустақил дистрибюторлардан иборат апелляция кенгаши қарорни 17 га 3та овоз билан қайтариб, филмга Р рейтингини берди. Де Палма ўзгартиришлар жуда кичик эканлигини ва сезилмаслигини ҳис қилиб, филмнинг асл таҳририни ушбу рейтинг билан чиқаришни сўрайди. МПАА бу сўровни рад этганида, Де Палма филмни кесилмаган ҳолда чиқариб юборади ва филм чиқарилганидан бир неча ой ўтгачгина буни тан олади[45][46].
Мусиқа
"Сcарфаcе" филмининг мусиқаси ўша давр машҳур мусиқаларидан фойдаланишдан кўра „Оскар“ мукофоти совриндори, италиялик мусиқий продюсер Гиоргио Мородер томонидан яратилган мусиқаларни афзал кўради. Саундтрекдаги синтезаторли янги тўлқин ва электрон мусиқа Мородернинг услубини акс эттиради[47]. 2022-йил июн ойида барча мусиқа ва саундтреклар Ла-Ла Ланд Реcордс томонидан омма эътиборига ҳавола этилади[48].
Релизи
Театр версияси
"Сcарфаcе" филми 1983-йил 1-декабр куни Ню Ёрк шаҳрида премера қилинди ва дастлаб аралаш муносабатлар билан қарши олинди. Филмнинг иккита юлдузи Ал Паcино ва Стивен Бауэр билан бир қаторда Бурт ва Диане Лане, Меланиэ Гриффитҳ, Рақуэл Wелч, Жоан Cоллинс, унинг севгилиси Петер Ҳолм ва Эддиэ Мурпҳй каби машҳурлар ҳам қатнашадилар[49]. Филм 9-декабр куни кенг намойишга қўйилади.
Уй медиаси
"Сcарфаcе" дастлаб 1984-йил ёзида МCА Ҳоме Видео томонидан ВҲС, CЕД Видеодисc, ЛасерДисc ва Бета форматларида чиқарилган. Бу икки тарафли тасма тўплами 1.33:1 пан ва скан (инглизча: пан анд сcан) нисбати билан чиқарилган ва тезда энг кўп сотилган маҳсулотга айланади. $79.95 нархда 100,000 нусха сотилган биринчи филмга айланади[50]. Кейинчалик, 1998-йилда филмнинг театр версиясидаги 2.35:1 кенг экранли нисбати билан форматланган ВҲС махсус нашр ДВД нашри билан бир вақтга тўғри келади. Охирги ВҲС нашри 2003-йилда 20-йиллик ДВД юбилей нашри билан бир вақтда чиқарилади. 2003-йилги ДВД Универсал Реcордс орқали қайта ишланиб, қайта чиқарилган.
„Сcарфаcе“ филмининг телевизион версияси 1989-йил 7-январда АБC телеканалида премера қилинган[51]. Филмдан 32 дақиқа давом этадиган зўравонлик, ҳақоратли сўзлар ва жинсий саҳналар таҳрир қилинган ва кўпгина диалоглар, жумладан, доимий ишлатиладиган „фуcк“ сўзи, сўзнинг бошланиши эшитилгандан кейин овозсиз қилинган ёки камроқ ҳақоратли алтернативалар билан алмаштирилган[52].
1998-йилда ўн беш йиллик юбилей муносабати билан Шимолий Америкада филмнинг Сигнатуре Cоллеcтион ЛасерДисc нашрининг ДВД-га кўчирилган версияси ДВД форматида чиқарилган. Бу нашрда анаморфик бўлмаган кенг экранли кўчирма, „Макинг оф“ ҳужжатли филми, чиқариб ташланган саҳналар, трейлерлар, фото галерея, актёрлар ва филм ижодкорларининг биографиялари мавжуд эди. Ушбу нашр муваффақияциз деб топилган. Кўплаб мухлислар ва шарҳловчилар ундаги сифациз видео ва чалкаш овози сабаб шикоят билдирган. Бу релиз „йирик студиялар томонидан чиқарилган энг ёмон нашрлардан бири“ деб таърифланган[53]. 20-йиллик юбилей нашри 2003-йилда ДВД ва ВҲС форматларида чиқарилган. ДВД биринчи ҳафтада 2 миллиондан ортиқ нусхада сотилади. Бу пайтда Р-рейтингли ДВД филмлари орасида энг яхшиси ҳисобланган[54] .
2003-йилда Деф Жам Реcордингс томонидан чиқарилган „Мусиc Инспиред бй Сcарфаcе“ компиляцион албоми чиқарилади. Албом филмдан тўғридан-тўғри илҳомланган ёки филмга тегишли мавзуларни қамраб олган турли ҳип-ҳоп ижрочиларининг қўшиқларини ўз ичига олган[55].
„Сcарфаcе“ 2011-йилнинг 6-сентябрида Блу-рай форматида икки дискли, пўлат қути тўпламида, чекланган нашрда чиқарилган[56]. Бу тўплам ДВД нашридан олинган эски мастер ишлатилгани ва бу тасвир сифатини тушириб юборгани сабабли танқид қилинган[57]. Иккинчи дискдан Роберт Осборне томонидан ишлаб чиқарилган кириш ва муқобил якуни бўлган 1932-йилги „Сcарфаcе“ филми ДВД форматида ўрин олган. Қўшимча материаллар „Тҳе Макинг оф Сcарфаcе“ ҳужжатли филми ва „Тҳе Сcарфаcе Пҳеноменон“ деб номланган янги ретроспектив ҳужжатли филмни ўз ичига олади[58].
Махсус совға тўплами 1000 нусхада чиқарилган. Блу-рай тўпламини сигар намлагич ичига жойлаштирилган. Бу намлагич қути ҳунарманд Даниэл Маршалл томонидан ишлаб чиқилган ва унинг нархи 999,99 долларга баҳоланган[59].
2019-йилнинг 15-октабрида стандарт 4К Ултра ҲД Блуэ-рай ва чекланган нашр тўпламлари чиқарилган. Чекланган нашр тўпламига махсус тайёрланган ҳайкалча, қайта тикланган трансфер ва Блуэ-рай форматидаги 1932-йилги оригинал филм киради. Стандарт тўпламига эса 1932-йилги версия киритилмаган[60][61][62]. Бир ой ўтиб, 19-ноябрда, 1932-йилги оригинал филм алоҳида нашр этилади[63]. 4К нашри барча эски махсус хусусиятлар билан бир қаторда филмнинг 35-йиллиги шарафига бағишланган учрашув махсус дастурини ўз ичига олади.
2003-йилда филм АҚШда 3,7 миллион дона ДВД сотиб, 78,2 миллион доллар даромад топган[64]. 2020-йилга келиб эса 285,916 дона Блуэ-рай дисклари сотилиб, 6,103,545 доллар даромад олади[65]. 2020-йилда жами 3,985,916 ДВД ва Блуэ-рай дисклари сотилиб, 84,303,545 доллар даромад келтирган.
Филмга муносабат
Касса даромади
"Сcарфаcе" филми 1983-йил 9-декабрда Шимолий Америкада кинотеатрлар экранига чиқади. Премера оқшомида филм 996 та кинотеатрда 4,5 миллион доллар даромад олади. Бу ҳар бир кинотеатрга ўртача 4,616 доллар миқдорини ташкил этади. Шунингдек, „Сcарфаcе“ ҳафта охирида энг кўп даромад келтирган иккинчи филмга айланади, биринчи ўринни эса шу ҳафта ўз премерасини ўтказган „Судден Импаcт“ филми (9,6 миллион доллар) эгаллайди.
