1870
1870-йил — шанба куни бошланувчи йил (тақвимни бу ерда кўринг). Бу даврда турли халқларда Григорий, мусулмон, Эрон, баҳоий ва бошқа тақвимлар ишлатилди.
| Минг йилликлар: | 2-мингйиллик |
|---|---|
| Асрлар: | |
| Ўн йилликлар: | |
| Йиллар: |
Воқеалар
• 2 январ - Наполеон ИИИ Эмил` Олив`эни Франсия бош вазири этиб тайинлади.
• 10 январ
- Парижда шаҳзода П`эр Наполеон Бонапарт ҳеч қандай сабабсиз мухолифат нашриётчиси Анри Рошфортнинг секунданти журналист Виктор Нуарни отиб о'лдирди. Бу жамиятда норозилик ва Бонапартлар сулоласига қарши норозиликни кучайтирди.
- Гаитининг собиқ президенти Силвен Салнаве генерал Кабрал қо'шинлари томонидан қо'лга олинди ва Гаитининг янги ҳукуматига топширилди. 15 январда у ҳарбий трибуналнинг ҳукми билан давлатга хиёнат ва қирг'инларда айбланиб отиб ташланди.
- Қо'шма Штатларда биринчи йирик нефт трести Стандард Ойлни тасдиқловчи акт қабул қилинди.
• 12 январ – Парижда журналист Виктор Нуарнинг дафн маросими Бонапартлар сулоласига қарши қо'зг'олонга айланиб кетди.
• 16 январ – Франсиянинг Қонунчилик корпуси мухолифат нашриётчиси Анри Рошфорни жазолашга қарор қилди.
• 17 феврал — Британия парламентига 5 ёшдан 12 ёшгача бо'лган болаларнинг мактабга мажбурий қатнашиши то'г'рисидаги қонун лойиҳаси киритилди.
• 22 феврал — Мексика шимолидаги қо'зг'олон бостирилди.
• 1 март – С`эрра-Кора лагери яқинидаги жангда Бразилия армияси Парагвай қо'шинларининг қолдиқларини маг'луб этди. Парагвай президенти маршал Франсиско Солано Лопесга суиқасд уюштирилди. Парагвай уруши амалда тугади.
• 9 март – Франсиянинг қонун чиқарувчи корпуси фуқаролик ҳукумати режимини Жазоирга ҳам ёйди.
• 19 март – Порт-о-Пренсдаги Гаити Миллий ассамблеяси генерал Жан Николас Ниссаж-Сагайни 4 йилга республика президенти этиб сайлади.
• 20 март — Венесуэла президенти Хосе Руперто Монагас ҳокимиятдан аг'дарилди.
• 21 март – Франсиянинг Блуадаги Олий суди шаҳзода П`эр Бонапартни журналист Виктор Нуарни отиб ташлаганлик учун оқлади. Бу Франсияда норозиликнинг кучайишига сабаб бо'лди.
• 27 март – Шимолий Германия иттифоқида эмиссия банкларининг умумий ислоҳоти бошланди.
• 28 март - Эмил` Олив`э ҳукумати Сенат ва Қонунчилик корпусига Франсиянинг янги Конституцияси лойиҳасини тақдим этди.
• 30 март – АҚШ Конституциясига о'н бешинчи тузатиш АҚШда кучга кирди, унда рангли аҳоли ва собиқ қуллар учун фаол сайлов ҳуқуқи тасдиқланди.
• 1 апрел – Колумбия Қо'шма Штатлари Президенти, генерал Сантос Гутиэррес ваколат муддати тугагач, истеъфога чиқди ва о'з мулкига жо'наб кетди. Генерал Эусторхио Сал`гар Морено президентлик лавозимини эгаллади.
• 11 апрел – Энтре-Риос провинцияси губернатори, Аргентина Конфедерациясининг собиқ президенти генерал Хусто Хосе де Уркиза Сан-Хосе саройида фитначилар томонидан отиб о'лдирилди.
