Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
„Bosh Sahifa“ sahifasi himoyalandi ([Tahrir=Faqat administratorlar] (cheksiz) [Koʻchirish=Faqat administratorlar] (cheksiz))
{{Bilgiquti aholi punkti
<templatestyles src="Andoza:Ziyosfera/Bosh sahifa/styles.css" />
|mavqe                    = shahar
|oʻzbekcha nomi            = Belgrad
|asl nomi                  = Београд <br/>Beograd
|tasvir                    = Beograd_collage.jpg
|qaram                    =
|mamlakat                  = Serbiya
|gerb                      = Small_Coat_of_Arms_Belgrade.svg
|bayroq                    =Flag_of_Belgrade,_Serbia.svg
|gerb tarifi              =
|bayroq tarifi            =
|gerb eni                  = 150
|bayroq eni                = 125
    | lat_dir = N
| lat_deg = 44
| lat_min = 49
| lat_sec = 14
| lon_dir = E
| lon_deg = 20
| lon_min = 27
| lon_sec = 44
|CoordAddon              =
| CoordScale = 100000
|mamlakat xaritasi oʻlchami =  Serbiya
|mintaqa xaritasi oʻlchami  =
|tuman xaritasi oʻlchami    =
|mintaqa turi              = Mintaqa
|mintaqa                  = Bolqon
|jadvalda mintaqa          =
|tuman turi                =
|tuman                    = Belgrad
|tuman 2                  =
|tuman 3                  =
|tuman 4                  =
|tuman 5                  =
|jadvalda tuman            = Belgrad
|jadvalda tuman 2          =
|jadvalda tuman 3          =
|jadvalda tuman 4          =
|jadvalda tuman 5          =
|jamoat turi              =
|jamoat                    =
|jadvalda jamoat          =
|ichki boʻlinishi          = 17 munitsipalitet
|rahbar turi              = Mer
|rahbar                    = [[Aleksandr Shapich]]
|asos solingan            = Mil.avv. 279-yil
|ilk eslatilishi          = 878-yil
|avvalgi nomlari          =  Singidunum, Biograd, Nandorfexervar, Landorfehrvar
|qachondan beri            =
|maydon                    = 359,9
|balandlik turi            =
|AP markazi balandligi    = 117
|iqlim                    =  Nam subtropik iqlim
|rasmiy til                = Serbcha
  |aholi                    =  1 233 796
  |sanalgan yil            = 2022
  |zichlik                  = 3,328
| population_density_urban_km2 = 1,337
| population_density_metro_km2 = 522
  |aglomeratsiya            = 1 659 440 kishi (2014-yil)
  |milliy tarkib            =  [[Serblar|serblar]] — 90,0% <br/> siganlar — 1,4% <br/> [[Chernogorlar|chernogorlar]] — 0,7% <br/>yugoslavlar — 0,6%  <br/> [[Xorvatlar|xorvatlar]] — 0,6% <br/> [[Makedonlar|makedonlar]] — 0,5% <br/> goranilar — 0,3% <br/>[[Musulmon|musulmonlar]] — 0,3%<br/> boshqa — 2,8%<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.gov.rs/publikacije/publication/?p=15174|title=Национална припадност, 2022  {{!}} Републички завод за статистику Србије|date=28.04.2023.|website=www.stat.gov.rs|url-status=live|access-date=2023-08-21}}</ref>
  |konfessiyaviy tarkib    = [[Pravoslav cherkovi|Pravoslavlar]]<br/>[[Musulmon|musulmonlar]]<br/>[[Katolik cherkovi|katolik]]<br/>[[Protestantizm|protestant]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131018083036/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/VJN3.pdf „Књиге резултата Пописа 2002: „Књига 3: Вероисповест, матерњи језик и национална или етничка припадност према старости и полу — подаци по општинама”]. Републички завод за статистику Србије. {{page|year=2003|id=|pages=12}}</ref>
  |etnoxoronim              = Belgrad aholisi
|vaqt mintaqasi            = +1
|DST                      = bor (+2)
|telefon kodi              = 011
|pochta indeksi            = 11000
|pochta indekslari        =
|avtomobil kodi            = BG
|identifikator turi        =
|raqamli identifikator    =
|Commons turkumi          =
|sayt                      =  {{URL|http://www.beograd.rs|beograd.rs}}
|sayt tili                = serbcha
| map_caption = Interactive map outlining Belgrade
| pushpin_map_caption = Yevropa ichida joylashgan##Serbiya ichida joylashgan
| pushpin_relief = 1
| pushpin_map = Yevropa#Serbia
| coordinates = {{coord|44| 49|04|N|20|27|25|E|region:RS}}


| ichki bolinishi = 17
<div class="ziyo-home">
| zichlik = 3,328
}}


'''Belgrad''' (/bɛlˈɡreɪd/''bel-GRAYD;'' serbcha: Beograd; maʼnosi: „Oq shahar“) — [[Serbiya]] poytaxti va mamlakatning aholi eng zich yashaydigan shahri. [[Sava (daryo)|Sava daryosining]] [[Dunay|Dunayga]] quyilish joyida, Pannoniya tekisligi va [[Bolqon yarim oroli]] kesishgan nuqtada joylashgan<ref name="Beograd-invest">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1299561 |title=Why invest in Belgrade? |publisher=City of Belgrade |access-date=11 October 2010 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924080008/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1299561 |url-status=live}}</ref>. Dengiz sathidan 117 m balandlikda. 2022-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, poytaxt Belgrad aholisi 1,681,405 kishini tashkil qiladi<ref name="zis">{{cite web |url=https://www.stat.gov.rs/en-us/vesti/statisticalrelease/?p=14061&a=31&s=3104 |title=First results of the 2022 Census of Population, Households and Dwellings |website=stat.gov.rs |access-date=22 December 2022 |archive-date=21 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221114326/https://www.stat.gov.rs/en-us/vesti/statisticalrelease/?p=14061&a=31&s=3104 |url-status=live}}</ref>. Dunay daryosi boʻyida aholi eng zich yashaydigan uchinchi katta shahardir.
<div class="ziyo-hero">
<div class="ziyo-hero-top">
<div class="ziyo-hero-left">
<h1 class="ziyo-site-title">Ziyosfera</h1>
<p class="ziyo-site-tagline">
Ziyosfera — turli yo‘nalishlardagi maqolalar, ro‘yxatlar, tarixiy sanalar, yangiliklar va tasvirlarni jamlovchi ensiklopedik maskan.
</p>
</div>


Belgrad [[Yevropa|Yevropadagi]] va dunyodagi eng qadimiy shaharlardan biridir. Yevropaning tarixiy madaniyat markazlaridan boʻlgan [[Vincha madaniyati]] Belgrad hududida miloddan avvalgi VI ming yillikda paydo boʻlgan. [[Antik davr|Antik davrda]] bu hududda [[frakiyaliklar]] — [[daklar]] yashagan. Miloddan avvalgi 279-yildan boshlab [[keltlar]] shaharga koʻchib kelib joylashadi va bu yerga ''Singidun'' deb nom qoʻyishadi<ref name="discover">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=320 |title=Discover Belgrade |publisher=City of Belgrade |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090518005044/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=320 |archive-date=18 May 2009 |url-status=live}}</ref>.  <nowiki/>[[Avgust (imperator)|Imperator Avgust]] hukmronligi davrida Singidun rimliklar tomonidan bosib olingan va II asr oʻrtalariga qadar [[Rim]] imperiyasi shahri maqomiga ega boʻlgan<ref name="manba">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=b7RWayXdH0UC&pg=PA3 |title=Belgrade A Cultural History |access-date=16 January 2016 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780199704521 |date=29 October 2008 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416091412/https://books.google.com/books?id=b7RWayXdH0UC&pg=PA3 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Jason and the Argonauts sail again |newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/2259344/Jason-and-the-Argonauts-sail-again.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=16 January 2016 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/2259344/Jason-and-the-Argonauts-sail-again.html |archive-date=11 January 2022}}{{cbignore}}</ref>.  Milodiy 520-yillarda hududga [[slavyanlar]] koʻchib kela boshlaydi. Shahar [[Vizantiya imperiyasi]], [[Franklar]] imperiyasi, [[Bolgariya]] imperiyasi va [[Vengriya]] qirolliklari oʻrtasida qoʻldan-qoʻlga oʻtgan. [[1284|1284-yilda]] Serbiya qiroli Stefan Dragutin shaharni oʻz qarorgohiga aylantiradi. Stefan Lazarevich hukmronligi va vorisi Đurađ Brankovich davrida hudud Vengriya qirolligi tarkibiga kiradi. Chunki Vengriya qiroli Belgrad hududi evaziga Stefan Lazarevichni Serbiyaning yangi hukmdori sifatida tan olishi kerak edi. Natijada Janob George boshchiligidagi Serbiya Davlat Assambleyasi va Serbiya patriarxi Nikanon Belgradni vengerlarga hadya qilishga qaror qiladi. 1456-yilda Usmonli imperiyasi Vengriya qirolliga hujum qiladi va shahar qamal qilinadi. [[1521|1521-yilda]] Belgrad [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonlilar]] tomonidan bosib olinib, Smederevo sanjoqbeyi qarorgohiga aylantiriladi<ref>{{cite web |url=http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html |title=The History of Belgrade |publisher=BelgradeNet Travel Guide |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081230032249/http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html |archive-date=30 December 2008 |url-status=dead}}</ref>. Tez-tez sodir boʻlgan Usmonli — Gabsburg urushlari natijasida shaharning katta qismi vayron boʻlgan va oxir-oqibat hukmronlik [[Gabsburglar]] qoʻl ostiga oʻtgan.
<div class="ziyo-hero-right">
<div class="ziyo-stat-grid">
<div class="ziyo-stat">
<div class="ziyo-stat-num">[[Maxsus:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]]</div>
<div class="ziyo-stat-label">maqola</div>
</div>
<div class="ziyo-stat">
<div class="ziyo-stat-num">[[Maxsus:ListFiles|{{NUMBEROFFILES}}]]</div>
<div class="ziyo-stat-label">fayl</div>
</div>
<div class="ziyo-stat">
<div class="ziyo-stat-num">[[Maxsus:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}]]</div>
<div class="ziyo-stat-label">foydalanuvchi</div>
</div>
</div>
</div>
</div>


[[Serb inqilobi|Serb inqilobidan]] keyin Belgrad 1841-yilda Serbiya poytaxtiga aylandi. Shimoliy Belgrad hududlari 1918-yilgacha Gabsburglar imperiyasining janubiy chegarasi boʻlgan, chunki [[Avstriya-Vengriya imperiyasi]] hududlari [[Birinchi jahon urushi|birinchi jahon urushidan]] keyin parchalanib ketdi. Uning bir qismida serb, xorvat va slovenlar davlati  — Yugoslaviya tuzilgan. [[1918|1918—]][[2006|2006-yil]]<nowiki/>larda mavjud boʻlgan [[Yugoslaviya|Yugoslaviya davlatining]] poytaxti Belgrad shahri edi.  Strategik mavqega ega boʻlgan shahar 115 ta urushda qatnashgan, 44 marta vayron qilingan, besh marta bombardimonga uchragan va koʻp marta qamalda qolgan<ref name="Nurden">{{cite news |last=Nurden |first=Robert |date=22 March 2009 |title=Belgrade has risen from the ashes to become the Balkans' party city |newspaper=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/travel/europe/belgrade-has-risen-from-the-ashes-to-become-the-balkans-party-city-1651037.html |url-status=live |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054925/http://www.independent.co.uk/travel/europe/belgrade-has-risen-from-the-ashes-to-become-the-balkans-party-city-1651037.html |archive-date=26 March 2009}}</ref>.
<div class="ziyo-hero-bottom">
<div class="ziyo-hero-links">
[[Special:Search|Qidiruv]]
[[Special:Random|Tasodifiy sahifa]]
[[Special:RecentChanges|So‘nggi o‘zgarishlar]]
[[Special:NewPages|Yangi sahifalar]]
[[Special:Statistics|Statistika]]
[[Special:WantedPages|Kerakli sahifalar]]
</div>
</div>
</div>


Serbiyaning bosh shahri boʻlgan Belgrad mamlakatda maxsus maʼmuriy maqomga ega<ref name="assemb">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201014 |title=Assembly of the City of Belgrade |publisher=City of Belgrade |access-date=10 July 2007 |archive-date=13 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150113130104/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201014 |url-status=live}}</ref>.  Shahar markaziy hukumat, maʼmuriy organlar va hukumat vazirliklarining qarorgohi, shuningdek, deyarli barcha yirik Serbiya kompaniyalari, ommaviy axborot vositalari va ilmiy muassasalarning uyidir. Belgrad muhim strategik shahar sifatida qoʻshni davlatlarga siyosiy, iqtisodiy yoki madaniy taʼsir koʻrsatadi<ref>{{cite web |title=The World According to GAWC 2012 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html |publisher=GAWC |access-date=10 January 2015 |archive-date=20 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320212149/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html |url-status=live}}</ref>.  Shaharda dunyodagi eng katta sigʻimga ega shifoxona majmualaridan biri — [[Serbiya klinik markazi]], eng katta [[Pravoslav cherkovi|pravoslav]] cherkovi — [[Avliyo Sava cherkovi]] va Yevropadagi eng katta sigʻimli yopiq arenalardan biri [[Stark Arena|Shtark Arena]] joylashgan.
<div class="ziyo-main">


Belgradda 1948-yildagi Belgrad konferensiyasi, [[Qoʻshilmaslik harakati|Qoʻshilmaslik harakatining]] birinchi sammiti (1961), [[Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti|YXHTning]] birinchi yirik yigʻilishi (1977—1978), [[Eurovision qoʻshiq tanlovi 2008|Eurovision qoʻshiq tanlovi (2008)]] oʻtkazilgan. Shuningdek, sport sohasidagi yirik xalqaro tadbir FINA suv sporti boʻyicha birinchi jahon chempionati (1973), [[UEFA Yevro]] (1976), [[Universiada|Yozgi Universiada]] (2009) va uch marta (1961, 1975, 2005) EuroBasket kabi tadbirlar uchun Belgrad shahri tanlangan. Belgrad shahri 2023-yilning 21-iyun kuni Expo 2027 ixtisoslashtirilgan koʻrgazmasi mezbonligiga tasdiqlandi<ref name="whatisspecial">{{cite web |url=https://www.bie-paris.org/site/en/about-specialised-expos |title=About |access-date=28 July 2021}}</ref>.
<div class="ziyo-column" id="ziyo-left">


== Tarixi ==
<div class="ziyo-box" id="z-tm" title="Tanlangan maqola">
=== Qadimgi davrlarda ===
<div class="ziyo-box-head">
{{multiple image
<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Cscr-featured.svg|34px|link=Ziyosfera:Tanlangan maqolalar]]</div>
|align=left
<div class="ziyo-box-title">Tanlangan maqola</div>
|direction=horizontal
</div>
|total_width=180
<div class="ziyo-box-body">{{Tanlangan maqola}}</div>
|image1=Vinca_clay_figure_02.jpg
</div>
|caption1=[[Vincha madaniyati]] haykalcha, miloddan avvalgi 4500—4000-yillar.
|image2=
|caption2=
}}
[[Zemun|Zemun shahridan]] topilgan yoʻnuvchi tosh qurollar Belgrad atrofida [[paleolit]] ​​va [[mezolit]] davrlarida koʻchmanchi chorvadorlar yashaganligini koʻrsatadi. Ushbu qurollardan baʼzilari [[Mustye madaniyati|Mustye davriga]] oid, ulardan [[neandertallar]] foydalangan. Hudud yaqinida [[Orinyak madaniyati|Orinyak]] va Gravet madaniyati ashyolari ham ham topilgan. Topilmalar bundan 50 000 — 20 000 yil oldin ham hududda aholi punktlari boʻlganligini koʻrsatadi<ref name="Josip 2008">{{Cite journal|last1=Saric|first1=J.|doi=10.2298/STA0858009S|title=Paleolithic and mesolithic finds from profile of the Zemun loess|journal=Starinar|issue=58|pages=9–27|year=2008|doi-access=free |issn=0350-0241 }}</ref>.


[[File:Калемегдан,_споменик_Побједник,_Биоград.jpg|thumb|upright=1.0|[[Belgrad qalʼasi]], II—XVIII asrlar davomida qurilgan, Sava va [[Dunay]] daryolarining qoʻshilishida joylashgan.]]
<div class="ziyo-box" id="z-ym" title="Dolzarb maqola">
Mintaqada dehqonchilik bilan shugʻullangan odamlarning birinchi aholi punkti Starčevo madaniyatidir. Starčevo madaniyati neolit ​​davrida, aniqrogʻi miloddan avvalgi 6200- va 5200-yillar orasida gullab-yashnagan<ref name="Chapman 2000">{{Cite book |title=Fragmentation in Archaeology: People, Places, and Broken Objects |url=https://archive.org/details/fragmentationina0000chap |last=Chapman |first=John |year=2000 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-0-415-15803-9 |page=[https://archive.org/details/fragmentationina0000chap/page/236 236]}}</ref>. Belgrad va uning atrofida bir nechta Starčevoga oid nomlar uchraydi. Starčevo madaniyati oʻrnida keyinchalik Vincha madaniyati (miloddan avvalgi 5500—4500-yillar) yuzaga keladi. [[Vincha madaniyati]] yirik aholi yashaydigan punktlari bilan mashhur, ular Yevropada eng qadimgi aholi punktlaridan biri sifatida tan olingan<ref name="Chapman 1981">{{Cite book |title=The Vinča culture of south-east Europe: Studies in chronology, economy and society (2 vols) |last=Chapman |first=John |year=1981 |publisher=BAR |location=Oxford |isbn=0-86054-139-8 |series=BAR International Series |volume=117}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/m/upoznajte-beograd/1022-istorija/ |title=Историjа |publisher=Сайт Белграда |access-date=2017-02-21 |lang=sr |archive-date=2017-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223050018/http://www.beograd.rs/m/upoznajte-beograd/1022-istorija/ |deadlink=no}}</ref><ref name="Град на вечном удару. Освајачи и владари Београда">{{cite web |url=http://www.odbrana.mod.gov.rs/specijalni%20prilog/150/Odbrana%20262%20-%20Spec%20prilog%20150.pdf |title=Град на вечном удару. Освајачи и владари Београда |author=Предраг Поповић |website=«Одбрана» (журнал Министерства обороны Сербии) |access-date=2018-09-03 |lang=sr |archive-date=2018-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180903215320/http://www.odbrana.mod.gov.rs/specijalni%20prilog/150/Odbrana%20262%20-%20Spec%20prilog%20150.pdf |deadlink=no}}</ref>{{sfn|Винча. Центар неолитске културе у Подунављу|1990}}. Shuningdek, Vincha madaniyati bilan bogʻliq boʻlgan ashyolarda Yevropadagi eng qadimgi metallurgiya namunasi boʻlgan [[mis]] uchraydi<ref name="Radivojevic et al 2010">{{Cite journal |last1=Radivojević |first1=M. |last2=Rehren |first2=T. |last3=Pernicka |first3=E. |last4=Šljivar |first4=D. A. |last5=Brauns |first5=M. |last6=Borić |first6=D. A. |doi=10.1016/j.jas.2010.06.012 |title=On the origins of extractive metallurgy: New evidence from Europe |journal=Journal of Archaeological Science |volume=37 |issue=11 |page=2775 |year=2010|bibcode=2010JArSc..37.2775R }}</ref>. Qadimgi Yevropa yozuvi sifatida tanilgan Belgrad proto-yozuv shakli [[shumerlar]] yozuvi va [[Minoy sivilizatsiyasi|Minoy sivilizatsiyalaridan]] ham avvalroq paydo boʻlgan<ref name="GdS">{{cite book |last=Haarmann |first=Harald |title=Geschichte der Schrift |publisher=C.H. Beck |year=2002 |isbn=978-3-406-47998-4 |page=20 |language=de}}</ref>. Shahardagi Chetinjska koʻchasidan 1890-yilda paleolit ​​davri odamining bosh suyagi topilgan, suyak qoldiqlari miloddan avvalgi 5000-yilga oid<ref>{{cite book |title=Српска породична енциклопедија, књига 3, Ба-Би |trans-title=Serbian family encynclopedia, Vol. 3, Ba-Bi |date=2006 |page=116 |editor-first=Radivoje |editor-last=Mikić |publisher=Narodna Knjiga, Politika |isbn=86-331-2732-6}}</ref>.
<div class="ziyo-box-head">
<div class="ziyo-box-icon">[[File:Ambox clock.svg|34px|link=Ziyosfera:Dolzarb maqolalar]]</div>
<div class="ziyo-box-title">Dolzarb maqola</div>
</div>
<div class="ziyo-box-body">{{Dolzarb maqola}}</div>
</div>


=== Antik davr ===
<!-- TASODIFIY MAQOLA (ZIYOSFERA BOT AVTOMATIK YANGILAB TURADI) -->
Belgradning geografik joylashuvi haqidagi dastlabki maʼlumotlar turli xil qadimiy afsona va rivoyatlarda ham uchraydi. Masalan, Sava daryosining Dunayga quyilish joyida joylashgan togʻ tizmasi [[Argonavtlar|Yason va Argonavtlar]] hikoyasidagi Yason toʻxtagan joylardan biri sifatida keltiriladi<ref name="manba"/><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/2259344/Jason-and-the-Argonauts-sail-again.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/2259344/Jason-and-the-Argonauts-sail-again.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Jason and the Argonauts sail again |access-date=16 January 2016 |newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]}}{{cbignore}}</ref>. Antik davrda ham bu hududda bir qancha qabilalar, jumladan, Belgrad atrofidagi katta hududlarni boshqargan frakiyaliklar va daklar yashagan<ref>{{cite web |url=http://www.beogradskatvrdjava.co.rs/Belgrade-Fortress-history_2178-74_2176 |title=Belgrade Fortress history |access-date=18 January 2011 |publisher=Public Enterprise "Belgrade Fortress" |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905092854/http://www.beogradskatvrdjava.co.rs/Belgrade-Fortress-history_2178-74_2176 |archive-date=5 September 2011}}</ref>. Frakiya — daklar avlodi hisoblangan Singi qabilasi Belgrad hududida istiqomat qilgan<ref name="discover"/>. Miloddan avvalgi [[279|279-yilda]] keltlar bosqini paytida Skordiski qabilalari shaharni singilardan tortib oladi va uni Singidun (d|ūn — „qal’a“) deb nomlaydi<ref name="discover"/>. Miloddan avvalgi 34—33-yillarda Rim imperiyasi qoʻshinlari Belgradga bostirib kiradi. Hudud eramizning I asrida Rim imperiyasiga boʻysunuvchi shaharga aylanadi va II asr oʻrtalariga kelib, Rim hukumati tomonidan [[munitsipalitet]] deb eʼlon qilinadi. II sr oxiriga kelib koloniyaga aylanadi<ref name="books.google.com">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_uMP91pRf0UC&pg=PA113 |title=The City in Late Antiquity |last=Rich |first=John |page=113 |publisher=CRC Press |year=1992 |isbn=978-0-203-13016-2 |access-date=1 October 2020 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416093705/https://books.google.com/books?id=_uMP91pRf0UC&pg=PA113 |url-status=live }}</ref>. Rimning birinchi xristian [[Imperator|imperatori]] — [[Konstantin I]] (Buyuk Konstantin nomi bilan ham tanilgan)<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/eb/article-9109633/Constantine-I |title=Constantine I – Britannica Online Encyclopedia |encyclopedia=Britannica.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618100901/https://www.britannica.com/eb/article-9109633/Constantine-I |archive-date=18 June 2008 |url-status=live |access-date=7 July 2009}}</ref> — Belgrad janubidagi Neysus shahrida tugʻilgan. Yana bir xristianlikni qoʻllovchi imperator Flaviy Iovianus (Jovian) Singidunumda tugʻilgan<ref>{{cite web |url=http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers |archive-url=https://web.archive.org/20070813044518/http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.25:1:283.harpers |url-status=dead |archive-date=13 August 2007 |title=Philologic Results- |publisher=The ARTFL Project |access-date=7 July 2009}}</ref>. Jovian xristianlikni Rim imperiyasining rasmiy dini sifatida qayta tikladi va oʻzidan oldingi [[murtad]] [[imperator  Julian]] davrida yuz bergan (u xristianlikka eʼtiqod qilishni taqiqlab qoʻyadi, shuning uchun xristian dunyosida murtad Julian laqabini olgan) anʼanaviy rimcha eʼtiqodlarining qisqa muddat tiklanish jarayoniga yakun yasadi. [[Milod|Milodiy]] [[395|395-yilda]] bu joy Sharqiy Rim imperiyasi ([[Vizantiya imperiyasi]])ga oʻtgan<ref name="ancient">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201172 |title=History (Ancient Period) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=16 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216090323/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201172 |url-status=live }}</ref>{{sfn|История Югославии, т. 1|1963|с=22}}.
<div class="ziyo-box" id="z-rand" title="Tasodifiy maqola">
<div class="ziyo-box-head">
<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Cscr-featuredtopic-random changes.png|34px|link=Maxsus:Random]]</div>
<div class="ziyo-box-title">[[Maxsus:Random|Tasodifiy maqola]]</div>
</div>
<div class="ziyo-box-body">
</div>
</div>


=== Oʻrta asrlar ===
<div class="ziyo-box" id="z-tr" title="Tanlangan roʻyxat">
[[File:Panorama i ratna scena zauzimanja Beograda 1521. god.jpg|thumb|upright=1.0|[[Belgrad|Belgradni]] bosib olinishi, [[1521|1521-yil]]. Sulton [[Sulaymon]] (Buyuk) tomonidan [[Belgrad qalʼasi|Belgrad qalʼasi]] qamal qilingan.]]
<div class="ziyo-box-head">
442-yilda Belgrad hududi [[Attila]] boshliq xun qabilalari tomonidan vayron qilingan<ref>{{cite book |first1=Gerard |last1=Friell |first2=Stephen |last2=Williams |title=The Rome that Did Not Fall: The Survival of the East in the Fifth Century |url=https://books.google.com/books?id=tGLN47tfT4UC&pg=PA67 |year=1999 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-15403-1 |page=67 |access-date=19 October 2015 |archive-date=10 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610173616/https://books.google.com/books?id=tGLN47tfT4UC&pg=PA67 |url-status=live }}</ref>. Shahar 471-yilda [[ostgotlar]] qiroli [[Teodorix Buyuk|Buyuk Teodorixning]] [[Italiya|Italiyaga]] yurishi vaqtida bosib olingan<ref>{{cite book |author=Roy E. H. Mellor |title=Eastern Europe: a geography of the Comecon countries |url=https://books.google.com/books?id=uUoeAAAAMAAJ |year=1975 |publisher=Macmillan |page=43 |isbn=9780333173114 |access-date=19 October 2015 |archive-date=8 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508041945/https://books.google.com/books?id=uUoeAAAAMAAJ |url-status=live }}</ref>. Ostgotlar ketishi bilan yana bir german qabilasi gepidlar shaharga bostirib kirib, uni egallab olgan. 539-yilda vizantiyaliklar shaharni gepidlardan qaytarib oladi<ref>Procopius, De Bello Gothico, III:34, quoted in Pohl 1997, pp. 89-90</ref>. 577-yilda 100 000 ga yaqin slavyanlar Frakiya va Illirikumga yurish qilib, shaharlarni talon-taroj qilishadi, keyinchalik oʻzlari ham Belgradda yashab qolishadi<ref>{{cite book |last=Bury |first=J. B. |author-link=J. B. Bury |url=https://books.google.com/books?id=wDIJNvWb48YC |title=History of the Later Roman Empire from Arcadius to Irene Vol. II |publisher=Cosimo Classics |location=New York |year=2009 |orig-year=1889 |page=117 |isbn=978-1-60520-405-5 |access-date=1 October 2020 |archive-date=4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404203221/https://books.google.com/books?id=wDIJNvWb48YC |url-status=live }}</ref>. 582-yilga kelib [[Boyonxon|B]][[Boyonxon|ayan I]] boshchiligidagi avarlar butun mintaqani va shaharning yangi egalari — slavyanlarni butunlay boʻysundirdilar<ref>''Warriors of the Steppe: a military history of Central Asia, 500 B. C. to 1700'', [https://books.google.com/books?id=yVwsxl_OI18C&pg=PA76 p. 76] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160503013333/https://books.google.com/books?id=yVwsxl_OI18C&pg=PA76 |date=3 May 2016 }}</ref>. Vizantiyaning ''De Administrando Imperio'' yilnomasi sahifalarida yozilishicha, oq serblar qabilasi gʻarbda Adriatika atrofidagi viloyatlarga oʻrnashib Vizantiya imperatori Gerakliyga (610—641) itoatkorlikda hayot kechirgan<ref>Bohlau, 1964, ''Slavistische Forschungen, Volume 6'', p. 103. University of California.</ref>. 829-yilda xon [[Omurtag]] Singidunum va uning atrofini Bolgariya qirolligiga qoʻshib olishga muvaffaq boʻladi<ref>''A Concise History of Bulgaria'', R. J. Crampton, Edition 2, revised, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|1139448234}}, p. 10.</ref><ref>Zemya na svetoven krʼstopʼt, Boris Stoev Cholpanov, Izd. na Bʼlgarskata akademiya na naukite, 1993, str. 39.</ref>. Belgrad nomi birinchi marta 878-yil 16-aprelda Rim papasining Bolgariya hukmdori Boris I ga yuborgan nomasida<ref>{{cite web |url=http://www.promacedonia.org/libi/2/gal/2_151.html |title=LIBI, t. II (1960) (2_151.jpg) |publisher=promacedonia.org |access-date=16 July 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924124620/http://www.promacedonia.org/libi/2/gal/2_151.html |url-status=live }}</ref> tilga olingan. Taxminan toʻrt asr davomida shahar Vizantiya imperiyasi, Vengriya Qirolligi va Bolgariya imperiyasi oʻrtasidagi jang maydoniga aylandi<ref name="ancbhistory">{{cite web |url=http://www.belgradenet.com/belgrade_history_ancient.html |title=The History of Belgrade |publisher=Belgradenet.com |access-date=16 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707223012/http://www.belgradenet.com/belgrade_history_ancient.html |archive-date=7 July 2011 |url-status=dead}}</ref>. Basil II (976—1025) Belgradda qal’a qurdirgan<ref>''Byzantium in the year 1000'',[https://books.google.com/books?id=CSZQ-VPFKoMC&pg=PA121 p. 121]</ref>. Shahar birinchi va ikkinchi [[salib yurishlari]] davrida urush tashkilotchilariga yordam bergan, ammo, uchinchi Salib yurishi paytida, [[Fridrix I Barbarossa|Fridrix Barbarossa]] va uning 190 000 salibchilar qoʻshini Belgradni vayronaga aylantirgan<ref>{{cite web |url=http://www.belgradenet.com/belgrade_history.html |title=The History of Belgrade |publisher=Belgradenet.com |access-date=7 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628031001/http://www.belgradenet.com/belgrade_history.html |archive-date=28 June 2009 |url-status=dead}}</ref>. Vengriya qiroli [[Stephen V]] kuyovi Stefan Dragutinga (hukmronlik yillari 1276—1282) 1284-yilda Belgrad yerlarini hadya qiladi va shahar Sirmiya qirolligining poytaxtiga aylanadi. Dragutin (vengercha: Dragutin István) Belgradni boshqargan birinchi serb qiroli hisoblanadi<ref name="MSH">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201247 |title=History (Medieval Serbian Belgrade) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924073223/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201247 |url-status=live }}</ref>.
<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Symbol list class.svg|34px|link=Ziyosfera:Tanlangan roʻyxatlar]]</div>
<div class="ziyo-box-title">Tanlangan roʻyxat</div>
</div>
<div class="ziyo-box-body">{{Ziyosfera:Tanlangan roʻyxat}}</div>
</div>


[[Maritsa jangi|Maritsa (1371)]] va Kosovo maydonidagi (1389) janglardan soʻng, Belgrad janubi Usmonli imperiyasi qoʻl ostiga oʻtadi<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/eb/article-9050991/Battle-of-the-Maritsa-River |title=Battle of Maritsa |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=10 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614084904/https://www.britannica.com/eb/article-9050991/Battle-of-the-Maritsa-River |archive-date=14 June 2007 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/eb/article-9046112/Battle-of-Kosovo |title=Battle of Kosovo |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=10 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070626175037/https://www.britannica.com/eb/article-9046112/Battle-of-Kosovo |archive-date=26 June 2007 |url-status=live}}</ref>. Hozirgi Serbiyaning shimoliy hududlari Serbiya despotati sifatida saqlanib qolinadi, uning poytaxti Belgrad boʻlgan. Shahar serb knyazi Lazar Hrebelyanovichning oʻgʻli [[Stefan Lazarević|Stefan Lazarevich]] davrida gullab-yashnagan. Lazarevich devor va minoralari boʻlgan qal’a qurdiradi. Qal‘adan hozirgacha faqat Despot minorasi va uning gʻarbiy devori saqlanib qolgan. Lazarevich, shuningdek, shaharning qadimiy devorlarini qayta tiklaydi, natijada Serbiya despotati Usmonlilar hujumiga qariyb 70 yil qarshilik koʻrsatadi. Bu vaqt ichida Belgrad Usmonlilar hukmronligidan qochgan koʻplab Bolqon xalqlari uchun boshpana boʻlgan va oʻsha paytlarda shahar aholisi 40 000 dan 50 000 gacha boʻlgan deb taxmin qilinadi<ref name="MSH" />.
</div>


1427-yilda Stefanning vorisi Đurađ Branković Belgradni Vengriya qiroliga qaytarib, oʻziga poytaxt sifatida Smederevoni tanlaydi. Garchi Usmonlilar Serbiya despotligining katta hududini qoʻlga kiritgan boʻlsalar ham, Belgradning 1440- va 1456-yillarda<ref name="corovic">{{cite book |last=Ćorović |first=Vladimir |author-link=Vladimir Ćorović |title=Istorija srpskog naroda |url=http://www.rastko.org.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/index_l.html |year=1997 |publisher=[[Project Rastko]] |location=Banja Luka / Belgrade |language=sr |chapter=V. Despot Đurađ Branković |chapter-url=http://www.rastko.org.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/4_5_l.html |access-date=17 July 2007 |isbn=86-7119-101-X |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319070121/http://www.rastko.org.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/index_l.html |archive-date=19 March 2013}}</ref> qamal qilinishi muvaffaqiyatsiz yakun topadi. [[Belgrad qamali (1456)|1456-yilda 100 000 Usmonli askari]]<ref name="belgradenet-middleages">{{cite web |url=http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html |title=The History of Belgrade |publisher=Belgradenet.com |access-date=7 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081230032249/http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html |archive-date=30 December 2008 |url-status=dead}}</ref> [[Belgrad qamali (1456)|shaharni qamal qildi.]] Qamal vaqtida shaharni venger generali John Hunyadi boshchiligidagi xristian armiyasi muvaffaqiyatli himoya qilgan<ref>{{cite web |last=Kovach |first=Tom R. |url=http://www.historynet.com/magazines/military_history/3030796.html |title=Ottoman-Hungarian Wars: Siege of Belgrade in 1456 |work=Military History |access-date=10 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070626184935/http://www.historynet.com/magazines/military_history/3030796.html |archive-date=26 June 2007 |url-status=dead}}</ref>. ​​Bu gʻalaba [[Rim papasi]] Callixtus III boshchiligida butun xristian dunyosida keng nishonlanadi<ref>{{cite web |url=http://www.mek.oszk.hu/02000/02085/02085.htm |title=Hungary: A Brief History |publisher=Mek.oszk.hu |access-date=16 November 2010 |archive-date=24 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024132929/http://mek.oszk.hu/02000/02085/02085.htm |url-status=live }}</ref>.
<div class="ziyo-column" id="ziyo-right">


=== Usmonlilar hukmronligi va Avstriya bosqinlari ===
<div class="ziyo-box" id="z-yan" title="Yangiliklar">
Dastlabki qamaldan 70 yil oʻtib, [[1521|1521-yil]] [[28-avgust|28-avgustda]] qal’a 250 000 turk askari va 100 dan ortiq kema yordamida [[Sulaymon I|Sulaymon Sulton]] tomonidan bosib olingan<ref name="автоссылка1">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/m/istorija/1249-turska-i-austrijska-vladavina/ |title=Турска и аустријска владавина |publisher=Сайт Белграда |access-date=2017-02-21 |lang=sr |archive-date=2017-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170226213458/http://www.beograd.rs/m/istorija/1249-turska-i-austrijska-vladavina/ |deadlink=no}}</ref>{{sfn|История Югославии, т. 1|1963|с=196}}. Bosib olingach shaharning koʻp qismi vayron qilingan va uning butun pravoslav xristian aholisi [[Istanbul|Istanbulga]]<ref>{{cite web |last=Serbia |first=RTS, Radio televizija Srbije, Radio Television of |title=Ко су потомци Београђана које је Сулејман Величанствени пре пет векова одвео у Истанбул |url=http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/501/zanimljivosti/4279377/beograd-istambul-sulejman-velicanstveni.html |access-date=4 March 2021 |website=www.rts.rs |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304093012/https://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/501/zanimljivosti/4279377/beograd-istambul-sulejman-velicanstveni.html |url-status=live }}</ref> deportatsiya qilingan, oʻshandan beri haydab kelingan aholi joylashgan yerlar Belgrad oʻrmoni deb nomlanadi<ref>{{cite web |url=http://www.roughguides.co.uk/website/travel/Destination/content/default.aspx?titleid=104&xid=idh573385336_0211 |archive-url=https://web.archive.org/20120909184933/http://www.roughguides.co.uk/website/travel/Destination/content/default.aspx?titleid=104&xid=idh573385336_0211 |url-status=dead |archive-date=9 September 2012 |title=The Rough Guide to Turkey: Belgrade Forest |publisher=Rough Guides |access-date=5 May 2009}}</ref>. Belgrad shahri Smederevo poshosining qarorgohiga aylantirildi (shuningdek, Smederevo sanjoqbeyligi sifatida ham tilga olinadi) va tez orada 100 000 dan ortiq aholiga ega boʻlgan Yevropadagi ikkinchi eng yirik Usmonli shahriga aylandi (Yevropadagi eng yirik Usmonli shahri Konstantinopol boʻlgan). Usmonli hukmronligi davrida musulmon meʼmorchiligi uslubida koʻplab [[masjidlar]] qurilib, shahar qayta tiklanadi<ref name="imperialrule">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201251 |title=History (Turkish and Austrian Rule) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924061435/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201251 |url-status=live }}</ref>. 1594-yilda serblarning yirik qoʻzgʻoloni Usmonlilar tomonidan ayovsiz bostirilgan. Qasos olish uchun amir Sinan posho avliyo Sava ibodatxonasini yoqib yuborishni buyurgan. XX asrda ushbu voqeani xotirlash uchun Avliyo Sava cherkovi serblar tomonidan qayta qurilgan<ref>{{cite journal |url=http://balkanologie.revues.org/index494.html?file=1 |title=Nationalism In Construction: The Memorial Church of St. Sava on Vračar Hill In Belgrade |last=Aleksov |first=Bojan |journal=Balkanologie |volume=VII |issue=47 |pages=52–53 |date=December 2003 |access-date=15 September 2010 |archive-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723063232/http://balkanologie.revues.org/index494.html?file=1 |url-status=dead}}</ref>.
<div class="ziyo-box-head">
<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:WLA icon news.svg|34px|link=Ziyosfera:Yangiliklar]]</div>
<div class="ziyo-box-title">Yangiliklar</div>
</div>
<div class="ziyo-box-body">{{Yangiliklar}}</div>
</div>


Belgrad [[Gabsburglar]] tomonidan uch marta (1688—1690, 1717—1739, 1789—1791) bosib olingan. Ammo Usmonlilar tomonidan tezda qaytarib olingan va har safar urushlar natijasida shahar vayron boʻlgan<ref>{{cite web |url=http://razgledanje.tripod.com/tvrdjava/english.htm |title=Belgrade Fortress: History |publisher=Razgledanje.tripod.com |date=23 August 2004 |access-date=7 July 2009 |archive-date=10 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910052943/http://razgledanje.tripod.com/tvrdjava/english.htm |url-status=live }}</ref>.
<div class="ziyo-box" id="z-bls" title="Bilasizmi?">
<div class="ziyo-box-head">
<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Dialog-information.svg|34px|link=Ziyosfera:Bilasizmi]]</div>
<div class="ziyo-box-title">Bilasizmi?</div>
</div>
<div class="ziyo-box-body">{{Bilasizmi}}</div>
</div>


=== Serbiya knyazligi va Serbiya qirolligi ===
<div class="ziyo-box" id="z-bgn" title="Tarixda bugun – {{CURRENTDAY}}-{{CURRENTMONTHNAMEGEN}}">
[[File:150 dpi 1 (cropped).jpg|thumb|upright=1.0|Avstriyaning Serbiya gubernatori [[Vyurtemberg gersogi]] saroyining 1738-yildagi gravyurasi.]]
<div class="ziyo-box-head">
<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Nuvola apps date.svg|34px|link=Ziyosfera:Tarixda bugun]]</div>
<div class="ziyo-box-title">Tarixda bugun</div>
</div>
<div class="ziyo-box-body">
{{Ziyosfera:Bugun:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}}}
<div class="ziyo-mini-links">
{{flatlist|class=ziyo-plainlist|style=text-align:right;font-weight:bold;font-size:x-small;|1=
* [[Andoza:Ziyosfera/Bugun:{{#time:m-j|+1 days}}|Keyingi sonni tayyorlash]]
* [[Ziyosfera:Loyiha/Bugun|Loyiha]]
* [[Andoza:Ziyosfera/Bugun:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}|O‘zgartirish]]
}}
</div>
</div>
</div>


XIX asr boshlarida Belgradda asosan [[Musulmon|musulmonlar]] istiqomat qilgan. XIX asrgacha masjidlar va bozorlarning koʻrinishida Usmonli arxitekturasining izlari saqlanib qolgan. Musulmon meʼmorchiligi Belgrad shahri manzarasiga oʻz taʼsirini oʻtkazgan. Serbiyaga Usmonlilar imperiyasidan alohida viloyat sifatida muxtoriyat berilganidan keyin ham bir necha oʻn yillar bu [[Meʼmorlik|arxitektura]] yoʻnalishi saqlanib qoldi<ref>{{Cite book |title=Basare und Boulevards: Belgrad im 19. Jahrhundert. |last=Mišković |first=Nataša |year=2008 |location=Vienna |page=16}}</ref>.
<div class="nomobile">
<div class="ziyo-box" id="z-kt" title="Kun tasviri">
<div class="ziyo-box-head">
<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Image icon.svg|34px|link=Ziyosfera:Kun tasviri]]</div>
<div class="ziyo-box-title">Kun tasviri</div>
</div>
<div class="ziyo-box-body">{{Kun tasviri}}</div>
</div>
</div>


[[Birinchi Serb qoʻzgʻoloni]] paytida serb inqilobchilari shaharni 1807-yil 8-yanvardan 1813-yilgacha ushlab turishdi<ref name="bglib">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201255 |title=History (Liberation of Belgrade) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924080603/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201255 |url-status=live }}</ref>. 1815-yildagi Ikkinchi Serb qoʻzgʻolonidan soʻng Serbiya suverenitetga erishdi va bu [[suverenitet]] 1830-yilda [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli davlati]] tomonidan rasman tan olingan<ref>{{cite journal |title=Nations into States: National Liberations in Former Yugoslavia |last=Pavkovic |first=Aleksandar |journal=National Europe Centre Paper No. 5 |publisher=The Australian National University |date=19 October 2001 |url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/41654/3/pavkovic.pdf |access-date=13 September 2019 |archive-date=31 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331000615/https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/41654/3/pavkovic.pdf |url-status=live }}</ref>.
</div>
[[File:Belgrade_Cathedral_&_Landing_Place_1.jpg|thumb|left|upright=1.0|1890-yilda Belgradning koʻrinishi.]]
</div>


1815-yildan keyin Belgrad arxitekturasining rivojlanishini toʻrt davrga boʻlish mumkin. 1815-yildan 1835-yilgacha davom etgan birinchi bosqichda Usmonli taʼsiri katta boʻlgan. Shu bilan birga, Yevropa arxitektura uslublari kirib kelgan. Markaziy va Gʻarbiy Yevropa meʼmorchiligining gullab-yashnash davri boshlangan. 1835—1850-yillar oraligʻida Avstriya chegarasidan janubda [[Neoklassik arxitektura|neoklassik]] va [[barokko]] uslubida barpo etilgan binolar soni sezilarli darajada oshdi, bunga 1840-yilda qurilgan [[Avliyo Michail sobori]] (serbcha: Saborna crkva) misol boʻla oladi. XIX asrning soʻnggi choragida Markaziy Yevropa shaharlariga xos boʻlgan toʻrtinchi bosqich [[Eklektizm|eklektistik uslub]] bilan ajralib turadi<ref>{{Cite book |title=Istorija Beograda |editor-last=Antonić |editor-first=Zdravko |year=1995 |location=Belgrade |pages=263–264}}</ref>.
__NOTOC__
[[File:Belgrade_University_Buildings.jpg|thumb|upright=1.0|1890—1900-yillardagi Belgradning koʻrinishi.]]
__NOEDITSECTION__
 
1841-yilda shahzoda [[Mihailo Obrenović]] Serbiya knyazligi poytaxtini Kragujevacdan Belgradga koʻchirdi<ref>{{cite web |url=http://www.kragujevac.rs/History-152-2 |title=History |publisher=City of Kragujevac |access-date=15 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100329035624/http://www.kragujevac.rs/History-152-2 |archive-date=29 March 2010 |url-status=dead}}</ref><ref name="history">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201239 |title=History (Important Years Through City History) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924063201/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201239 |url-status=live }}</ref>. Shahzoda Mihailo Obrenović (1815—1839-yillarda hukmronlik qilgan) yangi aholi punktlarini qurish orqali shahar aholisini koʻpaytirishga intilib, Belgradni knyazlikning maʼmuriy, harbiy va madaniy muassasalari markaziga aylantirishni maqsad qilgan. Oxir-oqibat bu istagiga erishgan. Uning yangi bozor maydonini yaratish loyihasi unchalik muvaffaqiyatli boʻlmadi. Chunki bir necha asrlardan beri aholi Donja čarshija va Gornja čarshija kabi bozorlarda savdo-sotiq ishlarini olib borilgan. Yangi qurilish loyihalarida xristianlik anʼanalari ustunlik qilgan, shahards eski musulmon mahallalari qisqara borgan. [[1863|1863-yilda]] Usmonlilar tomonidan tuzilgan shahar xaritasida 9 musulmon mahallasi aks etgan. Bugungi kunda faqat beshta shunday mahallaning nomi maʼlum: „Ali-pašina“, „Reis-efendijina“, „Jahja-pašina“, „Bajram-begova“, va „Laz Hadži-Mahmudova“<ref>{{Cite book |title=Beogradski odonimi. |last=Radović |first=Srđan |year=2014 |location=Belgrade |pages=47–48}}</ref>. [[Chukur favvorasi voqeasi|Chukur favvorasi voqeasidan]] keyin Belgrad Usmonlilar tomonidan bombardimon qilingan<ref>{{cite book |last1=Vesković |first1=Ivana |title=Čukur česma=Čukur fountain |date=2010 |publisher=The Cultural Heritage Protection Institute of the City of Belgrade |location=Belgrade |isbn=978-86-81157-45-9}}</ref>.
 
[[1867|1867-yil]] [[18-aprel|18-aprelda]] Usmonli hukumati Usmonli garnizonini [[Kalemegdan|Kalemegdandan]] olib chiqishga buyruq berdi. Harbiy garnizon 1826-yildan buyon Serbiyadagi Usmonli hukmronligining soʻnggi qoldiqlari boʻlgan. Serbiyaning suverinitetini tan olishga Usmonlilar bir shart bilan rozi boʻladi. Unga koʻra, Serbiya mustaqillikka erishgandan keyin ham Usmonli bayrogʻi qal’a ustida [[Serbiya bayrogʻi|Serb bayrogʻi]] bilan birga hilpirab turishi kerak edi. Serbiyaning mustaqilligi shu voqeadan boshlangan<ref>Stanford J. Shaw and Ezel Kural Shaw, ''History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, Volume 2: Reform, Revolution and Republic—The Rise of Modern Turkey, 1808-1975'' (Cambridge University Press, 1977), p. 148.</ref>. Keyingi yillarda shaharsozlik boʻyicha mutaxassis Emilijan Josimović Belgradga sezilarli taʼsir koʻrsatdi. U 1867-yilda shaharni tartibga solish rejasini ishlab chiqdi. Rejada Josimović shaharning qiyshiq koʻchalarini yangi loyiha bilan almashtirishni taklif qildi. Mustaqil Serbiyaning siyosiy va madaniy institutlari, shuningdek, shaharda koʻplab parklar qurilishi ham katta ahamiyatga ega edi. Serb olimlari Josimović loyihalarini shaharni Usmonli meʼmorchilik anʼanalarini gʻarb meʼmorchilik uslublariga almashtirish sifatida qayd etganlar. Belgrad va Serbiyani qoʻl ostida ushlagan davlatning poytaxti Istanbul ham xuddi shunday oʻzgarishlarga duch keldi<ref>{{Cite book |title=Nationalism and Architecture. |editor-last=Quek |editor-first=Raymond |year=2012 |location=Farnham |page=97}}</ref>.
 
[[File:An old postcard from Belgrade.jpg|thumb|right|upright=1.0|1931-yildagi Belgrad otkritkasi<ref>{{cite web |url=http://www.staribeograd.com/galerija/v/Razglednice/Razglednica+1931.jpg.html |title=Razglednica 1931 |website=www.staribeograd.com |access-date=8 February 2020 |archive-date=20 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920171920/http://www.staribeograd.com/galerija/v/Razglednice/Razglednica+1931.jpg.html |url-status=dead}}</ref>
qarang: Eski saroy, Terazije, Knyaz Milosha koʻchasi, Kalemegdan va Eski pochta boʻlimi.]]
 
1868-yil may oyida knyaz Mihailo amakivachchasi [[Anka Konstantinovich]] bilan oʻz qarorgohidan aravada chiqayotganda oʻldirildi<ref>{{citation |last=Hawkesworth |first=Celia |title=''Voices in the Shadows: Women and Verbal Art in Serbia and Bosnia'' |publisher=Budapest and New York: Central European University Press |year=2000 |isbn=963-9116-62-9 |page=101}}</ref>.
 
1878-yilda [[Serbiya knyazligi|knyazlikning]] toʻliq mustaqilligi va 1882-yilda uni [[Serbiya qirolligi|Serbiya qirolligiga]] aylantirilishi bilan Belgrad yana Bolqon yarim orolining muhim shahriga aylandi va tezlik bilan rivojlana boshladi<ref name="20c">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201259 |title=History (The Capital of Serbia and Yugoslavia) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924062838/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201259 |url-status=live }}</ref>. Serbiyaning ikkinchi yirik shahri boʻlgan [[Nish|Nishga]] temir yoʻl ochilishi va boshqa yaratilgan shart-sharoitlarga qaramay Serbiya agrar mamlakatligicha qoldi. [[1900|1900-yilda]] poytaxtda 70 ming aholi<ref>{{cite web |last=Lahmeyer |first=Jan |url=http://www.populstat.info/Europe/yugoslft.htm |title=The Yugoslav Federation: Historical demographical data of the urban centers |publisher=populstat.info |date=3 February 2003 |access-date=17 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011232754/http://populstat.info/Europe/yugoslft.htm |archive-date=11 October 2007 |url-status=dead}}</ref> boʻlgan (oʻsha paytda Serbiyaning oʻzida 2,5 million kishi yashagan). Shunga qaramay, 1905-yilga kelib aholi soni 80 000 dan oshdi va 1914-yilda birinchi jahon urushi boshlanishi arafasida [[Avstriya-Vengriya imperiyasi|Avstriya-Vengriyaga]] tegishli boʻlgan [[Zemun|Zemun shahrini]] hisobga olmaganda, Belgrad aholisi 100 000 dan oshib ketadi<ref>{{Cite CE1913|wstitle=Belgrade and Smederevo}}</ref>.
 
Bolqon va Markaziy Yevropada kinofilmlarning birinchi namoyishi 1896-yil iyun oyida Belgradda boʻlib oʻtgan. Filmlar namoyishi [[aka-uka Lyumerlar]] vakili Andre Kar tomonidan oʻtkazilgan. Andre Kar keyingi yili Belgrad haqidagi birinchi kinofilmlarini suratga oldi; ammo ular saqlanib qolmagan<ref>{{cite book |url=http://www.rastko.org.rs/isk/index_e.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319065325/http://www.rastko.org.rs/isk/index_e.html |url-status=dead |archive-date=19 March 2013 |chapter-url=http://www.rastko.org.rs/isk/dkosanovic-cinematography.html |title=The history of Serbian Culture |chapter=Serbian Film and Cinematography (1896–1993) |last=Kosanovic |first=Dejan |isbn=1-870732-31-6 |publisher=Porthill Publishers |access-date=10 July 2007 |year=1995}}</ref>. Belgradda birinchi doimiy kinoteatr 1909-yilda ochilgan<ref>{{Cite book |last=Деретић |first=Јован |url=https://books.google.com/books?id=zI7pAAAACAAJ&q=kulturna+istorija+Srba |title=Културна историја Срба: предавања |date=2005 |page=312 |publisher=Народна књига |language=en |access-date=1 October 2020 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417205051/https://books.google.com/books?id=zI7pAAAACAAJ&q=kulturna+istorija+Srba |url-status=live }}</ref>.
 
=== Birinchi jahon urushi: Germaniya-Avstriya istilosi ===
[[File:Novo groblje3.jpg|thumb|Belgrad himoyachilariga yodgorlik ossuariysi 1914—1918-yillar.]]
[[Birinchi jahon urushi]] 1914-yil 28-iyulda Avstriya-Vengriya Serbiyaga urush eʼlon qilishidan keyin boshlandi. Keyingi Bolqon hujumlarining aksariyati Belgrad yaqinida sodir boʻlgan. 1914-yil 29-iyulda [[Avstriya-Vengriya dengiz floti|Avstriya-Vengriya armiyasi]] Belgradni oʻqqa tutdi va u 30-noyabrda general Oskar Potiorek boshchiligidagi qoʻshinlar hujumi natijasida bosib olindi. 15-dekabrda Belgrad marshal Radomir Putnik boshchiligidagi serb qoʻshinlari tomonidan qaytarib olingan. 1915-yil 9-oktyabrda Belgrad feldmarshal Avgust fon Makkensen qoʻmondonligidagi nemis va Avstriya-Vengriya qoʻshinlari qoʻliga oʻtadi. Shahar 1918-yil 1-noyabrda fransuz marshali Lui Franchet d’Esperi boshchiligidagi fransuz qoʻshinlari va [[Aleksandr I Karageorgiyevich|Serbiya valiahd shahzodasi Aleksandr]] qoʻmondonligi ostida serblar tomonidan ozod qilingan<ref name="автоссылка2">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/m/istorija/1257-prestonica-srbije-i-jugoslavije/ |title=Престоница Србије и Југославије |publisher=Сайт Белграда |access-date=2017-02-21 |lang=sr |archive-date=2017-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306212820/http://www.beograd.rs/m/istorija/1257-prestonica-srbije-i-jugoslavije/ |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nspm.rs/kuda-ide-srbija/komandanti-vojnih-jedinica-koje-su-oslobadjale-beograd.html?alphabet=l |title=Komandanti vojnih jedinica koje su oslobađale Beograd |access-date=2016-07-07 |lang=sr |archive-date=2016-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919221119/http://www.nspm.rs/kuda-ide-srbija/komandanti-vojnih-jedinica-koje-su-oslobadjale-beograd.html?alphabet=l |deadlink=no }}</ref>. Urush natijasida vayron boʻlgan Belgrad bir muncha vaqt qirollikning eng yirik shahri unvonini boy berdi<ref>{{cite web |url=http://www.balkanology.com/serbia/article_vojvodina.html |title=Serbia :: Vojvodina |publisher=Balkanology |access-date=7 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312085105/http://balkanology.com/serbia/article_vojvodina.html |archive-date=12 March 2009 |url-status=dead}}</ref>.
 
=== Yugoslaviya qirolligi ===
[[File:TrgRepublike1934.jpg|thumb|Teatr maydoni (hozirgi Respublika maydoni) 1934-yil.]]
Belgrad urushdan keyin serb, xorvat va slovenlar davlati — Yugoslaviyaning poytaxti boʻldi. 1929-yilda hududlar nomi [[Yugoslaviya qirolligi]] deb nomlandi. Qirollik [[Banovina|banovinalarga]] boʻlingan. Belgrad Zemun va [[Pančevo]] shaharlari bilan birgalikda alohida maʼmuriy birlikni tashkil qilgan<ref>{{ISBN|86-17-09287-4}}: Kosta Nikolić, Nikola Žutić, Momčilo Pavlović, Zorica Špadijer: Istoriјa za treћi razred gimnaziјe, Belgrade, 2002, p. 144.</ref>.
 