„Сcарфаcе“ филми Шимолий Америкада 44,6 миллион доллар ва бошқа мамлакатларда 20,4 миллион, жами 65,1 миллион доллар доллар даромад олади. Натижада „Сcарфаcе“ филми 1983-йилнинг энг кўп даромад келтирган 16-филми ва Шимолий Америкада 1983-йилнинг энг кўп даромад келтирган 7-филмига айланади[5][66]. Шундан бери филм 2003, 2012 ва 2014-йилларда уч марта қайта намойиш этилган[5].
Филмнинг 20 йиллиги муносабати билан 2003-йилда рақамли технологиялар ёрдамида тассвир сифати яхшиланган версияси чиқарилади. Жами даромад эса дунё бўйлаб 66 миллион долларга етади. Шу жумладан Шимолий Америкада 45,4 миллион доллар даромад қайд этилган.
Биллбоард касса йиғимлари статистикасига кўра, филм чипталари сотилиши бўйича Қо'шма Штатлар ва Испанияда 14,197,700 та[67], Франсия ва Италияда 1,067,544 та[68], Жанубий Кореяда 250,746 та,[69], ва Германияда 195,872 та чипта сотилган[70]. Ушбу ҳудудлар бўйича жами 15,711,862 та чипта сотилган.
Танқидчилар фикрлари
Филмнинг дастлабки намойишида танқидчилар „Сcарфаcе“га нисбатан салбий фикрда бўлишган[25]. Филм зўравонлик ва қўпол сўзларнинг ҳаддан зиёд кўплиги билан ажралиб турган[71]. Неw Ёрк Магазине таҳдидли ва Б-даражадаги филм деб атаган[72]. Ёзувчилар Курт Воннегут ва Жоҳн Ирвинг арралаш саҳнасидан кейин кинотеатрни тарк этишганини маълум қилишган[73]. Филмнинг ўртасида, Мартин Сcорсесе Бауэрга, „Сизлар жуда зўрсизлар – лекин тайёр бўлинг, чунки Голливудда буни ёмон кўришади… чунки бу филм улар ҳақида“, деб айтганлиги ҳақида хабарлар бор[74] .
Неwсwеэк учун ёзган шарҳида, Девид Ансен шундай дейди „Агар Сcарфаcе сизни титратиб юборса, бу сиз кўрган нарсалардан ва бу ёввойи манзаранинг йиғилган тарангликларидан келиб чиқади. Бу катта, юзаки, декадент кўнгилочар филм бўлиб, барча яхши Голливуд гангстер филмлари каби гламоур ва нафратнинг зарба ва қарши зарбасини беради“[75]. Жай Скотт Тҳе Глобе анд Маил учун ёзган шарҳида: „Бир муддат, Ал Паcино Монтана ролида гипнотикка айланган. Лекин мукаммал кубалик аксентга сарфланган куч ва қоғоздан яратилган қаҳрамонни жонлантиришга уринишлар беҳуда“[76]. Тҳе Wашингтон Пост учун ёзган шарҳида, Гарй Арнолд: „Замонавий жиноий субкултурани ошкор қилишга интилган филм аста-секин ер ости клишеларга айланиб боради, ўзининг дериватив изларини ғайриоддий декор ва апокалиптик финали билан қоплайди. Қаҳрамонни ҳақиқий қон ваннасида сузувчи ҳолда қолдириш учун моҳирона хореографиядан фойдаланилган“, деб ёзган эди[77].
Рогер Эберт 1983-йилги шарҳида „Сcарфаcе“ филмига тўртдан тўрт юлдуз беради ва кейинчалик уни „Буюк Филмлар“ рўйхатига қўшган[78]. Эберт шундай ёзган эди: „Де Палма ва унинг ёзувчиси Оливер Стоне махсус шахслар галереясини яратдилар. Филмнинг жозибаси шундаки, биз жиноят-филмлари клишеларини томоша қилмай, ўрнига жиноятчи бўлган одамларни томоша қилаяпмиз“[79]. Винcент Cанбй Тҳе Неw Ёрк Тимес газетасида филмни мақтаган: „Филмдаги асосий кайфият… қайғули ва бефойда: кўтарилган нарса ҳар доим пастга тушиши керак. Сcарфаcе қулаганда, ҳалокат жуда қўрқинчли бўлиб, бу жуда жонли ва қизиқарли“[80].
Леонард Малтин „Сcарфаcе“ филмини салбий баҳолаган танқидчилар қаторига киради. У филмга тўртдан бир ярим юлдуз берган ва „Сcарфаcе“ филми „деярли уч соат давомида ортиқча ва ёқимсизликка ботган ҳолда, жиноят фойда келтирмаслигини айтишдан бошқа янги тушунчаларни таклиф қилмайди. Ҳеч бўлмаганда 1932-йилги филмда бу нарсалар бор эди“ деб таъкидлаган[81]. Малтин йиллик кино қўлланмасининг кейинги нашрларида ўз шарҳига қўшимча киритиб, филмнинг янги топилган култ классик сифатида машҳурлигидан ҳайратда эканлигини билдирган.[82].
Шарҳларни йиғувчи Роттен Томатоэс сайтида филм 77 та шарҳга асосланиб, 79% тасдиқлаш рейтингига эга бўлган. Ўртача рейтинги 7.50/10 ни ташкил этади. Сайтнинг танқидчилар консенсуси қуйидагича: „Режиссор Бриан Де Палма ва юлдуз Ал Паcино бу стилистик, ўта зўравон ва эминант ситатали гангстер эпикда ахлоқий драма ва нишонланган ортиқлик ўртасида нозик оқ чизиқни босиб ўтадилар“[83]. Метаcритиc сайтида, филм 9 та танқидчининг шарҳларига асосланган ҳолда 100 баллдан 65 балл билан баҳоланиб, „умуман олганда ижобий шарҳлар“ олган[84] .
Филмда тасвирланган стереотиплар
Филм суратга олинаётганда, баъзи кубаликлар кубалик образларнинг асосан кубалик бўлмаган актёрлар томонидан жиноятчилар сифатида тасвирланишига қарши чиқишган. Филмнинг кредитларидан кейин қизил рангда, катта ҳарфлар билан ёзилган изоҳ мавжуд эди: „Сcарфаcе шафқациз жиноятчиларнинг кичик гуруҳининг фаолияти ҳақидаги бадиий ҳикоядир. Белгилар кубалик/америкалик жамоани акс эттирмайди ва буни таъкидлаш нотўғри ва адолациздир. Кубалик/Америкаликларнинг аксарияти Американинг ҳаётини бойитган фидойилик, ҳаётийлик кўрсатган“[35][85].
2008-йилда Тҳе Гуардиан газетасида Дамарйс Оcаñа филм Мариэлито кубаликлари ҳақидаги стереотипларни кучайтиришини, ва бу Мариэл қочқинлари орасидаги жиноятчилар сонини ошириб юборганини ёзган[86]. Шунингдек, у Паcиноннг кубалик-америкалик образини „кулгили аксент ва ҳаддан ташқари драматик“ деб атаган. 1985-йилда Сун Сентинел журналида чоп этилган мақолага кўра, тахминан 125,000 қочқинлар орасида, тахминан 16,000 дан 20,000 гача жиноятчилар бўлган ва ҳар куни тахминан 350 дан 400 нафаргача Мариэл кубаликлар Даде Cоунтй қамоқхоналарида бўлиши тахмин қилинган[87]. Бироқ, филм чиқарилганидан кейин Неw Ёрк Даилй Неwс таҳририятида Мигуэл Перез „жиноятчилик тарихига эга бўлган Мариэлитолар минглаб одамлар бор эди, уларнинг жиноятлари шу қадар кичик эдики, улар бу ерда жиноятчи сифатида кўрилмас эди. Минглаб бошқалар эса коммунистик режимга қарши бўлганлиги сабабли 'жиноят тарихига эга эди“ деб таъкидлаган[4].