• 12 апрел — Австрия-Венгрияда граф Ал`фред Потоцкий ҳукумати тузилди.
• 21 апрел – Биринчи Ватикан собори томонидан "Католик эътиқодининг догматик конституцияси" қабул қилинди.
• 23 апрел – Наполеон ИИИ халққа мурожаат қилиб, унда конституция лойиҳасини қо'ллаб-қувватлашга ва тожни меросхо'рига топширишга ёрдам беришга чақирди. Эртаси куни Франсияда 5 май куни бо'либ о'тган конституция муҳокамаси бошланди.
• 27 апрел – Генерал Антонио Гусман Бланко Венесуэланинг муваққат ҳукуматини аг'дариб, мамлакатни бошқаришга киришди.
• 8 май – Франсияда янги конституция плебисцитда тасдиқланди.
• 12 май – Канада парламенти мамлакатнинг марказий қисми аҳолисининг илтимосига биноан Манитоба қонунини қабул қилди, унга ко'ра Канаданинг янги провинцияси Манитоба ташкил этилди.
• 15 май – Фернанду ИИ (Фердинанд Саксен-Кобургский) иккинчи марта Испания тахтини эгаллаш таклифини рад этди.
• 17 май – Аргентинада Марказий Аргентина темир ё'ли очилди.
• 19 май – Португалияда ҳарбий то'нтариш бо'либ о'тди, унинг давомида Луле герцоги Нуно де Моура Баррето ҳукумати аг'дарилди. Парламент тарқатиб юборилди, ҳукумат раҳбари этиб маршал Жоау Карлош де Салдан`я тайинланди.
• 21 май — Франсияда Иккинчи империянинг янги конституцияси кучга кирди.
• 24 май – АҚШ президенти Улисс Грант Фенианларнинг Канадага бостириб киришига қарши баёнот чиқарди.
• 31 май - Шимолий Германия иттифоқида янги иттифоқчи жиноят кодекси жорий этилди.
• 1 июн – АҚШ аҳолини ро'йхатга олиш.
• 11 июн – Шимолий Германия иттифоқида акциядорлик жамиятларини тузиш тартиби то'г'рисидаги қонун эълон қилинди.
• 16 июн – Александр ИИ томонидан “шаҳарларни бошқариш низоми” қабул қилиниши.
• 21 июн – Тянцзинда (Хитой) хорижликларга қарши намойишлар бо'либ о'тди.
• 22 июн — Франсия ҳукумати йил бошида социал-демократлар томонидан тикланган Биринчи Интернационалнинг франсуз бо'лимини тақиқлади.
• 25 июн – Тахтдан аг'дарилган Испания қироличаси Изабелла ИИ Парижда о'г'ли инфант Ал`фонсо фойдасига тахтдан воз кечди.
• 26 июн — Колумбия ва АҚШ о'ртасида Панама каналини қуриш бо'йича шартнома имзоланди.
• 2 июл – Бел`гияда сайловларда маг'луб бо'лган Юбер Фрере-Орбаннинг либерал ҳукумати истеъфога чиқди. Жюл` Жозефнинг католик кабинети тузилди.
• 6 июл – Франсия ташқи ишлар вазири герцог Аженор де Грамон, Франсия Пруссия қиролининг амакиваччаси, шаҳзода Леопол`д Гогенцоллерн-Сигмарингеннинг Испания тахтига о'тиришига рухсат бермаслигини маълум қилди.
• 11 июл – Австрия-Венгрия Франсияга қарши Пруссия билан биргаликда уруш қилмоқчи эмаслигини маълум қилди.
• 12 июл – Испания Антон Гогенцоллерн о'з о'г'ли Леополд Гогенцоллерн-Сигмаринген номидан Испания тожидан воз кечгани ҳақида Франсияни хабардор қилди.
• 13 июл – “Эмс жо'натмаси” - Франсия-Пруссия урушининг бошланишига сабаб.
