$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Ziyosfera

Ziyosfera — turli yo‘nalishlardagi maqolalar, ro‘yxatlar, tarixiy sanalar, yangiliklar va tasvirlarni jamlovchi ensiklopedik maskan.

483 923

maqola

13

fayl

126

foydalanuvchi

Qidiruv Tasodifiy sahifa So‘nggi o‘zgarishlar Yangi sahifalar Statistika Kerakli sahifalar

Tanlangan maqola

Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi.

Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi — Oʻzbekistonning Samarqand viloyati Payariq tumani Xartang qishlogʻida joylashgan. U XX asr oxiriga oid memorial, diniy va maʼnaviy-maʼrifiy inshootlar majmuasidir. Majmua Oʻzbekiston Respublikasi birinchi prezidenti Islom Karimov tashabbusi bilan 1997–1998-yillarda Imom Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriyning qadimiy mozori ustida, uning hijriy taqvim boʻyicha tavalludining 1225 yilligi munosabati bilan barpo etilgan. U 2025-yilda sezilarli darajada kengaytirildi. 1997-yilda mustaqil Oʻzbekiston hukumati Imom al-Buxoriy tavalludining 1225 yilligi munosabati bilan uning qabri yonida yangi yodgorlik majmuasini barpo etishga qaror qiladi. 1998-yil oktyabriga qadar yakunlangan qurilish ishlarida Samarqand, Toshkent, Buxoro, Xiva, Shahrisabz, Andijon, Qo‘qon va Namangan shaharlarining eng yaxshi xalq ustalari ishtirok etadi. Natijada yangi majmua Oʻzbekistonning bir necha meʼmoriy maktablari anʼanalarini oʻzida mujassam etib, zamonaviy Markaziy Osiyo sanʼatining yorqin namunalaridan biriga aylandi. 2025-yilda majmua sezilarli darajada kengaytirilib, qayta qurildi. Perimetri boʻylab balandligi 75 metr boʻlgan toʻrtta minora qad rostladi. 10 ming kishiga moʻljallangan yangi masjid barpo etilib, mavzuli muzey ochildi. Shuningdek, majmua yaqinida ziyoratchilar uchun uchta mehmonxona va oʻnlab mehmon uylari ishga tushirildi. Bu orqali majmuaning umumiy maydoni 44 gektarga yetdi. (Davomi...)

Dolzarb maqola

Oʻzbekiston shaxmat terma jamoasi

46-Butunjahon shaxmat olimpiadasi — Xalqaro shaxmat federatsiyasi (FIDE) tomonidan tashkil etiladigan erkaklar va ayollar oʻrtasidagi shaxmat turniri. 2026-yilda Oʻzbekistonning Samarqand shahrida oʻtkazilayotgan ushbu musobaqa Oʻzbekiston tarixida ilk bor shaxmat olimpiadasiga mezbonlik qilinayotgani bilan ahamiyatlidir. Turnirda dunyoning turli mamlakatlaridan shaxmatchilar ishtirok etmoqda. (Davomi...)

Tasodifiy maqola

Tanlangan roʻyxat

Ziyosfera:Tanlangan roʻyxat

Yangiliklar

Oʻzbekiston shaxmat terma jamoasi

46-Butunjahon shaxmat olimpiadasi Samarqand shahrida oʻtkazildi.
Oʻzbekiston mustaqilligining 35 yilligi munosabati bilan mamlakat boʻylab bayram tadbirlari oʻtkaziladi.
NASAʼning Artemis 2 missiyasi doirasida astronavtlar bilan Oy atrofida parvoz qiluvchi koinot kemasi parvozga muvaffaqiyatli tayyorlandi.
Javohir Sindarov shaxmat boʻyicha Nomzodlar turnirida navbatdagi yirik gʻalabani qoʻlga kiritdi.
Oʻzbekistonda qayta tiklanuvchi energiya hajmini oshirish maqsadida yangi yirik quyosh fotoelektr stansiyasi ishga tushirildi.

Oʻzgartirish

Bilasizmi?