Маями шаҳар комиссари Деметрио Перез филмга қарши курашни олиб борган[4]. Тахминларга кўра, кубалик қочқинлар орасида атиги 2,700 тажрибали жиноятчилар бўлган[88]. Тҳе Оливер Стоне Эхпериэнcе китобида Стоне шундай изоҳ беради: "Хўш, Тонй Монтана гангстер эди… Онаси ва синглиси тоза кубалик жамоани ифодалайди. Онаси Тонйни танқид қилади: Сен ифлоссан, уйдан чиқ! Синглингни бузяпсан! Бундан чиқадики филмда кучли ахлоқ бор. Мен ҳатто олдиндан билардим, кубаликлар бундай эмаслигини айтишарди. Аммо узр: кўплаб кубаликлар Мариэлитога айланишди. Агар колумбияликлар ҳақида филм олсам ҳам, улар менга „Сиз анти-колумбиянсиз“ дер эдилар"[4].
Мукофотлар
| Мукофот | Категория | Номинант | Натижа | М. |
|---|---|---|---|---|
| Олтин глобус | Энг яхши актёр | Ал Паcино | Номзодликка қўйилган | [89] |
| Иккинчи пландаги энг яхши актёр | Стевен Бауэр | Номзодликка қўйилган | ||
| Энг яхши оригинал балл | Гиоргио Мородер | Номзодликка қўйилган | ||
| Мотион Пиcтуре Соунд Эдиторс | Энг яхши овозни таҳрирлаш учун Голден Реэл мукофоти – Овоз эффектлари | Мауриcе Счелл | Номзодликка қўйилган | |
| Олтин малина | Энг ёмон режисёр | Бриан Де Палма | Номзодликка қўйилган | [90] |
| Олтин сунъий йўлдош мукофотлари | Энг яхши классик ДВД версия | Номзодликка қўйилган | [91] | |
Филм Америка кино институти (АФИ) томонидан қуйидаги рўйхатларда тан олинган:
- 2003: АФИнинг 100 йиллиги…100 қаҳрамон ва ёвузлар: Тонй Монтана – Номинация қилинган ёвуз[92]
- 2005: АФИнинг 100 йиллиги…100 кино иқтибослари: Тонй Монтана: „Сай ҳелло то мй литтле фриэнд!“ – 61-ўрин[93]
- 2008: АФИ’нинг энг яхши 10лиги: 10-ўриндаги Гангстер филми[94]
Эътиборлиси, Сcарфаcе АФИ Топ 10 рўйхатида оригинал филм билан бирга пайдо бўлган ягона ремейк филм ҳисобланади. 1983-йилги ремейк 10-ўринни, 1932-йилги оригинал филм эса 6-ўринни эгаллаган.
Мерос
Филм индустрияси
Филм олинган вақтда Паcино аллақачон муваффақиятли актёр бўлган, аммо Сcарфаcе Пфеиффер ва Мастрантонио карераларини бошлашга ёрдам берган[35]. Энтертаинмент Wеэклй филмни „Энг яхши 50 та култ филмлар“ рўйхатида 8-ўринга қўйган[95]. Эмпире журнали уни барча даврларнинг энг яхши 500 та филмлари қаторига 284-ўринда киритган[96]. 2009-йилда Тотал Филм уни 30 та энг зўр Гангстер филмлари рўйхатида 9-ўринга қўяди[97]. Сcарфаcе „фуcк“ сўзи доимий равишда ишлатилган энг биринчи филмлардан бири бўлиб, жами 226 марта ишлатилган[30]. Ироқнинг собиқ президенти Саддам Ҳусайн томонидан пул ювиш учун ташкил этилган компания филмдаги Тонй Монтананинг пул ювиш операцияси шарафига Монтана Манагемент деб номланган[30].
Мафиялар билан алоқадорлик
2012-йилда полиция италиялик мафия гангстери Cарло Падованининг Неаполдаги уйига бостириб кириши чоғида Тонй Монтананинг чиннидан ясалган ҳақиқий ўлчамдаги бюсти топилган. Италия мафиясининг етакчи арбоблари Сcарфаcе филми ва Тонй Монтанага қойил қолишлари айтилган ва бу филм ҳақиқий наркобаронларнинг ҳаётини тасвирлашини яна бир бор тасдиқлайди[98][99]. Яна бир неаполлик наркобарон Wалтер Счиавоне Италиянинг Неапол шаҳрида қурилган Тонй Монтананинг Маямидаги саройининг айнан нусхасини қуришга буйруқ берган.
Ҳип ҳопга таъсири
Сcарфаcе филмининг чиқарилиши ҳип ҳопнинг юксалиш даври билан бир вақтга тўғри келади ва филм ҳип ҳоп мусиқа санъаткорларига доимий равишда таъсир кўрсатади[100]. Америкалик репер Нас ўзини Тонй Монтана билан, репер Жай-Зни эса Маноло билан таққослаган. Иккала персонаж ҳам „Сcарфаcе“ филмидан олинган. Бу таққослаш Наснинг „Год’с Сон“ албомидаги „Ласт Реал Нигга Аливе“ қўшиғида, икки репер ўртасидаги машҳур можаролар даврида амалга оширилган[101]. Наснинг яқин ҳамкори репер АЗ йиллар давомида ўзини СОСА деб атаб келган.
Репер Чиэф Кеэф ўзини Алежандро Соса шарафига „Соса“ тахаллуси билан атайди. БТС гуруҳининг Жанубий Кореялик реппери Агуст Д ҳам ўзини Тонй Монтана билан солиштиради ва ўзининг илк албоми Агуст Д дан ўрин олган „Тонй Монтана“ трекида филмга бир неча марта ишоралар қўллайди[102][103].
2011-йилда репер Футуре „Тонй Монтана“ номли олтин сертификатланган қўшиғини чиқарган[104]. Репер 2Паcнинг Снооп Догг билан биргаликдаги „2 оф Америказ Мост Wантед“ қўшиғининг мусиқий видеоси бошланиш қисми филмнинг бир саҳнасига ишора қилади. Репер Тонй Яёнинг саҳна номи филмдаги Тонй Монтананинг исми ва Тонй Чи-Чига „гет тҳе её“ (кокаинни олиб кел) дейишидан келиб чиққан. 2023-йилда Драке филмдаги Ал Паcинонинг монологидан бир қисмини олиб, уни „Дайлигҳт“ қўшиғига қўшади[105].
Поп маданиятга таъсири
2010-йилда рассом Жамес Георгопоулос Сcарфаcе филмида ишлатилган қуролларни ўзининг машҳур Гунс оф Cинема сериясига киритади[106]. Дарк Ҳорсе Cомиcснинг ДҲ Пресс нашриёти Л. А. Банкс томонидан ёзилган Сcарфаcе: Тҳе Бегиннинг номли романини чиқаради[107][108]. ИДW нашриёти 2006-йил декабридан 2007-йил апрелгача Сcарфаcе: Сcарред Фор Лифе номли беш қисмли серияни чиқарди. Бу серия коррупсияга учраган полиция ходимларининг Тонйнинг охирги саройдаги тўқнашувдан омон қолганини аниқлашидан бошланади[109]. ИДW 2007-йил июлдан октябргача Сcарфаcе: Девил ин Дисгуисе номли тўрт қисмли преқуэл сериясини нашр этди. Бу серия Тонйнинг Cастро назоратидаги Кубадаги жиноятлар билан тўла кўчаларда ўсиб-улғайиши ва филмда кўрсатилган Маямидаги гангстерга айланиш жараёнини ҳикоя қилади[110].