• 15 июл
- Франсия ҳукумати раҳбари Эмил` Олив`э Қонунчилик корпусида Пруссия билан бо'лажак уруш ҳақида эълон қилди. Ҳарбий кредитлар то'г'рисидаги 4 та қонун тасдиқланди.
- Пруссияда сафарбарлик то'г'рисида буйруқ берилди.
- АҚШ Конгрессига Жоржия штати вакиллари қабул қилинди. Жанубни реконструкциясининг (қайта қуришнинг) тугаши.
• 16 июл – Италия Наполеон ИИИ Римни унга беришдан бош тортгани учун Пруссияга қарши Франсия билан иттифоқ тузишдан бош тортди.
- Наполеон ИИИ Пруссияга уруш эълон қилди ва олий қо'мондонликни о'з зиммасига олди. Қонун чиқарувчи органга таътил бериб тарқатиб юборилди.
- Шимолий Германия конфедерациясининг иттифоқчи рейхстаги Пруссияга ҳарбий ёрдам беришга қарор қилди. Кейинги бир неча соат ичида Бавария, Вюртемберг, Баден ва Гессен томонидан Франсияга уруш эълон қилинди.
• 22 июл – Испания Бош вазири генерал Хуан Прим Фердинанд Саксен-Кобургскийга яна Испания тожини таклиф қилди. Музокаралар бошланди.
• 23 июл – Биринчи Интернационалнинг Бош Кенгаши Карл Маркснинг барча мамлакатлар меҳнаткашларига ёзган мурожаатини тарқатди, унда у Франко-Пруссия урушида Пруссия томонини олди.
• 24 июл
- Россия империяси Франко-Пруссия урушида о'зининг шартли бетарафлигини эълон қилди.
- Сан-Францискодан биринчи поэзд Н`ю-Ёркка этиб келди, у биринчи бо'либ Г'арбдан Америка Қо'шма Штатларининг шарқий қирг'оқларига борган поэзд эди.
• 28 июл – Наполеон ИИИ армияга қо'шилиш учун Парижни тарк этди.
• 30 июл – Фердинанд Саксен-Кобургский Португалия Испания билан бирлашишни истамагани учун ниҳоят Испания тожидан воз кечди.
• 31 июл – Британия қо'шинлари Янги Зеландияда учинчи маори қо'зг'олонини бостиришди.
• 1 август – Буюк Британия Ирландия учун эр қонунини қабул қилди.
• 2 август – Франсуз армияси Германияга бостириб кирди ва Саарбрюкенни эгаллади.
• 4 август – Франсия армияси Виссембургда маг'лубиятга учради ва Саарбрюкенни тарк этиб, Пруссия қо'шинлари учун Страсбург ва Мецга ё'л очди.
• 6 август – Генерал Карл Штайнмецнинг 1-герман армияси Саар дарёсидаги Шпихерн тепалигида генерал Чарл`з Август Фроссарднинг 2-корпусини маг'луб этди. Пруссия армияси Форбахни эгаллаб, Лотарингияга ё'л очди. Маршаллар Патрис де Макмахон ва Француа Базиннинг франсуз армиялари бир-биридан узилиб қолди.
• 7 август — Парижда императорликка қарши шиорлар ва аҳолига қурол тарқатиш талаблари билан тартибсизликлар бошланди.
• 9 август – Буюк Британияда Бошланг'ич таълим то'г'рисидаги қонун қабул қилинди.
• 10 август – Франсияда Эмил` Олив`э ҳукумати истеъфога чиқарилди. Вазирлар маҳкамасининг янги раҳбари этиб десант армияси қо'мондони, Паликао графи генерал Чарл`з Кузин-Монтаубан тайинланди.
• 11 август
- Буюк Британия ва Франсия Бел`гиянинг дахлсизлиги ва мустақиллиги то'г'рисида конвенция туздилар.
- Франсияда Миллий гвардия қайта ташкил этилди.
