1868

1868-йил — чоршанба куни бошланувчи кабиса йил (тақвимни бу ерда кўринг). Бу даврда турли халқларда Григорий, мусулмон, Эрон, баҳоий ва бошқа тақвимлар ишлатилди.

Минг йилликлар:	2-мингйиллик
Асрлар:	18-аср 19-аср 20-аср
Ўн йилликлар:	1840-лар 1850-лар 1860-лар 1870-лар 1880-лар
Йиллар:	1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867

Воқеалар

• 6 январ – Хитойда Лай Вен`гуаннинг Тайпинг армияси Янчжоуда ҳукумат қо'шинлари томонидан маг'лубиятга учради ва унинг о'зи асирга олиниб, 10 январда қатл этилди.

• 10 январ – Крит қо'зг'олони муносабати билан Усмонли империясининг султони Абдул-Азиз Критдаги насронийларнинг аҳволини энгиллаштирадиган фарман чиқарди: улар ҳарбий хизматдан озод қилинди, юнон тили иккинчи расмий тил сифатида тан олинди.

• 18 январ – Наполеон ИИИ Қонунчилик корпуси мажлисларининг очилишида ҳукуматга қарши ташвиқот кучайганини эълон қилди.

• 1 феврал – Наполеон ИИИ Пруссияга қаршилик ко'рсатишга қодир кучли армия яратишга қаратилган янги ҳарбий қонунни қабул қилди.

• 9 феврал – Венгрияда биринчи социал-демократик ишчилар ташкилоти – Умумий ишчилар уюшмаси ташкил топди.

• 22 феврал – Испания қироличаси Изабелла ИИ Рим папаси Пий ИХ дан миннатдорчилик ва ҳурмат белгиси сифатида олтин атиргул совг'а олди. Совг'а топшириш маросими Испания саройида тантаналар билан нишонланди.

• 12 март – Лесото Британия протекторати деб эълон қилинди.

• 17 март – Над`яварадда бо'либ о'тган венгр марказчилари конференциясида Австрия-Венгриянинг маъмурий ва ҳарбий тизимларини Австрия ва Венгрияга бо'лиш талаби билан Бихар бандлари қабул қилинди.

• 20 март — Франсия ҳукумати Биринчи Интернационалнинг франсуз бо'лимини тарқатиб юборди ва унинг раҳбариятини ҳибсга олди.

• 30 март – Франциияда Иккинчи империя режимидан норозиликни юмшатиш мақсадида ишчилар синдикат палаталари қонунийлаштирилди.

• Март – франсуз палеонтологи Луи Ларте Лес Эзи-де-Таяк-Сирей (Аквитания, Франсия) шаҳри яқинидаги Кро-Ман`он г'орида замонавий инсоннинг илк вакиллари бо'лган кейинчалик аниқланган кро-ман`онларнинг биринчи скелетларини топди.

• 2 апрел – Венгрияда “1848 йил партияси” ташкил топди.

• 14 апрел – Венгрияда деҳқонлар ҳаракатининг бостирилиши ва "демократик доиралар"нинг тарқатиб юборилиши.

• 23 апрел – Испания Бош вазири герцог Рамон Нарваэс вафот этди. Луис Гонсалес Браво янги бош вазир бо'лди.

• 11 май – Франсияда матбуот то'г'рисидаги қонун қабул қилинди, у олдинги цензурани бекор қилди, лекин ҳокимиятга нисбатан "ноқонуний ҳуқуқбузарликлар" учун жазони оширди ва жазо то'г'рисидаги қарорларни ҳакамлар ҳайъатидан ахлоқ тузатиш трибуналларига о'тказди.

• 15 май – Руминия зиёлиларининг Клужда бо'либ о'тган йиг'илишида Австрия-Венгрия билан унияни рад этган ва "румин миллати, тили ва дини" га таҳдид соладиган хавф ҳақида эълон қилинган "пронунциаменте" тарқатди.

• 6 июн – Франсияда жамоат йиг'инларини о'тказишга рухсат берувчи, бироқ маъмурият ва полицияга уларни тақиқлаш учун чексиз ҳуқуқ берувчи қонун қабул қилинди.

• 24 июн — Австрия-Венгрияда Руминия православ черковининг мустақиллигини, унинг тенглиги ва мухториятини тан олган қонун қабул қилинди.

• 25 июн – венгр-хорват келишуви тузилди, унга ко'ра Хорватия, Славония ва Далмация билан Венгриянинг давлат ҳамжамияти эълон қилинди. Хорватияга ички мухторият берилди.

• 5 июл – Стефан Караджа ва Ҳаджи Димитар Дунайдан Усмонлилар империяси ҳукмронлигидан озод қилиш учун Руминиядан Болгарияга о'тишди.

• 8 июл – Вишовград яқинида болгар қо'зг'олончиларининг турк қо'шинлари билан жанги. Эртаси куни турклар болгар қо'зг'олончиларининг этакчиларидан бири Стефан Караджани қо'лга олишди.