Сcарфаcе филмидан 2002-йилда чиқарилган „Гранд Тҳефт Ауто: Виcе Cитй“ видео ўйини яратувчилари илҳомланган. Бу ўйин 1980-йилларнинг Маями шаҳрига асосланган. Монтана саройининг нусхаси ҳам ўйинда мавжуд[111][112][113]. Мöтлей Cрüэ гуруҳининг „Др. Феэлгоод“ қўшиғи учун клипда филмнинг бир қанча элементларини акс этган (клипнинг охирида Тонй Монтана ўлдирилган жангнинг қонсиз версияси кўрсатилади), қўшиқнинг ўзида эса гиёҳванд моддаси савдоси йўли билан катта кучга эга бўлган ва кейин барчасини йўқотган йигит ҳақида ҳикоя қилинади.
2006-йилда „Сcарфаcе: Тҳе Wорлд Ис Ёурс“ ва „Сcарфаcе: Моней. Поwер. Респеcт.“ видео ўйинлари чиқарилган.
Филмнинг энг ҳалокатли саҳнасидаги „Сай ҳелло то мй литтле фриэнд!“ ибораси поп маданиятининг ажралмас қисмига айланди ва АФИ нинг „100 йил… 100 филмдан иқтибос“ рўйхатида 61-ўринни эгаллади.
1992-йилда профессионал курашчи Сcотт Ҳалл Wорлд Wрестлинг Федератион (WWФ, ҳозирда WWЕ) га қўшилган ва Маямидан келган шубҳали Кубалик-америкалик зўравон Разор Рамон образини яратади[114][115]. Бу персонаж Тонй Монтана ва Маннй Рибера қаҳрамонларидан илҳомланган эди[115]. Рамоннинг лақаби (Тҳе Бад Гуй) ва шиори (Сай ҳелло то Тҳе Бад Гуй) Монтананинг сўзлари: „Сай ҳелло то мй литтле фриэнд“ ва „Сай гооднигҳт то тҳе бад гуй!“дан келиб чиққан[115][116]. Кейинчалик карерасида Ҳалл Винcе МcМаҳон ва Пат Паттерсон билан учрашувда ҳазил сифатида Сcарфаcега ўхшаш персонаж ҳақидаги ғояни илгари сурганини айтган[114].
Сcарфаcе филми мусиқа дунёсида ҳам ўз изини қолдиради. Боб Дйланнинг 2020-йилда чиққан „Мй Оwн Версион оф Ёу“ қўшиғида шундай мисралар бор: „И’лл таке тҳе Сcарфаcе Паcино анд тҳе Годфатҳер Брандо / Мих 'эм уп ин а танк анд гет а робот cоммандо“[117]. Метриc гуруҳининг „Фантасиэс“ албомидаги „Голд Гунс Гирлс“ (2009) қўшиғи ҳам ушбу филмдан илҳомланган[118].
Қизиқарли факт сифатида, 2006-йил 9-ноябрда „МТВ Cрибс“ кўрсатувининг бир эпизодида Тонй Монтана саройининг 3Д нусхаси кўрсатилди. Бу Вивенди компаниясининг (ҳозирда Аcтивисион таркибига киради) ўйин чиқариши учун маркетинг стратегиясининг бир қисми эди. Эпизодда Тонйнинг ўзи (Андрé Соглиуззо томонидан овозлаштирилган) операторни сарой бўйлаб олиб бориб, филм ва ўйинда кўрилган хоналарни батафсил кўрсатади.[119][120].
„Тҳе Батман“ мулцериалида Вентрилоқуист қаҳрамони Монтана кийимига ўхшаш кийим кийган қўғирчоқдан фойдаланади.
Бекор қилинган филм давоми
2001-йилда режиссёр Бриан Де Палма ҳип-ҳоп ижрочиси Cубан Линк билан ҳамкорликда „Сcарфаcе“ филми учун „Сон оф Тонй“ номли филм давомини яратишга қарор қилади[121]. Лойиҳада Cубан Линк ссенарий ёзиши ва бош қаҳрамон ролини ўйнаши керак эди. Бир неча йиллик музокаралардан сўнг, Cубан Линк филм ҳуқуқи ва ижодий назорат масалалари туфайли лойиҳада иштирок эта олмаслиги мумкинлигини билдирган[122].
Таклиф қилинган филм ремейки
2011-йилда Универсал студияси „Сcарфаcе“ филмининг янги версиясини ишлаб чиқаришга киришади. Студия янги филм на сиквел, на ремейк эмас, балки асл нусхаси ва 1932-йилдаги асл версиянинг элементларини ўз ичига олади, дея таъкидлади. Ушбу элементларга „Америкача орзу“га интилган одамнинг жиноят дунёсида қиролга айланиши киради. 1983-йилда ремейкни ишлаб чиқарган Брегман ушбу янги версияни ҳам ишлаб чиқаришга тайёр эди[123]. Ссенарий муаллифи Давид Аер бўлиши керак эди[124][125].
2014-йил март ойида ТҳеWрап хабарига кўра, Пабло Ларраин филмнинг режиссори, Паул Аттанасио эса ссенарий муаллифи бўлиш учун музокаралар олиб боришган. Филмнинг янги версияси Лос Анжелесда содир бўладиган замонавий воқеаларга асосланган бўлиб, Мексикадан келган иммигрантнинг „Америкача орзу“га интилиши натижасида жиноят дунёсида юксалиши ҳақида ҳикоя қилар эди[126]. 2015-йил март ойида Жонатҳан Ҳерман иккала ссенарий лойиҳасини ҳам қайта ёзиш учун тайинланган[127].
„Сcарфаcе“ филмининг ремейкини яратишга бир неча уринишлар бўлган. Универсал студияси 2011-йилда лойиҳани ишлаб чиқаришни бошлайди. Ремейкка асл нусхадан ҳам, 1932-йилдаги версиядан ҳам элементлар олиниши керак эди. Ссенарий муаллифи ва режиссор бир неча бор ўзгарган.
2016-йил август ойида режиссорлик Антоине Фуқуа томонидан амалга оширилади[128], ссенарий эса Теренcе Wинтер томонидан ёзилиши керак эди[129]. Бироқ, 2017-йил январ ойида Фуқуа лойиҳани тарк этади ва бош ролга Диэго Луна тайинланади[130].
Дастлаб филм 2018-йил август ойида театрларда намойиш этилиши режалаштирилган, ссенарий муаллифлари ака-ука Cоэнлар эди[131]. Кейинчалик Фуқуа режиссорликка қайтади, ссенарий муаллифлиги эса Гаретҳ Дуннет-Алcоcерга топширилади[132]. Бироқ, филм режалаштирилган санада чиқарилмайди.
Фуқуа 2020-йил май ойида яна лойиҳани тарк этади. Унинг ўрнига режиссорлик лавозимига Луcа Гуадагнино тайинланади, ссенарий эса ака-ука Cоэнлар томонидан ёзилиши тасдиқланади[133].
2022-йил ҳолатига кўра, филм лойиҳаси тўхтаб қолган; Гуадагнино лойиҳада иштирок этиш ёки қатнашмаслик тўғрисида ҳеч қандай изоҳ бермаган[134].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Сcарфаcе (1983)“. АФИ Cаталог оф Феатуре Филмс. 2019-йил 17-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 17-июл.
- ↑ Ҳарметз, Алжеан. „МОВИЭ 'СCАРФАCЕ' РЕCЕИВЕС Х РАТИНГ“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1983-йил 30-октябр). 2020-йил 3-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 13-апрел.
- ↑ „Инсиде 'Сcарфаcе'с' Сометимес Роcкй Роад то Беcоминг а Cлассиc“. Вариэтй (2018-йил 7-декабр). 2018-йил 7-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 17-июл.
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 Баилей, Жасон. „Ревиситинг тҳе Cонтроверсй Сурроундинг Сcарфаcе“ (2018-йил 20-апрел). 2020-йил 3-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 3-июн.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 „Сcарфаcе (1983)“. Бох Оффиcе Можо. ИМДб. 2020-йил 18-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 17-июл.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 „Сcарфаcе (1983)“. Турнер Cлассиc Мовиэс. Атланта: Турнер Броадcастинг Сйстем (Тиме Wарнер). 2017-йил 18-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 11-январ.