• 12 август - Мецдаги Наполеон ИИИ бош қо'мондонлик лавозимидан истеъфога чиқди, қо'мондонлик маршал Франсуа Ашил` Базинга о'тди.
• 14 август
- Генерал Карл Штайнмецнинг 1-немис армияси Коломбес-Нуили жангида франсуз Рейн армияси маршал Франсуа Ашил` Базинни Мец ҳудудига чекинишга мажбур қилди.
- Жузеппе Маззини Палермода ҳибсга олинди.
• 15 август – Жазоир қамал ҳолатида деб эълон қилинди.
• 18 август – Гравелотте-Сент-Привасда франсуз армиясининг маг'лубияти.
• 27 август – Испания карлистлари Наваррада Мадриддаги ҳукуматга қарши қо'зг'олон ко'таришди. Қо'зг'олон тезда бостирилди.
• 29 август – Италия ташқи ишлар вазири Эмилио Висконти Веноста Флоренциядаги Италия ҳукумати о'зини "пойтахти" – Рим шаҳрини олишга ҳақли деб ҳисоблашини эълон қилди.
• 30 август – Португалияда маршал Салдан`я ҳукумати истеъфога чиқди. Бернарду ди Са Ногейра де Фигейреду, Виконт де Са Бандейра янги бош вазир бо'лди.
• 1 сентябр — Седан жанги, Наполеон қо'шинининг прусслар томонидан маг'лубиятга учратилиши.
• 2 сентябр – Наполеон ИИИ 83 000 кишилик армия билан Седанда таслим бо'лди.
• 3 сентябр – Император хотини Эвгения Проспер Мериме орқали Адол`ф Тиэрсни франсуз ҳукуматига раҳбарлик қилишга таклиф қилди. У буни рад этди.
• 4 сентябр – Франсияда сентябр инқилоби. Наполеон ИИИ тахтдан аг'дарилди, республика эълон қилинди.
• 6 сентябр - Италия ҳукумати Франсиянинг янги ҳукуматига о'зини Римга нисбатан олдинги мажбуриятлари билан бог'ланмаган деб ҳисоблаш кераклиги ҳақида хабар берди. Бунга жавобан Франсия Италияга то'лиқ ҳаракат эркинлигини берди.
• 7 сентябр
- Император хотини Эвгения Довилни тарк этди ва инглиз яхтасида Франсиядан Англияга сузиб кетди.
- Франсиянинг янги ташқи ишлар вазири Жюл` Фавр Россия элчихонаси орқали Пруссия билан музокаралар олиб бориш ё'лларини излай бошлади.
• 8 сентябр – Италия қироли Виктор Эммануэл ИИ Римнинг Италияга қо'шиб олинишини талаб қилиб, Папа Пий ИХ га ул`тиматум қо'йди. Рим папаси музокаралар олиб боришдан бош тортди.
• 12 сентябр — Италия армияси ва ко'нгиллилари Римга қарши юриш бошлади.
• 19 сентябр
- Пруссия армияси Парижни қамал қилишни бошлади.
- Франсия ташқи ишлар вазири Жюл` Фавр, Шато-де-Ферр`э саройида канцлер Бисмарк билан учрашди. Пруссиянинг ҳудудий даъволари рад этилди.
• 20 сентябр – Италия генерали Рафаэл Кадорн армияси Римга кирди.
• 2 октабр – собиқ Папа областида халқ овоз бериш натижаларига ко'ра Римнинг Италия қироллигига қо'шилиши Италиянинг бирлашишини якунлади.
• 7 октябр – Леон Гамбетта "Арманд Барбес" ҳаво шарида провинцияларда қаршилик ко'рсатиш учун қамалдаги Париждан Турга учди.
• 13 октябр - Мексикада умумий амнистия эълон қилинди.
• 18 октябр – Леон Гамбетта Турда о'зини ҳарбий вазир ва ички ишлар вазири деб эълон қилди.
• 27 октябр – Маршал Франсуа Ашил` Базин қо'шини Мецда таслим бо'лди.