Qoraqalpogʻiston hududida 50 dan ortiq qadimiy qalʼalar (masalan, Ayozqalʼa, Tuproqqalʼa) saqlanib qolgani uchun bu hudud «Qirq qalʼa yurti» deb atalishini?
Jeyms Uebb teleskopi Koinot paydo boʻlgan dastlabki «Katta portlash»dan keyingi bir necha yuz million yil ichida hosil boʻlgan eng qadimgi galaktikalarni suratga olishga qodir ekanligini?
Asal ming yillar davomida buzilmaydigan yagona oziq-ovqat mahsuloti boʻlib, Misr ehromlaridan topilgan 3000 yillik asal hali ham isteʼmolga yaroqli ekanligi aniqlanganligini?
Buyuk Xitoy devorining barcha tarmoqlari bilan birga umumiy uzunligi 21 000 kilometrdan oshishini?

Tarixda bugun

1520 — Stokgolmda qirgʻin boshlandi.
1895 — Wilhelm Conrad Röntgen rentgen nurlarini kashf etdi.
1917 — Xalq Komissarlari Kengashi tashkil etildi.
1923 — Piva toʻntarishi boshlandi.
1937 — Piterda Pavel Florenskiy otib tashlandi.

Keyingi sonni tayyorlash

* Loyiha * O‘zgartirish

Kun tasviri

-'''Abiotik omillar''', hamma muhitning abiotik omillari (yun. A — inkor qoʻshimchasi va bios — hayot) — muhitning tirik organizmlarga taʼsir etuvchi noorganik omillari (iqlim, temperatura, namlik, radiatsiya, tuproqning shoʻrxokligi va boshqalar) majmui. Abiotik omillar kimyoviy (havo, suv, tuproq tarkibi), fizikaviy (quyosh va kosmik radiatsiya, yorugʻlik va issiqlikning taqsimlanishi, havo oqimlari gravitatsiyasi, suv almashinuvi qonuniyatlari va hokazo) omillarga bo'linadi. Tirik organizmlar turi, zoti yoki navining o'z are-ali chegarasidagi soni va taqsimlanish darajasi organizmlarning yashashi uchun zarur hisoblangan, ammo eng kam miqdordagi cheklangan abiotik omillar ga bogʻliq. Tirik organizmlar taraqqiyot jarayonida muhitning Abiotik omillar taʼsiriga moslashib boradi. Omillardan ayrimlarining ortiqcha yeki kamligi tirik organizmlarning oʻsishi va rivojlanishiga salbiy taʼsir koʻrsatadi (yana qarang [[Biotik omillar]]).
+<templatestyles src="Andoza:Ziyosfera/Bosh sahifa/styles.css" />
-Ekologik sistemalarning abiotik (oʻlik) omillariga quyidagilar
+<div class="ziyo-home">
-kiradi:
+<div class="ziyo-hero">
+	<div class="ziyo-hero-top">
+		<div class="ziyo-hero-left">
+			<h1 class="ziyo-site-title">Ziyosfera</h1>
+			<p class="ziyo-site-tagline">
+				Ziyosfera — turli yo‘nalishlardagi maqolalar, ro‘yxatlar, tarixiy sanalar, yangiliklar va tasvirlarni jamlovchi ensiklopedik maskan.
+			</p>
+		</div>
-. Iqlim omillari.
+		<div class="ziyo-hero-right">
+			<div class="ziyo-stat-grid">
+				<div class="ziyo-stat">
+					<div class="ziyo-stat-num">[[Maxsus:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]]</div>
+					<div class="ziyo-stat-label">maqola</div>
+				</div>
+				<div class="ziyo-stat">
+					<div class="ziyo-stat-num">[[Maxsus:ListFiles|{{NUMBEROFFILES}}]]</div>
+					<div class="ziyo-stat-label">fayl</div>
+				</div>
+				<div class="ziyo-stat">
+					<div class="ziyo-stat-num">[[Maxsus:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}]]</div>
+					<div class="ziyo-stat-label">foydalanuvchi</div>
+				</div>
+			</div>
+		</div>
+	</div>
-. Tuproq omillari.
+	<div class="ziyo-hero-bottom">
+		<div class="ziyo-hero-links">
+			[[Special:Search|Qidiruv]]
+			[[Special:Random|Tasodifiy sahifa]]
+			[[Special:RecentChanges|So‘nggi o‘zgarishlar]]
+			[[Special:NewPages|Yangi sahifalar]]
+			[[Special:Statistics|Statistika]]
+			[[Special:WantedPages|Kerakli sahifalar]]
+		</div>
+	</div>
+</div>
-. Topografik omillar.
+<div class="ziyo-main">
-Iqlim omillariga harorat, yorugʻlik, suv kiradi. Biz quyida oʻsha omillarning tirik organizmlarga taʼsirini koʻrib chiqamiz. Harorat Yerdagi organizmlarning yashashi, rivojlanishi va tarqalishiga katta taʼsir koʻrsatuvchi eng muhim abiotik omillardan biridir. Hayotiy jarayonlar tor harorat diapazonida kechadi. Koʻpchilik oʻsimlik va hayvonlar sovuq haroratli sharoitda nobud boʻladi yoki anabioz (hamma kimyoviy jarayonlarning juda susayishi yoki toʻxtashi) holatiga oʻtadi. Ammo Antarktidada — 70 °C sovuqda ham suvoʻtlari, ishayniklarning ayrim turlari, pingvinlar yashay oladi. Yerda hayotning eng yuqori chegarasi 50-60°C ga tengdir. Bunday haroratda fermentlar faolligi buziladi va oqsillar ivib oladi. Lekin geotermal buloqlarda ayrim mikroorganizmlar 70-80°C da ham yashay olishi kuzatiladi. Oʻsimliklar va koʻpchilik hayvonlar tana haroratini bir xil saqlay olmaydi. Oʻsimliklarning sovuqqa chidamliligi hujay — ralarda qand miqdorining koʻpligi va hujayra shirasi konsentratsiyasining ortiq yoki suvning kamligiga bogʻliq. Tana haroratini saqlay lish xususiyatlariga koʻra hayvonlar issiq qonlilar va sovuq qonlilarga boʻlinadi. Sovuq qonlilarga umurtqasizlar, baliqlar, suvda hamda quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar iradi. Ular tana haroratini bir xil saqlay olmaydi. Muhit haroratining koʻtarilishi bu organizmlarda fiziologik jarayonlarning tezlashishiga olib keladi. Muhit haroratining maʼlum diapazondan pasayishi metabolik jarayonlarning susayishiga va organizmlarning oʻlishiga sabab boʻladi. [[Evolutsiya]] jarayonida issiq qonli organizmlar tashqi muhit haroratining oʻzgarishidan qatʼiy nazar, oʻz tana haroratini doimiy holatda saqlashga moslashgan. Issiq qonlilarga qushlar va sutemizuvchilar kiradi. Qushlarning tana harorati 40 °C dan yuqoriroq, sutemizuvchilarniki esa 37-40°C atrofida saqlanadi.
+<div class="ziyo-column" id="ziyo-left">
-Tana haroratining doimiy saqlanishi ikki xil mexanizm asosida amalga oshadi. Kimyoviy mexanizm [[oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari]]ning jadalligiga bogʻliq boʻlib, [[markaziy nerv sistemasi]] tomonidan reflektor usulda idora qilinadi. Tana haroratini bir xil saqlashda toʻrt kamerali yurakning paydo boʻlishi, nafas sistemasining takomillashishi ham katta ahamiyatga ega boʻlgan. Issiqlikni oʻzgartirmay saqlashning fizik mexanizmlari qalin jun, patlar, teri osti yogʻ kletchatkasi, teri bezlarining paydo boʻlishiga, qon aylanishining nerv istemasi orqa idora qilish mexanizmlarining paydo boʻlishiga bogʻliqdir. Hayvonlarning tashqi muhit harorati oʻzgarishiga moslanish mexanizmlaridan biri migratsiya, yaʼni qulay haroratli joylarga koʻchib oʻtishidir. Kitlar, baʼzi qushlar, baliqlar, hasharotlar va boshqa hayvonlar yil davomida migratsiya qiladi. Sovuq qonlilarning ayrim turlari harorat pasayganda yoki keskin koʻtarilganda karaxt boʻlib qoladi. Issiq qonlilarning ayrim vakillari oziq yetishmasa yoki muhit harorati pasaysa, uyquga ketadi (ayiqlar, boʻrsiqlar). Bunda moddalar almashinuvi susayadi, lekin tana harorati deyarli pasaymaydi. Mikroorganizmlar, oʻsimliklar va tuban hayvonlarning haroratga moslashishlaridan biri ularning anabioz holatiga oʻtishidir. Mikroblar anabioz holatida sporalar, sodda hayvonlar esa sistalar hosil qiladi. Yorugʻlik. Ekosistemalarda kechadigan jarayonlarni asosan quyosh energiyasi taʼminlaydi. iologik taʼsir nuqtayi nazaridan olganda quyosh nuri uch xil spektrga: ultrabinafsha, koʻrinadigan, infraqizil nurlarga ajratiladi. Atmosferaning yuqori chegarasida quyosh doimiyligi deb ataladigan quyosh nurlanishining quvvati 1380 W/m2 ga tengdir. Ammo Yer yuzasiga yetib keladigan quyosh nurlanishining quvvati birmuncha kamroqdir, chunki orugʻlikning bir qismi atmosferada yutiladi va qaytariladi. Atmosferaning yuqori qatlamlaridan oʻtib, Yer yuzasiga yetib keluvchi quyosh nurlarining toʻlqin uzunligi taxminan 0,3-10 km ga tengdir. Ultra — binafsha nurla rining juda kam qismigina yer yuzasiga yetib keladi. Ultrabinafsha nurlarning toʻlqin uzunligi 0,30-0,40 mkm ga teng boʻlgani va yuksak imyoviy faolligi tufayli tirik hujayralarni jarohatlashi mumkin. Lekin ultrabinafsha nurlar organizmlar uchun kam miqdorda zarur hisoblanib, foydali taʼsir koʻrsatadi. Ular D vitaminining, koʻz toʻr pardasi pigmentining va teri pigmentining hosil boʻlishiga taʼsir koʻrsatadi. Koʻrinadigan nurlarning toʻlqin uzunligi 0,40- 0,75 mkm ga teng boʻlib, Yerga yetib eluvchi quyosh nurlarining 50 foiziga yaqinini tashkil etadi. Hayvon va oʻsimliklarga har xil toʻlqin uzunliklaridagi nurlar turlicha taʼsir koʻrsatadi. Har xil hayvonlar bir-biridan rangni oʻrish qobiliyati bilan farq qiladi. Bu xususiyat, ayniqsa, primatlarda yaxshi rivoj langan. Koʻrinadigan nurlar oʻsimliklarda fotosintez jarayonining amalga oshishida katta ahamiyatga ga. Ammo fotosintez uchun faqat 1 foiz koʻrinadigan nurlar sarflanadi, qolgan qismi esa qaytariladi yoki issiqlik sifatida tarqaladi. Oʻsimliklarda fotosintez jadalligi yorugʻlikning ptimal darajasiga (yorugʻlik toʻyinishiga) bogʻliq. Bu optimal darajadan oʻtilganda fotosintez sekinlashadi. Oʻsimliklar koʻrinadigan nurlarning har xil spektrlarini fotopigmentlar orqali izlashtiradi. [[Toʻlqin uzunligi]] 0,75 mkm dan yuqori boʻlgan infraqizil nurlarni odam koʻzi ilgʻamaydi, ular tirik organizmlar qabul qiladigan quyosh energiyasining 49 foizga yaqinini tashkil qiladi. Infraqizil nurlar asosiy issiqlik manbayidir. Tik tushadigan quyosh nurlari tarkibida ular, ayniqsa, koʻp boʻladi. Yorugʻlikka boʻlgan talabiga koʻra oʻsimliklar yorugʻsevar, oyasevar, soyaga chidamlilarga boʻlinadi. Yorugʻsevar oʻsimliklar yaxshi yorugʻlik tushadigan ochiq joylardagina rivojlana oladi. Ularda fotosintez jarayoni jadal kechadi. Choʻllarda ala choʻllarda oʻsadigan ovvoyi piyozlar, lolalar shular qatoriga kiradi. Soyasevar oʻsimliklar sa aksincha, kuchli yorugʻlikni yoqtirmaydi, doimiy soya oylarda oʻsadi. Bunday simliklarga oʻrmonlarda oʻsadigan aporotniklar, moxlar kiradi. Soyaga chidamli oʻsimliklar soya oyda ham, yaxshi yoritilgan joylarda ham bemalol oʻsaveradi. ularga qayin, ragʻay, an daraxtlari, oʻrmon yertuti, binafsha kabi oʻsimliklar kiradi. Yorugʻlikning hayvonlar uchun sosan informativ ahamiyati mavjuddir. Sodda hayvonlarda yorugʻlik sezuvchi xususiyat boʻlib, u orqali fototaksis (yoritilgan omonga harakatlanish) amalga oshadi. Kovakichlilardantortib deyarli hamma hayvonlarda yorugiik sezuvchi aʼzolar mavjud{{OʻzME-A}}.
+	<div class="ziyo-box" id="z-tm" title="Tanlangan maqola">
+		<div class="ziyo-box-head">
+			<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Cscr-featured.svg|34px|link=Ziyosfera:Tanlangan maqolalar]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">Tanlangan maqola</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">{{Tanlangan maqola}}</div>
+	</div>
-== Manbalar ==
+	<div class="ziyo-box" id="z-ym" title="Dolzarb maqola">
-{{manbalar}}
+		<div class="ziyo-box-head">
- <!-- Bot tomonidan yaratildi -->
+			<div class="ziyo-box-icon">[[File:Ambox clock.svg|34px|link=Ziyosfera:Dolzarb maqolalar]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">Dolzarb maqola</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">{{Dolzarb maqola}}</div>
+	</div>
-{{OʻzME}}
+	<!-- TASODIFIY MAQOLA (ZIYOSFERA BOT AVTOMATIK YANGILAB TURADI) -->
-{{chala}}
+	<div class="ziyo-box" id="z-rand" title="Tasodifiy maqola">
+		<div class="ziyo-box-head">
+			<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Cscr-featuredtopic-random changes.png|34px|link=Maxsus:Random]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">[[Maxsus:Random|Tasodifiy maqola]]</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">
+		</div>
+	</div>
-[[Turkum:Biogeografiya]]
+	<div class="ziyo-box" id="z-tr" title="Tanlangan roʻyxat">
-[[Turkum:Biologiya]]
+		<div class="ziyo-box-head">
+			<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Symbol list class.svg|34px|link=Ziyosfera:Tanlangan roʻyxatlar]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">Tanlangan roʻyxat</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">{{Ziyosfera:Tanlangan roʻyxat}}</div>
+	</div>
+</div>
+<div class="ziyo-column" id="ziyo-right">
+	<div class="ziyo-box" id="z-yan" title="Yangiliklar">
+		<div class="ziyo-box-head">
+			<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:WLA icon news.svg|34px|link=Ziyosfera:Yangiliklar]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">Yangiliklar</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">{{Yangiliklar}}</div>
+	</div>
+	<div class="ziyo-box" id="z-bls" title="Bilasizmi?">
+		<div class="ziyo-box-head">
+			<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Dialog-information.svg|34px|link=Ziyosfera:Bilasizmi]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">Bilasizmi?</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">{{Bilasizmi}}</div>
+	</div>
+	<div class="ziyo-box" id="z-bgn" title="Tarixda bugun – {{CURRENTDAY}}-{{CURRENTMONTHNAMEGEN}}">
+		<div class="ziyo-box-head">
+			<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Nuvola apps date.svg|34px|link=Ziyosfera:Tarixda bugun]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">Tarixda bugun</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">
+			{{Ziyosfera:Bugun:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}}}
+			<div class="ziyo-mini-links">
+				{{flatlist|class=ziyo-plainlist|style=text-align:right;font-weight:bold;font-size:x-small;|1=
+				* [[Andoza:Ziyosfera/Bugun:{{#time:m-j|+1 days}}|Keyingi sonni tayyorlash]]
+				* [[Ziyosfera:Loyiha/Bugun|Loyiha]]
+				* [[Andoza:Ziyosfera/Bugun:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}|O‘zgartirish]]
+				}}
+			</div>
+		</div>
+	</div>
+	<div class="nomobile">
+		<div class="ziyo-box" id="z-kt" title="Kun tasviri">
+			<div class="ziyo-box-head">
+				<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Image icon.svg|34px|link=Ziyosfera:Kun tasviri]]</div>
+				<div class="ziyo-box-title">Kun tasviri</div>
+			</div>
+			<div class="ziyo-box-body">{{Kun tasviri}}</div>
+		</div>
+	</div>
+</div>
+</div>
+__NOTOC__
+__NOEDITSECTION__