• 14 июл – Россияда низомлар э'лон қилинди, унга ко'ра царанларга (Бессарабиянинг эркин ерсиз деҳқонлари) кейинчалик сотиб олиниши билан ер берилди.

• 18 июл – болгар қо'зг'олончиларининг қолдиқлари Шипка тог'и яқинида турклар томонидан маг'лубиятга учратилди. Уларнинг раҳбари Ҳаджи Димитар ог'ир яраланди.

• 10 август – Кадрафил чо'ққиси ҳудудида болгар исёнчиларининг раҳбари Ҳаджи Димитар жароҳатлардан вафот этди.

• 27 август – Будапештдаги "Федерация" газетасида Руминия "пронунcиаменте" нинг Австрия-Венгрия билан иттифоқни рад этиши билан нашр этилгандан со'нг, ҳукумат манифестнинг нашриётчилари ва муаллифларига қарши репрессияларни бошлади.

• 5 сентябр – Немис ишчилар жамиятлари иттифоқининг уч кунлик 5-(Нюрнберг) съэзди очилди (раис - Август Бебел`). Съэзд о'з ишини бажариш жараёнида янги дастур ва Биринчи Интернационалга қо'шилиш то'г'рисида қарор қабул қилди.

• 6-13 сентябр – Брюсселда Халқаро ишчилар уюшмасининг ИИИ конгресси.

• 18 сентябр – Кадис портида испан флоти адмирал Топе кортесни тиклаш талаби билан қо'зг'олон ко'тарди. Уни маршал Франсиско Серрано ва генерал Хуан Приманинг қуруқлик бо'линмалари қо'ллаб-қувватлади. Бешинчи испан инқилоби бошланди.

• 19 сентябр – Леквейсиодаги курортда бо'лган Испания қироличаси Изабелла ИИ Луис Гонсалес Браво ҳукуматини истеъфога чиқарди ва унинг о'рнига инқилобга қарши курашни ташкил қилиш учун Мадридга этиб келган Хосе Гутиэррес де ла Кончани тайинлади. Худди шу куни монархистлар қо'шини Алколей ко'приги яқинида маршал Серрано томонидан маг'лубиятга учради.

• 30 сентябр – Испания қироличаси Изабелла ИИ Сан-Себаст`яндан Франсияга қочиб кетди. Шу куннинг о'зида Мадриддаги ҳокимият инқилобий хунта Паскуал Мадос қо'лига о'тди.

• 2 октябр – қирол ҳукуматига содиқ испан қо'шинларининг қолдиқлари Эл-Карпиода таслим бо'лди.

• 10 октябр — Ор`энте провинциясида Карлос Мануэл де Сеспедес бошчилигида испанларга қарши қо'зг'олон ко'тарилди. Куба мустақиллиги учун "О'н йиллик уруш" бошланди.

• 11 октябр – ихтирочи Томас Алва Эдисон электр овоз ёзиш мосламасини ихтиро қилишда устуворлигини тасдиқловчи патент олди.

• 18 октябр — Испанияда маршал Франсиско Серрано бошчилигидаги муваққат ҳукумат тузилди.

• 25 октябр – Испания ҳукумати қарори билан умумий сайлов ҳуқуқи, виждон, матбуот ва таълим эркинлиги, уюшмалар ва йиг'илишлар эркинлигини жорий қилди.

• 2 ноябр – Парижда 1851 йилги давлат то'нтаришидан кейин о'лдирилган депутат Бодин қабри устида Наполеон ИИИ империясини қуролли равишда аг'дариш чақириқлари билан оммавий йиг'илишлар бо'либ о'тди.

• 12 ноябр – Австрия-Венгрия императори Франц Иосиф И хорват-венгр келишувини тасдиқлади, унга ко'ра Хорватия ва Славония бо'линмас Венгриянинг бир қисми бо'либ қолди, бироқ Венгрия парламентига депутатлар юбориш ҳуқуқини олишди.

• 22 ноябр – Пруссия канцлери Отто фон Бисмарк Руминия ва Австрия-Венгрия Трансилваниясини бирлаштириш учун агитация ва бошқа фаолиятни то'хтатишни талаб қилиб, Руминияга ул`тиматум юборди.

• 5 декабр – Венгрияда халқ мактаби ва таълим ислоҳоти то'г'рисида қонун қабул қилинди.

• 6 декабр – Австрия-Венгрияда "миллатлар тенглиги то'г'рисида"ги қонун тасдиқланди.

• 11 декабр – Усмонли империясининг султони Абдулазиз Грецияга ул`тиматум қо'йиб, Крит қо'зг'олонини қо'ллаб-қувватлашни то'хтатишни талаб қилди. Дипломатик алоқалар узилди, юнонлар турк мулкларидан қувиб чиқарилди.

Аниқ саналар ё'қ

• Японияда император ҳокимиятининг тикланиши. Босин уруши.

• Эдо шаҳри Токио деб о'згартирилди.

• Қатар-Баҳрайн урушининг тугаши