• 28 октябр — Париж миллий гвардияси Ле Бурже қишлог'ини Пруссия армиясидан қайтариб олиб, уни икки кун ушлаб турди.
• 31 октябр – Парижда Миллий гвардия қисмлари қо'зг'олони. Ҳукумат ҳибсга олинди, Жамоат хавфсизлиги қо'митаси тузилди. Кечаси қо'зг'олон бостирилди, ҳукумат аъзолари озод қилинди.
• 1 ноябр - Қо'шма Штатларда об-ҳаво бюроси (кейинчалик Миллий об-ҳаво хизмати деб о'згартирилган) биринчи расмий об-ҳаво прогнозини тузди.
• 3 ноябр
- Франсия ҳукумати томонидан назорат қилинаётган Франсия ҳудудида плебисцит бо'либ о'тди, унда ко'пчилик генерал Луи Жюл` Трш` бошчилигидаги Франсиянинг миллий мудофаа ҳукуматини қо'ллаб-қувватлади.
- Пруссия қо'шини Белфорт қалъасини қамал қилишни бошлади.
• 7 ноябр — Генерал Орел` де Паладиннинг Луар армияси Орлеанни Пруссия қо'шинларидан озод қилди.
• 9 ноябр
- Франко-Пруссия урушидаги ягона денгиз жанги – Гавана яқинида жанг бо'лди,.
- Франсуз армияси Кулмиэр жангида пруссияликларни маг'луб этди.
• 10 ноябр – Италияда қонунчилик органига сайловлар.
• 15 ноябр – Баден ва Гессен-Дармштадтнинг Шимолий Германия иттифоқига қо'шилиши то'г'рисида битим имзоланди.
• 16-ноябр – Амадей Савойский Испанияда кортеслар томонидан қирол этиб сайланди.
• 22 ноябр – Брюсселда уч кунлик ко'ча тартибсизликлари бошланди.
• 23 ноябр – Бавариянинг Шимолий Германия Иттифоқига қо'шилиши то'г'рисида битим имзоланди.
• 25 ноябр – Вюртембергнинг Шимолий Германия Конфедерациясига қо'шилиши то'г'рисида битим имзоланди.
• 28 ноябр – Шимолий Германия Конфедерациясининг иттифоқчи рейхстаги Франсия билан урушни давом эттириш учун ҳарбий кредитлар ажратди. Социал-демократлар Август Бебел` ва Вилгел`м Либкнехт қарши овоз беришди.
• 29 ноябр – Вил`э жанги бошланди, у 4 декабргача давом этди.
декабр
• 2 декабр – Рим Италия пойтахти деб эълон қилинди.
• 4 декабр – Пруссия армияси Орлеанни яна эгаллади.
• 7 декабр – Божанси жанги (1870), 1870 йил 7-10 декабрда Франко-Пруссия уруши пайтида бо'либ о'тди.
• 10 декабр – Шимолий Германия Конфедерациясининг Иттифоқчи рейхстаги 6 овозга қарши 188 овоз билан Пруссия қироли Вилгел`мга Германия императорлик тожини қабул қилишни таклиф қилди.
• 27 декабр
- Мадрид ко'чаларида парламентдаги чиқишидан со'нг республикачилар Испания бош вазири, маршал Хуан Примнинг каретасини о'ққа тутди. Ко'п о'тмай, Прим олган жароҳатларидан вафот этди ва адмирал Хуан Батиста Топете муваққат бош вазир бо'лди.
- Жузеппе Гарибал`дининг Восгес армияси Франсиядаги Дижонни қо'лга киритди.
• 30 декабр – Испаниянинг янги қироли Амадей Савойский Картагенага о'рнашди.
Таваллудлар
Вафот этганлар
| Йилга оид ушбу бўлим çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |
| Йилга оид ушбу бўлим çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |
| Йилга оид ушбу бўлим çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |
| Йилга оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |