Kontent qismiga oʻtish

Xashxash ibn Said ibn Asvad

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Xashxash ibn Said ibn Asvad (arabcha: خَشْخَاش ٱبْن سَعِيد ٱبْن أَسْوَد‎‎, Xašxāš ibn Saʿīd ibn ʾAsvad; Pechina, Andalusiyada tugʻilgan) — andalusiyalik dengizchi.

Abbosiya tarixchisi Abu al-Hasan Ali al-Masʼudiy yozuvlariga (871–957) koʻra, Xashxash ibn Said ibn Asvad Atlantika okeani oshib suzgan va ilgari nomaʼlum boʻlgan bir yerni (Arḍ Majhūlah, أرض مجهولة) kashf etgan. Al-Masʼudiy oʻzining Oltin yaylovlar kitobida Delbadan (Palos de la Frontera) boʻlgan Xashxash ibn Said ibn Asvad 889-yilda Atlantika okeanida suzgani va qimmatbaho xazinalarga toʻla kema bilan qaytib kelganini yozadi[1][2].

Al-Masʼudiyning dunyo atlasi (Shimol–Janub oʻqi boʻyicha teskari) Eski dunyoning gʻarbida joylashgan qitʼani ham oʻz ichiga oladi

Ali al-Masudiy oʻzining tarixiy bayoni Oltin yaylovlarda (milodiy 947-yil) shunday yozgan:

Tumanlar okeanida (Atlantikada) biz Axbor az-Zamon (Zamonamiz xabarlari) asarimizda batafsil bayon qilgan koʻplab gʻaroyibotlar bor; u yerda biz u haqida koʻrganlarimiz asosida, hayotini xatarga qoʻyib unga tomon kirib borgan sarguzashtchilardan ayrimlari eson-omon qaytib kelgani, boshqalari esa bu yoʻlda halok boʻlgani haqida yozganmiz. Shunday qilib, kordobalik, Xashxash ismli bir kishi oʻz shahardoshlaridan boʻlgan bir guruh yigitlarni toʻpladi va shu okeanda safarga otlandi. U uzoq vaqtdan keyin oʻlja bilan qaytib keldi. Bu voqeani har bir ispaniyalik biladi[3].

Aynan shu parcha Aloys Sprengerning 1841-yildagi inglizcha tarjimasiga koʻra, ayrim mualliflar tomonidan[4] Ali al-Masudiy Xashxash haqidagi hikoyani xayoliy rivoyat sifatida bayon qilganligi aytiladi:

Baʼzilar bu dengizni boshqa barcha dengizlarning manbai deb hisoblaydilar. U haqda aytiladigan baʼzi ajoyib hikoyalar bor; ular uchun oʻquvchini Axbár ez-zemán kitobimizga havola qilamiz; u yerda bu dengizda suzib hayotini xavf ostiga qoʻygan jamoalar, ulardan kimlar qutulib qolgan, kimlar kema halokatiga uchragan, shuningdek ular nimalarga duch kelganlari va nimalarni koʻrganlari haqida bayon qilinadi. Shunday sarguzashtchilardan biri Ispaniyadagi mavr — Xashxash ismli kishi edi. U kordobalik yosh yigit edi; bir necha yoshlarni toʻplab, okeanda tayyorlab qoʻyilgan kemaga chiqishdi. Uzoq vaqt davomida ularga nima boʻlgani nomaʼlum edi. Nihoyat ular koʻplab oʻljalar bilan ortib qaytib kelishdi. Ularning tarixi al-Andalus aholisi orasida yaxshi maʼlum[5].

Manbalar

  1. ↑ Tabish Khair (2006). Other Routes: 1500 Years of African and Asian Travel Writing, p. 12. Signal Books. ISBN 1-904955-11-8
  2. ↑ Ali al-Masudi (940). Muruj Adh-Dhahab (The Book of Golden Meadows), Vol. 1, p. 268.
  3. ↑ Professor Mohammed Hamidullah (Winter 1968). "Muslim Discovery of America before Columbus", Journal of the Muslim Students' Association of the United States and Canada 4 (2), p. 7-9. [1]
  4. ↑ Jason Colavito. „Did Columbus Find an Ancient Mosque in Cuba?“ (2013-yil 22-iyun).
  5. ↑ Historical encyclopaedia: entitled "Meadows of gold and mines of gems". London: Printed for the Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland, 1841 — 283-bet.