XX asrning 30-yillarida shahar aholisi tezlik bilan oʻsdi, [[Modernizatsiya|modernizatsiyani]] boshdan kechirdi. Belgrad aholisi 1931-yilga kelib 239 000 kishiga (Zemun bilan birga) va 1940-yilga kelib 320 000 ga yetdi. 1921-yildan 1948-yilgacha aholining oʻsish sur’ati yiliga oʻrtacha 4,08% ni tashkil etgan<ref name="stan">{{cite journal |url=http://scindeks.nb.rs/article.aspx?artid=0350-03730101087P&redirect=ft |title=Industrija i urbani razvoj Beograda |first2=R |last2=Arold |last1=Petrović |first1=Dragan |journal=Industrija |year=2001 |volume=21 |issue=1–4 |pages=87–94 |access-date=10 July 2007 |issn=0350-0373 |format=PDF |id=0350-03730101087P |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217212301/http://scindeks.nb.rs/article.aspx?artid=0350-03730101087P&redirect=ft |archive-date=17 December 2008 |archivedate=2008-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217212301/http://scindeks.nb.rs/article.aspx?artid=0350-03730101087P&redirect=ft }}</ref>.
 
Belgradning birinchi aeroporti 1927-yilda ochilgan. 1929-yilda uning birinchi radiostansiyasi eshittirishlarini boshlaydi. Dunay daryosini kesib oʻtuvchi Panchevo koʻprigi 1935-yilda<ref>{{cite web |url=http://www.serbia-info.com/g3/images/1930-50-e.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080118092237/http://www.serbia-info.com/g3/images/1930-50-e.htm |archive-date=18 January 2008 |title=Twentieth Century – Innovations in Belgrade |publisher=Serbia-info.com (Government of Serbia website) |access-date=21 July 2007 |url-status=dead}}</ref>, Sava ustidagi [[qirol Aleksandr koʻprigi]] 1934-yilda ochilgan. Ikkinchi jahon urushi [[Belgrad qal’asi]] atrofida boʻlib oʻtdi va urushning borishi 80 000 aholi hayotiga bevosita taʼsir koʻrsatdi<ref>{{citation |url=http://www.automagazin.rs/sport/kruzne-trke/10094/poslednji-grand-prix-u-beogradu |title=Poslednji Grand Prix u Beogradu |work=Auto Magazin |date=2 September 2011 |language=sr |access-date=12 December 2012 |archive-date=11 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121211042448/http://www.automagazin.rs/sport/kruzne-trke/10094/poslednji-grand-prix-u-beogradu |url-status=live }}</ref>.
 
=== Ikkinchi jahon urushi: Germaniya tomonidan bosib olinishi ===
1941-yil 25-martda [[valiahd]] shahzoda Paul hukumati ikkinchi jahon urushida chetda turish va mojaro paytida Yugoslaviyani betaraf saqlash maqsadida Germaniya boshliq kuchlar bilan [[Berlin pakti|Uch tomonlama pakt]] imzoladi. Buning ortidan darhol Belgraddagi ommaviy norozilik namoyishlari boshlanib ketdi. Natijada havo kuchlari qoʻmondoni general [[Dušan Simović]] boshchiligida harbiy toʻntarish uyushtirildi, u qirol [[Peter II]] ni davlatni boshqarish yoshiga yetgan deb eʼlon qildi. 1941-yil 6-aprelda shahar [[Luftwaffe]] tomonidan bombardimon qilindi. Hujum natijasida 2274 kishi halok boʻldi<ref>{{cite web |url=http://www.blic.rs/vesti/beograd/da-nije-bilo-6-aprila-najlepse-srusene-zgrade-beograda/9hjel3n |title=DA NIJE BILO 6. APRILA Najlepše srušene zgrade Beograda |date=25 November 2015 |access-date=29 March 2017 |archive-date=5 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170405182628/http://www.blic.rs/vesti/beograd/da-nije-bilo-6-aprila-najlepse-srusene-zgrade-beograda/9hjel3n |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Xbg6AQAAQBAJ&pg=PA84 |title=Lovački avioni Drugog svetskog rata |first=Samir |last=Aslani |date=1 June 2004 |publisher=Samir Aslani |via=Google Books |isbn=9788690553501 |access-date=29 March 2017 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225222859/https://books.google.com/books?id=Xbg6AQAAQBAJ&pg=PA84 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |chapter-url=http://www.history.army.mil/books/wwii/balkan/20_260_2.htm |title=The German campaign in the Balkans (Spring 1941) |chapter=Part Two the Yugoslav Campaign |publisher=[[United States Army Center of Military History]] |url=http://www.history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm |access-date=7 July 2009 |id=CMH Pub 104-4 |year=1986 |orig-year=1953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619234443/http://history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm |archive-date=2009-06-19 |url-status=live |chapterurl=http://history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm }}</ref>. Yugoslaviya hududlari [[Germaniya]], [[Italiya]], [[Vengriya]] va [[Bolgariya]] kuchlari tomonidan bosib olindi. Belgrad shahri hiyla-nayrang ishlatgan nemis ofitseri Fritz Klingenberg boshchiligidagi olti nemis askari tahdidi ostida taslim boʻldi<ref>Taking Belgrade by bluff. By: Heaton, Colin D., World War II, 08984204, Jan98, Vol. 12, Issue 5</ref>. Belgrad oʻsha oyda nemis armiyasi tomonidan toʻgʻridan-toʻgʻri ishgʻol qilindi va qoʻgʻirchoq hukumat — [[Nedić rejimi]] oʻrnatildi<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005456 |title=Axis Invasion of Yugoslavia |encyclopedia=Holocaust Encyclopedia |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |access-date=19 April 2016 |archive-date=3 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503181152/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005456 |url-status=live }}</ref>. Belgradning baʼzi hududlari Xorvatiya mustaqil davlati tarkibiga qoʻshildi, u yer [[Ustashe rejimi]] ostida boshqarilgan. Ustashe rejimi ostida mamlakatda serblarni ommaviy qatl qilish, zoʻrlash, etnik tozalash, [[deportatsiya]] ishlari amalga oshirildi. Bu voqealar tarixga [[Serblar genotsidi]] nomi bilan kirgan<ref>{{cite journal |last=Barić |first=Nikica |year=2011 |title=Politika Nezavisne Države Hrvatske prema Srbiji |publisher=Institut za savremenu istoriju |journal=Istorija 20. Veka |volume=29 |issue=1 |pages=115–126 |doi=10.29362/ist20veka.2011.1.bar.115-126|doi-access=free}}</ref>.
 
[[File:Жители Белграда торжественно встречают советских солдат-освободителей.jpg|thumb|Belgrad fuqarolari [[Qizil armiya|Qizil armiyaning]] 3-Ukraina frontini nemis bosqinchi qoʻshinlaridan ozod qilganlar sifatida kutib olishmoqda, 1944-yil 20 oktyabr.]]
1941-yilning yozi va kuzida partizan hujumlariga javoban nemislar Belgrad fuqarolarini bir necha marta qirgʻin qilishgan. Xususan, yahudiy jamiyati aʼzolari Germaniya taʼsirida boʻlgan general Franz Böhme buyrugʻi bilan ommaviy otishmalarga uchragan. Böhme har bir oʻldirilgan nemis uchun 100 serb yoki yahudiyni otib oʻldirish haqidagi buyruq bergan<ref>{{cite book |last1=Rubenstein |first1=Richard L |last2=Roth |first2=John King |title=Approaches to Auschwitz: The Holocaust and Its Legacy |year=2003 |publisher=Westminster John Knox Press |isbn=0-664-22353-2 |page=170 |url=https://www.questia.com/library/book/approaches-to-auschwitz-the-holocaust-and-its-legacy-by-john-k-roth-richard-l-rubenstein.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013012423/http://www.questia.com/library/book/approaches-to-auschwitz-the-holocaust-and-its-legacy-by-john-k-roth-richard-l-rubenstein.jsp |url-status=dead |archive-date=2008-10-13 |chapterurl=http://www.questia.com/library/book/approaches-to-auschwitz-the-holocaust-and-its-legacy-by-john-k-roth-richard-l-rubenstein.jsp |access-date=2023-07-06 }}</ref>. Belgrad Yevropada fashistik davlatlar tomonidan [[Judenfrei]] ([[Holokost|Xolokost]] davrida yahudiylardan „tozalangan“ hudud) deb eʼlon qilingan birinchi shahar boʻlgan<ref>{{cite book |last1=Morton |first1=J. |last2=Forage |first2=P. |last3=Bianchini |first3=S. |last4=Nation |first4=R. |title=Reflections on the Balkan Wars: Ten Years After the Break-Up of Yugoslavia |date=2004 |publisher=Springer |isbn=978-1-40398-020-5 |page=5 |url=https://books.google.com/books?id=ZfPFAAAAQBAJ&pg=PA5 |access-date=27 May 2020 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416081357/https://books.google.com/books?id=ZfPFAAAAQBAJ&pg=PA5 |url-status=live }}</ref>. Belgraddagi qarshilik harakatiga mayor Žarko Todorović 1941—1943-yillarda yaʼni hibsga olinguncha boshchilik qilgan<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Zbornik dokumenata vojnoistorijskog instituta: TOM XIV, Knjiga 1] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.net/00001/4_14_1_6.htm |date=5 October 2011 }}, znaci.net; accessed 15 March 2016.</ref>.
 
Germaniya va fashist ittifoqchilarning bombardimonidan ikki marta vayron boʻlgan [[Rotterdam]] singari, Belgrad [[ikkinchi jahon urushi]] davrida 1944-yil 16-aprelda [[Gitlerchilarga qarshi koalitsiya|ittifoqchilar]] tomonidan bombardimon qilingan va kamida 1100 kishi halok boʻlgan. Ushbu mash’um voqealar provaslavlarning [[Pasxa|Pasxa bayramiga]] toʻgʻri keladi<ref>{{cite web |url=http://www.spc.rs/eng/anniversary_allied_bomb_attacks_against_belgrade |title=Anniversary of the Allied Bomb Attacks Against Belgrade |publisher=Radio-Television of Serbia |date=17 April 2008 |access-date=5 May 2009 |archive-date=6 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906090715/http://www.spc.rs/eng/anniversary_allied_bomb_attacks_against_belgrade |url-status=live }}</ref>. Shaharning katta qismi 1944-yil 20-oktabrda [[Sovet Armiyasi|Qizil Armiya]] va Yugoslaviya kommunistik partizanlari tomonidan fashistlardan ozod qilinadi. 1925-yilda partiya
 
1945-yil 29-noyabrda marshal [[Josip Broz Tito]] Belgradda Yugoslaviya Federativ Xalq Respublikasi tuzilganligini (keyinchalik 1963-yil 7-aprelda Yugoslaviya Sotsialistik Federativ Respublikasi deb oʻzgartirildi) eʼlon qildi<ref>{{cite web |url=http://www.napredniklub.org/tekstovi.php?subaction=showfull&id=1255532834&archive=&start_from=&ucat=1& |title=Tekstovi (Texts) |publisher=Napredniklub.org |access-date=16 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727110857/http://www.napredniklub.org/tekstovi.php?subaction=showfull&id=1255532834&archive=&start_from=&ucat=1& |archive-date=27 July 2011}}</ref>.
 
