Kontent qismiga oʻtish

Viridiana

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Viridiana
Rejissyor(lar) Luis Buñuel
Prodyuser(lar) Gustavo Alatriste
Ssenariy
muallif(lar)i
Rollarda
Operator(lar) José F. Aguayo
Montajyor(lar) Pedro del Rey
Studiya
  • Uninci
  • Films 59
  • Producciones Alatriste
Distribyutor Films Sans Frontières
Premyera
sanasi
Davomiylik 90 daqiqa
Mamlakatlar
Til ispancha

Viridiana (ispancha: Viridiana) — 1961-yilda Luis Buñuel tomonidan suratga olingan, Meksika va Ispaniyalik ijodkorlarining hamkorligida yaratilgan syurrealistik komediya-drama janridagi filmdir.[1] Film Benito Pérez Galdósning 1895-yilgi „Halma“ romani asosida ishlangan. Ushbu kartina 1961-yilda oʻtkazilgan Cannes kinofestivalining bosh mukofoti — „Oltin palma novdasi“ni qoʻlga kiritgan. Biroq, filmda katolik cherkovining tanqid ostiga olingani Vatikanning rasmiy qoralashiga hamda Ispaniyada uning taqiqlanishiga sabab boʻlgan.[2][3]

Syujeti

Viridiana dunyoviy hayotdan voz kechib, rohibalik ahdini ichishga hozirlik koʻrayotgan edi. Ketish oldidan unga shu paytgacha moddiy yordam koʻrsatib kelgan yagona qarindoshi, amakisi Don Jaymeni soʻnggi bor yoʻqlab kelish majburiyati yuklanadi. Amakisi qariyb qarovsiz qolgan qasrida faqatgina xizmatkori Ramona hamrohligida yolgʻiz yashardi. Viridiananing bu uydagi oxirgi kechasida Don Jayme yuragidagi yashirin dardini bayon qiladi, uning yosh vafot etgan rafiqasi Viridiananing xuddi oʻzi boʻlib, nikoh kechasida aynan shu yerda vafot etgan ekan. Chol qizdan marhuma ayolining toʻy koʻylagini kiyib koʻrishini oʻtinib soʻraydi. Tunda esa uning qahvasiga uxlatuvchi dori solib qoʻyadi. Unga nisbatan zoʻravonlik qilishga botina olmay, soʻnggi lahzada oʻz ehtiroslarini jilovlab olishga kuch topadi.

Ertalab Don Jayme Viridianaga sodir boʻlgan voqeadan keyin monastir unga eshiklarini yopganini maʼlum qiladi. Bunday sovuq munosabatdan qochmoqchi boʻlgan qiz narsalarini olib yoʻlga chiqadi, ammo bekatda uni politsiya ushlab, yana qasrga qaytarib olib keladi. Bu vaqtda esa amakisi qilmishidan pushaymon boʻlib, hayotiga nuqta qoʻygan, oʻzini osib oʻldirgan edi. Uning qoldirgan vasiyatnomasi boʻyicha barcha mulk Viridiana hamda cholning nikohsiz oʻgʻli Xorxe oʻrtasida teng boʻlinadi. Rohiba boʻlish orzusi sarobga aylangan Viridiana yordamga muhtojlarga koʻmaklashish yoʻlini tanlaydi va uysiz daydilarni qasrga toʻplab, ularga omborxonalardan joy va issiq ovqat beradi, ular bilan birga din yoʻlida ibodat qiladi. Shu kunlarda qasrga Xorxe ham sevgilisi Lusiya hamrohligida yetib keladi. Yigit qarovsiz qolgan xoʻjalikni tiklash ishlariga shoʻngʻib ketadi va ayni paytda Ramona bilan yashirin aloqa oʻrnatadi. Qishloqdagi bir xillikdan zerikkan, buning ustiga Xorxening Viridianaga nisbatan eʼtiborini koʻrib rashk olovida yongan Lusiya oxiri qasrdan ketishga majbur boʻladi.

Kunlarning birida Xorxe, Viridiana va Ramona shaharga yoʻl olganidan foydalangan tilanchilar qasr ichkarisiga bostirib kirishadi. Avvaliga ular qimmatbaho buyumlarni oʻgʻirlashga tushadilar, soʻngra dabdabali ziyofat uyushtirib, Leonardo da Vincining muqaddas „Oxirgi kechki ovqat“ asarini masxaralash uchun guruh boʻlib suratga tushishadi. Bu ozbazm koʻp oʻtmay mastlik, jilovsiz shahvat va vahshiyona vayronagarchilik girdobiga aylanadi. Uying egalari kutilmaganda qaytib kelgach, daydilarning koʻpchiligi vahima ichida qochib ketadi, biroq ulardan eng rasvosi boʻlgan ikki kimsa Xorxe va Viridianani tutib olishga ulguradi. Jinoyatchilar Xorxening qoʻl oyogʻini mahkam bogʻlab qoʻygach, ulardan biri pichoq oʻqtalib, Viridiananing nomusiga tajovuz qilishga kirishadi. Shu payt navbat kutib turgan ikkinchi zoʻravonning koʻzidagi taʼmagirlikni koʻrgan Xorxe unga katta pul vaʼda qiladi va sherigini ortidan pichoqlab oʻldirishga koʻndiradi. Koʻp oʻtmay, Ramona tomonidan xabar berilgan politsiya otryadi fojia joyiga yetib keladi.

Oradan bir necha kun oʻtgach, Ramona va Xorxe xonada musiqa sadosi ostida qarta oʻynab oʻtirishganda, Viridianani ham oʻz davralariga taklif qilishadi. Qizning ular qatoriga kelib qoʻshilishi bilan ularning uchovlon boʻlib hayot kechirishi muqarrar ekanligi oydinlashadi. Kartina Xorxening qartalarni aralashtirgancha aytgan gapi bilan nihoyasiga yetadi: „Bilasanmi, seni birinchi marta koʻrganimda, qachondir amakivachcham bilan mana shunday qarta oʻynab oʻtiramiz, deb hech oʻylamagan edim“.

Ishlab chiqarish

Film Meksika va Ispaniyalik ijodkorlarining hamkorligida „Uninci“, „Films 59“ va „Producciones Alatriste“ kompaniyalari tomonidan ishlab chiqarilgan. Prodyuseri Gustavo Alatriste, ssenariyni Luis Buñuel, Julio Alejandro bilan hamkorlikda yozgan. Film Madrid va Toledo yaqinida suratga olingan.[4] Operatori José F. Aguayo, montajyori Pedro del Rey.

Ispaniya senzurasi filmning dastlabki yakunini rad etgan edi. Undagi asl sahna boʻyicha, Viridiana Xorxening xonasiga kirib, ortidan eshikni ohasta yopar edi. Senzura talabi bilan yaratilgan yangi yakuniy sahna esa, ayrim kino tarixchilarining fikricha, ramziy jihatdan yopiqroq boʻlsada, mazmunan ancha provokatsion (uyatsizroq) edi, unda Xorxe, Ramona va Viridiana oʻrtasidagi uch kishilik yashirin ishqiy munosabatlarga ishora qilingan edi.[5]

Ispaniya kinematografiya mutasaddilari filmni 1961-yilgi Cannes kinofestivaliga taqdim etgan boʻlib, u yerda kartina Anri Kolpining (Henri Colpi) „The Long Absence“ filmi bilan birgalikda bosh mukofot „Oltin palma novdasi“ga loyiq koʻriladi. Shunga qaramay, Vatikanning rasmiy nashri boʻlmish „L’Osservatore Romano“ gazetasi filmni „kufr“ deb qoraladi, Fransisko Franko davrida kartinani Ispaniya hududida namoyish etishni qatʼiyan taqiqladi. Ijrochi prodyuser Pere Portabellaning guvohlik berishicha, Ispaniya hukumati filmning asl tasmasini butunlay yoqib yuborishga ham uringan, biroq nusxa xorijiy kompaniya ixtiyorida boʻlgani sababli omon qolgan.[6]

Filmning jahon premyerasi 1961-yil 17-mayda Cannes kinofestivalida, Meksikadagi ilk namoyishi esa 1963-yil 10-oktabrda boʻlib oʻtdi. Ispaniya kinoteatrlariga esa kartina faqatgina Frankoning vafotidan ikki yil oʻtib, Buñuel 77 yoshni qarshilagan kezlarda, yaʼni 1977-yil 9-aprelda Barselonada hamda 2-mayda Madridda taqdim etildi.[3]

Rollarda

Manbalar

  1. ↑ „Meaning and Madness: Close-Up on Luis Buñuel's "Viridiana" and "The Exterminating Angel"“. MUBI. Qaraldi: 8-dekabr 2024-yil.
  2. ↑ „Festival de Cannes: Viridiana“. festival-cannes.com. Qaraldi: 22-fevral 2009-yil.
  3. ↑ 3,0 3,1 Michael Wood. „Viridiana: The Human Comedy“. The Criterion Collection (22-may 2006-yil). Qaraldi: 15-mart 2010-yil.
  4. ↑ „Viridiana“. encyclopedia.com. Qaraldi: 30-oktabr 2026-yil.
  5. ↑ Buñuel, Luis (2003). My Last Sigh. Abigail Israel tarjimasi. Minneapolis: University of Minnesota Press. 237-bet. ISBN 0-8166-4387-3.
  6. ↑ Javier Zurro. „Interview with Pere Portabella“. eldiario.es (8-aprel 2022-yil). Qaraldi: 30-oktabr 2026-yil.

Havolalar