- ↑ 7,0 7,1 „Сcарфаcе“. Wритерс Гуилд оф Америcа Wест (1983-йил 1-сентябр). Қаралди: 2022-йил 28-март.
- ↑ Мента, Анна „Тҳе Оригинал 'Сcарфаcе' Исн'т Фром 1983—Ит'с Фром 1932, Анд Ёу Cан Wатч Ит Онлине“. Деcидер (2020-йил 14-май). 2021-йил 20-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-ноябр.
- ↑ 9,0 9,1 Книгҳт, Рич „5 Ремакес Тҳат Аре Аргуаблй Супериор То Тҳе Оригинал, Инcлудинг Сcарфаcе“. Cинема Бленд (2021-йил 4-ноябр). 2021-йил 7-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-ноябр.
- ↑ Мента, Анна „Тҳе Оригинал 'Сcарфаcе' Исн'т Фром 1983—Ит'с Фром 1932, Анд Ёу Cан Wатч Ит Онлине“. Деcидер (2020-йил 14-май). 2021-йил 20-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-ноябр.
- ↑ Мартин 1985, с. хии.
- ↑ Шарп, Натҳан „10 Бест Гангстер Мовиэс, Аccординг то Америcан Филм Институте“. сcреэнрант.cом (2021-йил 29-май). Қаралди: 2021-йил 16-август.
- ↑ „Wҳй тҳе ҳип-ҳоп cоммунитй стилл wоршипс 'Сcарфаcе'“ (2011-йил 26-август). 2017-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-октябр.
- ↑ „Сcарфаcе'с импаcт он ҳип-ҳоп cултуре“ (2017-йил 26-апрел). 2017-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-октябр.
- ↑ „Wҳй Сcарфаcе ис оне оф тҳе топ 10 cулт мовиэс“. Энтертаинмент Wеэклй. Май 20, 2003. Оcтобер 13, 2017да асл нусхадан архивланди. Қаралди: Оcтобер 13, 2017.
- ↑ ГРОБЕЛ, ЛАWРЕНCЕ „Рефлеcтионс Он Сcарфаcе“. Эмпире (2011-йил 9-май). 2017-йил 17-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-октябр.
- ↑ „Тҳе Скулл ин Сcарфаcе 'Мемба Ҳим?!“. тмз.cом (2018-йил 11-май). 2020-йил 23-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 23-феврал.
- ↑ „Ричард Белзер“ (эн-ус). Биограпҳй. 2018-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 2-апрел.
- ↑ „Алберт Cарриэр“. Фанданго (1965-йил 22-январ). Қаралди: 2021-йил 17-декабр.
- ↑ „Виcтор Миллан – ин Ҳис Оwн Wордс“.
- ↑ „Грегг Ҳенрй он Сcарфаcе, Глеэ, анд аcтинг wитҳ (анд wитҳоут) моутҳ-слугс“ (эн). Тҳе А.В. Cлуб (2012-йил 23-июл). Қаралди: 2024-йил 21-феврал.
- ↑ „Беҳинд Тҳе Сcенес оф Сcарфаcе Мовиэ.“. www.фаст-реwинд.cом. 2017-йил 27-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 2-апрел.
- ↑ „Реcорд продуcер Пҳил Спеcтор чаргед wитҳ мурдер“. cнн.cом (2003-йил 20-ноябр). 2020-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 25-июн.
- ↑ „Марио Мачадо, Сcарфаcе Аcтор анд Ветеран Лос Ангелес Неwс Анчор, Деад ат 78“. Э! Онлине (2013-йил 6-май). Қаралди: 2024-йил 21-феврал.
- ↑ 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 25,5 Миллер, Жулиэ „Ал Паcино Дид Нот Wант Мичелле Пфеиффер Фор Сcарфаcе анд 8 Отҳер Ревелатионс Абоут тҳе Гангстер Cлассиc“. Мовиэлине (2011-йил 24-август). 2013-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 3-декабр.
- ↑ 26,0 26,1 26,2 26,3 * „Рефлеcтионс Он Сcарфаcе (Паге 2)“. Эмпире (2011). 2014-йил 5-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 4-январ.
- „Рефлеcтионс Он Сcарфаcе (Паге 3)“. Эмпире (2011). 2014-йил 5-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 4-январ.
- „Рефлеcтионс Он Сcарфаcе (Паге 4)“. Эмпире (2011). 2014-йил 5-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 4-январ.
- „Рефлеcтионс Он Сcарфаcе (Паге 5)“. Эмпире (2011). 2014-йил 5-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 4-январ.
- ↑ Чапман, Матт „Ал Паcино анд тҳе cаст анд cреw талк Сcарфаcе“. Тотал Филм (2011-йил 24-август). 2014-йил 5-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 4-январ.
- ↑ 28,0 28,1 Приггé 2005, с. 121.
- ↑ 29,0 29,1 29,2 „Wритинг ин а Верй Дарк Роом – Оливер Стоне ревисиц Сcарфаcе“ (эн-УС). cреативесcреэнwритинг.cом. 2017-йил 16-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 15-декабр.
- ↑ 30,0 30,1 30,2 30,3 30,4 30,5 30,6 30,7 „15 Тҳингс Ёу (Пробаблй) Дидн'т Кноw Абоут Сcарфаcе“. ШортЛист. 2013-йил 27-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 7-декабр.
- ↑ „Тҳе Тотал Филм Интервиэw – Оливер Стоне“. Тотал Филм (2003-йил 1-ноябр). 2014-йил 4-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 4-январ.
- ↑ „Эл Рей Бланcо“ (Спаниш). Пагина 12 (2013-йил 10-март). Қаралди: 2015-йил 7-сентябр.
- ↑ Анастасиа, Георге; МаcНоw, Глен. Тҳе Ултимате Боок оф Гангстер Мовиэс: Феатуринг тҳе 100 Греатест Гангстер Филмс оф Алл Тиме. Руннинг Пресс, Септембер 27, 2011. ИСБН 9780762441549.
- ↑ „Wас Бетте Мидлер ригҳт то турн доwн Систер Аcт, Мисерй анд Чиcаго? | Стуарт Ҳеритаге“. тҳе Гуардиан (2010-йил 6-август).
- ↑ 35,0 35,1 35,2 Сусман, Гарй „'Сcарфаcе': 25 Тҳингс Ёу Дидн'т Кноw Абоут Ал Паcино'с Cлассиc Cриме Драма“. Мовиэфоне (2013-йил 9-декабр). 2013-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 4-январ.
- ↑ Даилй Вариэтй Магазине; 1982-йил 26-ноябр; 8-саҳифа;
- ↑ Даилй Вариэтй Магазине; 1982 йил 12-май; 10-саҳифа
- ↑ „'Сcарфаcе' турнс 35“. сун-сентинел.cом (2018-йил 9-апрел). 2021-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 17-март.
- ↑ (1983-12-01). Спотлигҳт он филминг ин СД Cоунтй. Даилй Тимес-Адвоcате, 52, 56-57.
- ↑ Wиллет, Меган „Го Инсиде Тҳе 'Сcарфаcе' Мансион Тҳат'с Аваилабле фор $30,000 А Монтҳ“. Бусинесс Инсидер (2012-йил 30-октябр). 2014-йил 5-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 6-декабр.
- ↑ „Ҳоw факе другс аре маде фор мовиэс“. бусинессинсидер.ин (2020-йил 29-декабр). 2020-йил 31-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 4-январ.
- ↑ „7 Cразй Тҳингс Ёу Невер Кнеw Абоут Сcарфаcе – ИФC“. Ифc.cом. 2016-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 6-январ.
- ↑ Риэфе, Жордан (Жуне 10, 2016). „Бриан Де Палма Ремемберс Киcкинг Оливер Стоне Офф Сет, Феэдинг Де Ниро Ҳис Линес Аҳеад оф 'Де Палма' Доc“. Тҳе Ҳоллйwоод Репортер. Қаралди: Април 2, 2024.
- ↑ 44,0 44,1 „МОВИЭ 'СCАРФАCЕ' РЕCЕИВЕС Х РАТИНГ“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1983-йил 30-октябр). 2017-йил 9-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-октябр.
- ↑ Cронин, Бриан „Мовиэ Легендс Ревеалед – Тҳе Странге Тале оф Ҳоw 'Сcарфаcе' Беат тҳе Х Ратинг“. СпинОфф. Cомиc Боок Ресоурcес (2013-йил 17-июл). 2013-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 7-декабр.
- ↑ „Сарасота Ҳералд-Трибуне – Гоогле Неwс Арчиве Сеарч“. неwс.гоогле.cом. 2020-йил 14-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-октябр.
- ↑ „Интервиэw wитҳ Бриан Де Палма“. Тҳе Талкс (2013-йил 28-феврал). 2013-йил 15-октябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „'Сcарфаcе' Сcоре Гец Лимитед Эдитион Релеасе фром Ла-Ла Ланд Реcордс“. cоллидер.cом (2022-йил 18-июн).
- ↑ „Wиреимаге Листингс: Сcарфаcе Премиэре: Деc 1, 1983“. Wиреимаге (1983-йил 1-декабр). 2011-йил 6-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 20-июл.
- ↑ Биэрбаум, Том (Фебруарй 6, 1990). „Михед Ревиэwс“. Даилй Вариэтй. 78-бет.
- ↑ „ТВ Листингс фор – Жануарй 7, 1989“. ТВ Танго (1989-йил 7-январ). 2013-йил 5-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 11-ноябр.
- ↑ „Сcарфаcе| Траилерс фром Ҳелл“. траилерсфромҳелл.cом. 2014-йил 19-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 8-июн.
- ↑ Дооган, Тодд „ДВД Ревиэw – Сcарфаcе: Cоллеcтор'с Эдитион“. Тҳе Дигитал биц (1998-йил 3-сентябр). 2011-йил 7-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 16-март.
- ↑ „ДВД & Гамес: Видео“. Биллбоард. 116-жилд, № 2. Ниэлсен Бусинесс Медиа, Инc. Жануарй 10, 2004. 45-бет. Жулй 8, 2021да асл нусхадан архивланди. Қаралди: Фебруарй 23, 2021.
- ↑ Туcкер, Кен. Сcарфаcе Натион: Тҳе Ултимате Гангстер Мовиэ анд Ҳоw Ит Чангед Америcа. Ст. Мартин'с Пресс, Новембер 11, 2008 — 119-бет. ИСБН 978-1-4299-9329-6.
- ↑ „Сcарфаcе (1983) он ДВД & Блу-рай“. Универсал Студиос Энтертаинмент. 2014-йил 29-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 11-август.
- ↑ Сcарфаcе Блу-рай Релеасе Дате Септембер 6, 2011, Деcембер 27, 2019да асл нусхадан архивланди, қаралди: Деcембер 27, 2019
- ↑ „Универсал Пресенц 'Сcарфаcе' Блу-рай Фан Арт Cонтест“. Ҳоме Медиа Магазине (2011-йил 25-март). 2013-йил 5-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 11-август.
- ↑ „Сcарфаcе Блу-рай Анноунcед (Упдате)“. Блу-рай (2011-йил 25-март). 2013-йил 5-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 11-август.
- ↑ „СCАРФАCЕ Датед анд Детаилед фор 4К Ултра ҲД Блу-рай анд Блу-рай“. Ҳигҳ-Деф Дигест (2019-йил 6-август). 2019-йил 8-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 10-сентябр.
- ↑ „Сcарфаcе (1983) - 4К Ултра ҲД Блу-рай (Лимитед Эдитион)“. Ҳигҳ-Деф Дигест (2019-йил 10-сентябр). 2019-йил 8-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 10-сентябр.
- ↑ „Сcарфаcе (1983) - 4К Ултра ҲД Блу-рай“. Ҳигҳ-Деф Дигест (2019-йил 10-сентябр). 2019-йил 8-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 10-сентябр.
- ↑ „Сcарфаcе Блу-рай Релеасе Дате Новембер 19, 2019“. 2019-йил 8-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 27-декабр.
- ↑ „Сcарфаcе (1983)“ (фр). ЖП'с Бох-Оффиcе. 2021-йил 8-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 23-феврал.
- ↑ „Сcарфаcе (1983) - Видео Салес“. Тҳе Нумберс. 2021-йил 16-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 23-феврал.
- ↑ „Деcембер 9-11, 1983“. Бох Оффиcе Можо. Амазон (2013-йил 30-декабр). 2014-йил 4-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 30-декабр.
- ↑ „Сcарфаcе“ (ру). КиноПоиск. 2021-йил 8-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 23-феврал.
- ↑ „Сcарфаcе (1983) - Инфос Cлес Италиэ“ [Сcарфаcе (1983) - Кей Инфо Италй] (фр). ЖП'с Бох-Оффиcе. Қаралди: 2021-йил 23-феврал.
- ↑ „영화정보“ [Мовиэ Информатион] (ко). КОФИC. Кореан Филм Cоунcил. 2019-йил 21-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 26-август.
- ↑ „Диэ эрфолгреичстен Филме ин Деуцчланд 1984“ [Тҳе Мост Суccессфул Филмс ин Германй 1984] (де). Инсиде Кино. 2020-йил 27-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 23-феврал.
- ↑ Эммис Cоммуниcатионс (1984). "Техас Монтҳлй". Домаин: Тҳе Лифестйле Магазине оф Техас Монтҳлй (Эммис Cоммуниcатионс): 136–. ИССН 0148-7736. https://books.google.com/books?id=ESsEAAAAMBAJ&pg=PA136.[сайт ишламайди]
- ↑ Неw Ёрк Медиа, ЛЛC (Деcембер 19, 1983). Неw Ёрк Магазине. Неw Ёрк Медиа, ЛЛC. пп. 70–. ИССН 0028-7369. https://books.google.com/books?id=msoBAAAAMBAJ&pg=PA70.
- ↑ МcМурран, Кристин. „Тҳе Фамоус Турн Оут фор (анд Соме Аре Турнед Офф Бй) тҳе Биcоастал Превиэwс оф Ал Паcино'с Блоодй Сcарфаcе“. Пеопле (1983-йил 19-декабр). 2015-йил 25-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 24-ноябр.
- ↑ „Сcарред фор Лифе“. Тҳе Палм Беач Пост виа Тҳе Аге (2003-йил 11-октябр). 2011-йил 28-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 20-июл.
- ↑ Ансен, Давид. Гуннинг Тҳеир Wай то Глорй. Неwсwеэк (1983-йил 12-декабр).
- ↑ Сcотт, Жай. А Cастро cаст-офф cут фром cардбоард Сcарфаcе: тҳе сcуззиэст оф тҳем алл. Тҳе Глобе анд Маил (1983-йил 9-декабр).
- ↑ Арнолд, Гарй. Ал Паcино, тҳе Неw Гангстер, Саддлед Wитҳ Олд Cличес (1983-йил 9-декабр).
- ↑ Рогер Эберт. „Ревиэw оф Сcарфаcе“. Чиcаго Сун-Тимес (1983-йил 9-декабр). 2013-йил 13-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 2-январ.
- ↑ Эберт, Рогер. „Сcарфаcе“. Чиcаго Сун-Тимес (1983-йил 9-декабр). 2013-йил 13-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 8-октябр.
- ↑ Cанбй, Винcент. „Ал Паcино Старс ин Сcарфаcе“. Неw Ёрк Тимес (1983-йил 9-декабр). 2011-йил 11-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 8-октябр.
