Əskipara monastiri sahifasining manbasini koʻrish

'''Əskipara monastiri ''' — Ozarbayjonning [[Qazax tumani|Qazax viloyatidagi]] [[Aşağı Əskipara]] va [[Yuxarı Əskipara]] qishloqlari oraligʻidagi togʻli hududda joylashgan tarixiy-meʼmoriy yodgorlik. Monastir [[Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat vazirligi]] tomonidan milliy yodgorlik sifatida roʻyxatga olingan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2 avqust 2001 |title=Dünya əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısı |publisher=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi |url=http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |url-status=live |access-date=17 oktyabr 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707234315/http://www.mct.gov.az/medias/media/other/13/tma.pdf |archive-date=2021-07-07}}</ref>.

== Tarixi ==
Ibodatxona 5—8-asrlarda qurilgan. [[Kavkaz Albaniyasi|Kavkaz Albaniyasining]] madaniy merosiga mansub boʻlgan ibodatxona qizil [[Vulqon tufi|tuf]] toshlaridan toʻgʻri toʻrtburchak shaklda qurilgan boʻlib, mahobatli koʻrinishga ega. Binolar devorlarida bir necha joylarda katta [[Alban xochi|tosh xochlar]] bor<ref name="Məmmədzadə38">{{Kitob manbasi |last=Məmmədzadə |first=K. M. |date=1978 |title=Azərbaycanda inşaat sənəti |publisher=Elm |location=Bakı |pages=38}}</ref>.

Bu [[monastir]] oʻrmon ichida, borish qiyin boʻlgan togʻli hududda joylashgan. Majmua taxminan 2,5 gektar maydonni egallaydi va devorlar bilan oʻralgan. Baland yerda joylashgan asosiy binolar majmuaning qolgan qismidan devor bilan ajratilgan. Ayni shu noyob qurilish uslubi bilan [[qal'a]] qarorgoh vazifasini ham bajargan. Majmuaning devorlari va minoralari yirik daryo toshlaridan qurilgan, ayrim qismlari bugungi kunga qadar ancha yaxshi saqlangan<ref name="Məmmədzadə382">{{Kitob manbasi |last=Məmmədzadə |first=K. M. |date=1978 |title=Azərbaycanda inşaat sənəti |publisher=Elm |location=Bakı |pages=38}}</ref>.

Taxminlarga koʻra, mustahkamlangan majmua [[Albaniya]] davlatining boshliqlari boʻlgan buyuk [[Mehroniylar|Mehroniy]] hukmdorlarining qarorgohi boʻlgan. Alban hukmdorlarining qishki qarorgohi boʻlgan [[Xalxal]] shahrining aynan shu joyda mahalliylashtirilishi buni tasdiqlaydi. Shuning uchun majmua V asrda tashkil etilgan deb taxmin qilish mumkin. Gʻisht texnikasining tabiati va meʼmoriy shakllarning ayrim xususiyatlaridan kelib chiqib, asosiy binoni 7—11-asrlarga mansub deb hisoblash mumkin<ref name="Məmmədzadə383">{{Kitob manbasi |last=Məmmədzadə |first=K. M. |date=1978 |title=Azərbaycanda inşaat sənəti |publisher=Elm |location=Bakı |pages=38}}</ref>.

== Arxitektura xususiyatlari ==

=== Muqaddas ona cherkovi ===
Majmuaning eng diqqatga sazovor va eng yaxshi saqlanib qolgan qismi — asosiy [[cherkov]], yaʼni „Xudoning Muqaddas Onasi“ cherkovi. Cherkov tarhga koʻra toʻrtburchak shaklga ega. Yodgorlikning saqlanib qolgan qismlari uning yaxshi ishlab chiqilgan tarhli muhim meʼmoriy majmua boʻlganligini koʻrsatadi. Bino 24x22x4 santimetr oʻlchamdagi yaxshi pishgan kvadrat [[gʻisht]]dan qurilgan. Yodgorlikning meʼmoriy detallari ham qisman gʻishtdan (markaziy arkni oʻrab turgan), karnizlar esa yarim [[oʻsimlik]] oʻymakorligi bilan yoyilgan tuf toshlardan yasalgan.

Devorlarning kamarli dizayni binoning meʼmoriy yechimida yetakchi ahamiyatga ega. Ushbu usul asosiy jabhada old [[eshik]] uchun ishlatiladi. Asosiy darvoza kengroq va balandroq ark bilan bezatilgan. Arklar yarim doira shaklida boʻlgan deb taxmin qilish mumkin. Binoning ichida yon xona kamarining konturlari aniq koʻrinadi.

=== Qal’a ===
[[Monastir]] majmuasini oʻrab turgan qal’a uzunligi 2 metrgacha boʻlgan ikkita tosh devor bilan oʻralgan. Qal’aning ichki devorlari mustahkamlanib, balandroq qilib qurilgan. Ikki devor orasidagi masofa 20 metrga etadi. Bu qal’a mudofaasini yanada mustahkamlaydi. Qal’a devori boʻylab balandligi 9 metrgacha boʻlgan yarim doira minoralar qurilgan. Bu qal’a [[burj]]laridan yettitasi bizning davrimizga qadar saqlanib qolgan boʻlib, ular bir-biri bilan yer osti yoʻllari orqali bogʻlangan.

Qal’aning ichida ikki qavatli bino qoldiqlari bor. Bu bino 22x22x4 sm oʻlchamdagi pishiq gʻishtdan qurilgan. Uning balandligi 12, kengligi 18, uzunligi 42 metr. Shuvoq qilingan devorlar naqshlar bilan bezatilgan. Qal’aning oʻrnida bir qancha xoʻjalik quduqlari va qulagan binolar qoldiqlari aniq koʻrinadi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Yana qarang ==

* [[Qafqaz Albaniyasının memarlığı|Kavkaz Albaniyasining arxitekturasi]]

* [[Alban Həvari Kilsəsi|Alban Apostol cherkovi]]

[[Turkum:Ozarbayjon madaniy meroslari]]
[[Turkum:XII asr meʼmoriy yodgorliklari]]