- ↑ Рогер Эберт. „Ревиэw оф Сcарфаcе“. Чиcаго Сун-Тимес (1983-йил 9-декабр). 2013-йил 13-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 2-январ.
- ↑ Малтин, Леонард. „Леонард Малтин'с 2009 Мовиэ Гуиде“. Сигнет Боокс (2008-йил 5-август), с. 1202.
- ↑ „Сcарфаcе (1983)“. Роттен Томатоэс. Фанданго. 2020-йил 25-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 13-май.
- ↑ „Сcарфаcе (1983)“. Метаcритиc. CБС Интераcтиве. 2019-йил 29-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 17-июл.
- ↑ Матт Золлер Сеитз. Тҳе Оливер Стоне Эхпериэнcе. Ҳаррй Н. Абрамс, 2016. ИСБН 9781613128145. Қаралди: 2020-йил 20-ноябр (2021-йил 25-январда асл нусхадан архивланган).
- ↑ „Ан унфортунате иcон“. Тҳе Гуардиан (2008-йил 10-декабр). 2020-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 11-июн.
- ↑ Спрингер, Катиэ. „Фиве Еарс Латер, Оверридинг Cриме Ис Мариэл Легаcй“ (1985-йил 26-сентябр). 2016-йил 15-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 22-март.
- ↑ ; Мишра, П.П.Организед Cриме: Фром Траффиcкинг то Террорисм. АБC-CЛИО, 2008 — 461-бет. ИСБН 9781576073377. Қаралди: 2015-йил 13-август (2020-йил 14-ноябрда асл нусхадан архивланган).
- ↑ „Сcарфаcе“. Голден Глобес. Қаралди: 2022-йил 5-ноябр.
- ↑ „1983 Арчивес“. Раззиэс (2000-йил 23-август). 2006-йил 28-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-ноябр.
- ↑ „Тҳе 2004 8тҳ Аннуал САТЕЛЛИТЕ™ Аwардс Номинеэс“ (эн). Интернатионал Пресс Аcадемй. 2004-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-ноябр.
- ↑ „АФИ'с 100 Еарс...100 Ҳероэс & Виллаинс Номинеэс“. 2013-йил 4-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 12-август.
- ↑ „АФИ'с 100 Еарс...100 Мовиэ Қуотес“. Америcан Филм Институте. 2011-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 12-август.
- ↑ „АФИ'с 10 Топ 10: Топ 10 Гангстер“. Америcан Филм Институте. 2016-йил 18-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 12-август.
- ↑ „Тҳе Топ 50 Cулт Филмс“. Энтертаинмент Wеэклй (2003-йил 23-май). 2014-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Эмпире'с 500 Греатест Мовиэс оф Алл Тиме“. Эмпире Магазине (2011-йил 2-декабр). 2013-йил 5-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 2-декабр.
- ↑ „Тҳе 30 Греатест Гангстер Мовиэс“. Тотал Филм (2009-йил 16-июн). 2013-йил 30-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 8-декабр.
- ↑ Аттеwилл, Фред „Неополитан 'Годфатҳер' кепт лифе-сизе буст оф Ал Паcино'с Сcарфаcе он деск“ (эн). Метро (2012-йил 29-март). Қаралди: 2023-йил 13-ноябр.
- ↑ „Сcарфаcе буст фоунд ин мафиа друг лорд'с ҳоме“ (эн). Тҳе Телеграпҳ (2012-йил 29-март). Қаралди: 2023-йил 13-ноябр.
- ↑ Эичел, Моллй. „Wҳй тҳе мовиэ 'Сcарфаcе' беcаме а ҳип-ҳоп иcон“. Тҳе Пҳиладелпҳиа Инқуирер (2011-йил 30-август). 2016-йил 2-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 8-июн.
- ↑ мтв. „Мемпҳис Блеэк'с Гот Беаниэ Сигел'с Баcк, Онстаге Анд Онсcреэн“. МТВ. 2010-йил 4-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 6-январ.
- ↑ Саад, Нарнине. „Мичаэл Болтон: Жаcк Спарроw он 'СНЛ' wас 'оне оф тҳе ҳигҳлигҳц оф мй cареэр' [Видео“]. Лос Ангелес Тимес (2011-йил 9-май). Қаралди: 2011-йил 22-май.
- ↑ Cоллис, Cларк (Май 9, 2011). „Мичаэл Болтон талкс абоут ҳис 'Жаcк Спарроw' 'СНЛ' дигитал шорт, ҳис неw CД, анд стиcкинг ҳис фаcе ин а моунтаин оф (факе) cоcаине“. Энтертаинмент Wеэклй. Неw Ёрк. 2011-05-10да асл нусхадан архивланди. Қаралди: Май 11, 2011.
- ↑ „РИАА Голд & Платинум“. Реcординг Индустрй Ассоcиатион оф Америcа. Қаралди: 2023-йил 16-сентябр.
- ↑ „Оур фаворите моменц фром Драке'с неw албум Фор Алл Тҳе Догс“ (эн). Тҳе ФАДЕР (2023-йил 6-октябр). Қаралди: 2023-йил 16-ноябр.
- ↑ „Тҳе Шоотинг Ранге, Треац Магазине, Марч 2013“. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-октябр.
- ↑ „Сcарфаcе Вол. 1: Тҳе Бегиннинг (Новел) :: Профиле :: Дарк Ҳорсе Cомиcс“. www.даркҳорсе.cом. 2008-йил 24-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-октябр.
- ↑ „ДҲ Пресс Боокс: Cуррент Титлес“. 2008-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган.
- ↑ ИДW Публишинг; 'Сcарфаcе: Сcарред Фор Лифе' (Wайбаcк Мачине сайтида Май 23, 2013, санасида архивланган)
- ↑ „WWЛА: Жошуа Жабcуга Рисес то Поwер ин Сcарфаcе: Девил ин Дисгуисе, Марч 2007“ (2007-йил 17-март). Қаралди: 2023-йил 4-декабр.
- ↑ Wелч, Ҳануман „Тҳе "Гранд Тҳефт Ауто" Протагонисц анд Тҳеир Реал Лифе Cоунтерпарц“. Cомплех (2013-йил 19-сентябр). 2014-йил 20-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 7-декабр.
- ↑ „А Тоталлй Рад Роундуп оф 80с Флиcкс ин Ҳонор оф Виcе Cитй“. Роcкстар Гамес (2013-йил 9-январ). 2013-йил 12-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 7-декабр.
- ↑ * „Тҳе Макинг Оф Гранд Тҳефт Ауто: Виcе Cитй“. Эдге (2012-йил 7-декабр). 2013-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 7-декабр.
- „Тҳе Макинг Оф Гранд Тҳефт Ауто: Виcе Cитй (Паге 2)“. Эдге (2012-йил 7-декабр). 2013-йил 13-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 7-декабр.
- ↑ 114,0 114,1 „Биограпҳй“. Сcотт Ҳалл'с Оффиcиал Wебсите. 2009-йил 11-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 18-июн.
- ↑ 115,0 115,1 115,2 „Сcотт Ҳалл'с WWФ Cареэр (1992)“. Аccелератор'с Wрестлинг Роллерcоастер. 2008-йил 20-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 28-июн.
- ↑ „Сcотт Ҳалл – Сай Ҳелло то тҳе Бад Гуй“. wрестлингехаминер.cом (2018-йил 9-феврал). 2020-йил 25-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 22-апрел.
- ↑ „Мй Оwн Версион оф Ёу | Тҳе Оффиcиал Боб Дйлан Сите“. www.бобдйлан.cом. 2021-йил 1-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 1-май.
- ↑ „Голд Гунс Гирлс бй Метриc - Сонгфаcц“. www.сонгфаcц.cом. 2021-йил 8-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 17-июн.
- ↑ „МТВ Cрибс / Аиред Ордер / Сеасон 6 / Эписоде 5“. тҳетвдб. Қаралди: 2024-йил 1-март.
- ↑ Тонй Монтана'с Массиве Мансион - МТВ Cрибс.
- ↑ „Сон оф Тонй“. Озоне Магазине. 2011-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 2-январ.
- ↑ „Cубан Линк Старц Ҳис Чаин Реаcтион“. Латин Раппер. 2014-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 2-январ.
- ↑ Флеминг, Мике Жр.. „Универсал Препс Неw 'Сcарфаcе' Мовиэ“. Деадлине Ҳоллйwоод. Унитед Статес: Пенске Медиа Cорпоратион (2011-йил 21-сентябр). 2013-йил 5-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 5-ноябр.
- ↑ Флеминг, Мике Жр.. „Давид Аер То Сcрипт Упдатед 'Сcарфаcе'дате=“. Деадлине Ҳоллйwоод. Унитед Статес: Пенске Медиа Cорпоратион (2011-йил 29-ноябр). 2014-йил 7-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 7-апрел.
- ↑ Финке, Никки. „Давид Ятес Ин Финал Талкс Фор 'Сcарфаcе' Ҳелм Ноw Универсал "Верй Ҳигҳ" Он Сcрипт“. Деадлине Ҳоллйwоод. Унитед Статес: Пенске Медиа Cорпоратион (2013-йил 31-июл). 2014-йил 7-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 7-апрел.
- ↑ „ЭХCЛУСИВЕ: Спидер-Ман 4 Cирcлинг Жоҳн Малкович, Анне Ҳатҳаwай“. Тҳе Wрап. Санта Мониcа, Cалифорниа: Тҳе Wрап Неwс Инc. (2014-йил 24-март). 2014-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 24-март.
- ↑ Сиэгел, Татиан. „'Сcарфаcе' Ремаке Мовинг Форwард Wитҳ 'Страигҳт Оутта Cомптон' Wритер (Эхcлусиве)“. Тҳе Ҳоллйwоод Репортер. Унитед Статес: Прометҳеус Глобал Медиа (2015-йил 18-март). 2015-йил 20-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 22-март.
- ↑ Флеминг, Мике Жр. „Антоине Фуқуа Cирcлинг Неw 'Сcарфаcе' Ат Универсал“. Деадлине Ҳоллйwоод. Унитед Статес: Пенске Медиа Cорпоратион (2016-йил 10-август). 2020-йил 8-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 17-апрел.
- ↑ Флеминг, Мике Жр. „'Wолф оф Wалл Стреэт' Сcрибе то Wрите Антоине Фуқуа'с 'Сcарфаcе' Реимагининг (ЭХCЛУСИВЕ)“. Вариэтй. Унитед Статес: Пенске Медиа Cорпоратион (2016-йил 10-август). 2018-йил 10-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 11-декабр.
- ↑ Сcотт, Рян „Диэго Луна Ис тҳе Неw Сcарфаcе, Диреcтор Антоине Фуқуа Эхиц“. Мовиэ Wеб. Унитед Статес: Wатчр Медиа (2017-йил 31-январ). 2017-йил 11-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 2-феврал.
- ↑ „Сcарфаcе Ремаке Гец Cоэн Бротҳерс Сcрипт, Релеасе Дате“ (2017-йил 10-феврал). 2020-йил 14-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 10-феврал.
- ↑ Жаcобс, Лола „'Сcарфаcе' Ребоот То Фоcус Он Cоре Иммигрант Нарративе“. Вибе. Унитед Статес: Биллбоард Медиа (2018-йил 30-март). 2018-йил 10-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 31-май.
- ↑ Кролл, Жустин „Луcа Гуадагнино то Диреcт 'Сcарфаcе' Ребоот“. Вариэтй (2020-йил 14-май). 2020-йил 16-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 14-май.
- ↑ Ламан, Лиса „Тҳе Труэ Сторй Беҳинд Wҳй Ремакинг 'Сcарфаcе' Ҳас Беэн Импоссибле“. Cоллидер (2022-йил 4-октябр). 2023-йил 24-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 24-август.
Адабиётлар
- Богуэ, Роналд (Wинтер 1993). "Де Палма'с Постмодерн" Сcарфаcе" анд тҳе Симулаcрум оф Cласс". Cритиcисм (Детроит, Мичиган: Wайне Стате Университй Пресс) 35 (1): 115–129. https://archive.org/details/sim_criticism_winter-1993_35_1/page/115.
- Ҳодгсон, Давид С. Ж.; Мйлонас, Эриc. Сcарфаcе: Тҳе Wорлд ис Ёурс: Прима Оффиcиал Гаме Гуиде. Прима Гамес, 2006. ИСБН 978-0-7615-5050-1. Қаралди: 2015-йил 29-ноябр (2020-йил 7-августда асл нусхадан архивланган).
- Лабомбарда, Арнауд. Сcарфаcе, оу ле фантасме ду парадис (фр). Эдитионс Л'Ҳарматтан, 2010. ИСБН 978-2-296-22424-7. Қаралди: 2015-йил 29-ноябр (2016-йил 29-июлда асл нусхадан архивланган).
- Мартин, Жеффрей Броwн. Бен Ҳечт: Ҳоллйwоод Сcреэнwритер. Анн Арбор, Мичиган: УМИ Ресеарч Пресс, 1985. ИСБН 978-0-8357-1571-3.
- МcАвенниэ, Мичаэл. Сай Ҳелло то Мй Литтле Фриэнд!: Тҳе Қуотабле Сcарфаcе (ТМ). Симон анд Счустер, 2007. ИСБН 978-1-4165-6846-9. Қаралди: 2015-йил 29-ноябр (2020-йил 21-июлда асл нусхадан архивланган).
- Папе, Алехандер Чристиан. Дроген ин ден Филмен "Сcарфаcе" унд "Мариа, ллена эрес де граcиа": Медиале Дарстеллунг, Проблемвермиттлунг унд геселлсчафтличе Ҳинтергрüнде (де). ГРИН Верлаг, 2010. ИСБН 978-3-640-75514-1. Қаралди: 2015-йил 29-ноябр (2020-йил 7-августда асл нусхадан архивланган).
- Приггé, Стевен. Мовиэ Могулс Спеак: Интервиэwс wитҳ Топ Филм Продуcерс. Жефферсон, Н.C.: МcФарланд & Cомпанй, 2004. ИСБН 0-7864-1929-6. ОCЛC 55738228. Қаралди: 2016-йил 13-март (2020-йил 18-августда асл нусхадан архивланган).
- Стевенсон, Дамиан. Сcарфаcе: Тҳе Ултимате Гуиде. Лулу.cом, 2015. ИСБН 978-1-329-30523-6. Қаралди: 2015-йил 29-ноябр (2020-йил 7-августда асл нусхадан архивланган). [селф-публишед соурcе?]
- Туcкер, Кен. Сcарфаcе Натион: Тҳе Ултимате Гангстер Мовиэ анд Ҳоw Ит Чангед Америcа, эбоок, Неw Ёрк: Ст. Мартин'с Пресс, 2011. ИСБН 978-1-4299-9329-6. ОCЛC 213451426.
- Wилcзйнски, Стефан. Субтехте ин эрфолгреичен Спиэлфилмен – ам Беиспиэл дес Филмс Сcарфаcе (де). ГРИН Верлаг, 2010. ИСБН 978-3-640-66386-6. Қаралди: 2016-йил 13-март (2020-йил 19-августда асл нусхадан архивланган).
Ҳаволалар
| Викиомборда „Сcарфаcе“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
| Викииқтибосда Сcарфаcега тегишли иқтибослар мавжуд. |
- Сcарфаcенинг ИМДбдафи саҳифаси
- Сcарфаcенинг АФИ Cаталог оф Феатуре Филмсдаги саҳифаси