=== Yugoslaviya Sotsialistik respublikasi ===
Urush tugagach olib borilgan hisob-kitoblarga koʻra shaharda 11 500 ta uy-joy vayron boʻlgan<ref>{{Citation |title=Rastao je na ruševinama (reprint on 20 October 2017) |trans-title=(Belgrade) rose on the ruins |newspaper=Politika |language=sr |date=20 October 1967}}</ref>. Urushdan keyingi davrda Belgrad Yugoslaviyaning poytaxti sifatida tez rivojlanib, yirik sanoat markaziga aylandi.
 
1948-yilda [[Yangi Belgrad]] shahrining qurilishi boshlandi. 1958-yilda Belgradning birinchi televizion stansiyasi kanallarni efirga uzata boshlaydi. 1961-yilda Belgradda Tito raisligida [[Qoʻshilmaslik harakati|Qoʻshilmaslik harakatining]] birinchi taʼsis konferensiyasi boʻlib oʻtgan{{sfn|Norris|2008|p=134}}. 1962-yilda Belgradda [[Nikola Tesla nomidagi xalqaro aeroport|Nikola Tesla aeroporti]] qurilgan. 1968-yilda [[Yugoslaviyada talabalar namoyishlari|talabalarning shahardagi yirik namoyishlari]] talabalar va politsiya oʻrtasida bir necha koʻcha toʻqnashuvlariga olib keldi<ref>{{citation |url=http://www.boell.eu/downloads/mai_68_uk.pdf |page=49 |last=Popov |first=Nebojša |title=Belgrade, June 1968 |journal=1968 Revisited: 40 Years of Protest Movements |publisher=Heinrich Böll Foundation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618055051/http://www.boell.eu/downloads/mai_68_uk.pdf |archive-date=18 June 2013}}</ref>.
[[File:Beograd - Zgrade Generalštaba Vojske Srbije i Crne Gore i Ministarstva odbrane (43221947840).jpg|alt=|right|thumb|1999-yilda NATO bombardimonida shikastlangan Sobiq Mudofaa vazirligi binosi. ]]
 
1972-yilda Belgradda [[chechak]] epidemiyasi qayd etildi, bu ikkinchi jahon urushidan keyin Yevropada yuz bergan chechakning oxirgi yirik epidemiyasi boʻlgan<ref>{{cite journal |last=Trifunović |first=Vesna |title=Temporality and discontinuity as aspects of smallpox outbreak in Yugoslavia |journal=Glasnik Etnografskog instituta SANU |date=July 2018 |volume=65 |issue=1 |pages=127–145 |doi=10.2298/GEI1701127T|doi-access=free}}</ref>. 1977-yilning oktyabridan 1978-yilning martigacha shahar [[Helsinki kelishuvlari|Helsinki kelishuvlarini]] amalga oshirish maqsadida [[Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti|Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotining]] birinchi yirik yigʻilishiga mezbonlik qilgan boʻlsa, 1980-yilda Belgradda [[UNESCO|YUNESKO]] konferensiyasi oʻtkazilgan<ref>{{cite book |last1=Bilandžić |first1=Vladimir |last2=Dahlmann |first2=Dittmar |last3=Kosanović |first3=Milan |title=From Helsinki to Belgrade: The First CSCE Follow-up Meeting and the Crisis of Détente |publisher=Vandenhoeck & Ruprecht |isbn=9783899719383 |year=2012 |pages=163–184}}</ref>. Josip Broz Tito 1980-yil may oyida vafot etdi va uning Belgraddagi dafn marosimida [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti aʻzolari|Birlashgan Millatlar Tashkilotining 154 aʼzosidan 128 tasidan]] vakillar, yuqori amaldorlar va davlat delegatsiyalari ishtirok etdi. U tarixdagi eng katta dafn marosimlaridan biriga aylangan<ref name=Ridley>{{cite book |title=Tito: A Biography |last=Ridley |first=Jasper |year=1996 |publisher=Constable |isbn=0-09-475610-4 |page=19}}</ref>.
 
=== Yugoslaviyaning parchalanishi ===
Belgradda 1991-yil 9-mart kuni [[Vuk Drašković]] boshchiligida [[Slobodan Milošević|Slobodan Miloshevichga]] qarshi ommaviy namoyishlar boʻlib oʻtdi<ref>{{cite web |url=http://www.mc.rs/prvi-udarac-milosevicevom-rezimu.6.html?eventId=24600 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190814193726/http://www.mc.rs/prvi-udarac-milosevicevom-rezimu.6.html%3FeventId%3D24600 |url-status=dead |archive-date=14 August 2019 |title=Prvi udarac Miloševićevom režimu |work=[[Danas (newspaper)|Danas]] |date=9 March 2006 |language=sr |access-date=10 July 2007}}</ref>. Turli ommaviy axborot vositalari xabarlariga koʻra, koʻchalarda 100 000 dan 150 000 gacha odam toʻplangan<ref>{{cite magazine |last=Graff |first=James L. |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,972607-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930073731/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,972607-1,00.html |url-status=dead |archive-date=30 September 2007 |title=Yugoslavia: Mass bedlam in Belgrade |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=25 March 1991 |access-date=10 July 2007}}</ref>. Namoyishlar chogʻida ikki kishi halok boʻlgan, 203 kishi yaralangan va 108 kishi hibsga olingan. Oʻsha kuni tartib oʻrnatish uchun tanklar koʻchalarga chiqarilgan<ref>{{cite web |url=http://www.vreme.com/arhiva_html/450/2.html |title=Srbija na mitinzima (1990–1999) |work=[[Vreme]] |date=21 August 1999 |language=sr |access-date=10 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070619005413/http://www.vreme.com/arhiva_html/450/2.html |archive-date=19 June 2007 |url-status=live}}</ref>. Belgradda urushga qarshi koʻplab norozilik namoyishlari boʻlib oʻtgan, eng yirik namoyishlar [[Sarayevo qamali]] qurbonlariga uyushtirilgan birdamlik kuni boʻlib oʻtgan<ref>{{cite book |title=Burn This House: The Making and Unmaking of Yugoslavia |first1=Jasminka |last1=Udovicki |first2=James |last2=Ridgeway |publisher=[[Duke University Press]] |year=2000 |isbn=9781136764820 |location=Durham, North Carolina |pages=255-266}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Fridman |first1=Orli |title='It was like fighting a war with our own people': anti-war activism in Serbia during the 1990s |journal=The Journal of Nationalism and Ethnicity |year=2010 |volume=39 |issue=4 |pages=507–522 |doi=10.1080/00905992.2011.579953 |s2cid=153467930}}</ref>. Hukumatga qarshi keyingi namoyishlar 1996-yilning noyabridan 1997-yilning fevraligacha Belgradda mahalliy saylovlarni soxtalashtirilganlik uchun kelib chiqqan<ref name="twelveyears">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201267 |title=History (Disintegration Years 1988–2000) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924063500/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201267 |url-status=live }}</ref>. Bu noroziliklar Yugoslaviya Kommunistlar Ligasiga yoki undan keyingi oʻrinda turuvchi Serbiya Sotsialistik partiyasiga aʼzo boʻlmagan Belgradning birinchi meri [[Zoran Đinđić|Zoran Đinđićni]] hokimiyatga olib keldi<ref>{{cite news |last=Perlez |first=Jane |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40616F83B5A0C708EDDAB0894DF494D81 |title=New Mayor of Belgrade: A Serbian Chameleon |newspaper=[[The New York Times]] |date=23 February 1997 |access-date=17 May 2007}}</ref>.
 
1999-yilda, [[Kosovo urushi]] paytida, [[NATO|NATOning]]Yugoslaviyani bombardimon qilishi shaharga jiddiy zarar yetkazdi. Portlatilgan joylar orasida bir qancha vazirlik binolari, Radio televideniya binosi, shifoxonalar, Yugoslaviya mehmonxonasi, Markaziy Qoʻmita binosi, Avala minorasi va Xitoy elchixonasi boʻlgan<ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201271 |title=NATO bombing |publisher=Beograd.rs |access-date=17 May 2007 |archive-date=16 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150816025147/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201271 |url-status=live }}</ref>. NATO bombardimonlari natijasida 2000 ga yaqin tinch aholi halok boʻlgan<ref>{{Cite web |title=220. Bombing to Bring Peace {{!}} Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/220-bombing-to-bring-peace |access-date=2023-01-29 |website=www.wilsoncenter.org |language=en}}</ref>. [[Yugoslaviya urushlari|Yugoslaviya urushlaridan]] soʻng Serbiya Yevropadagi eng koʻp [[qochqinlar]] va ichki koʻchirilganlar vataniga aylandi, bu qochqinlarning uchdan biridan koʻprogʻi Belgradga joylashgan<ref>{{cite web |title=Serbia: Europe's largest proctracted refugee situation |url=http://www.osce.org/serbia/24323?download=true |publisher=[[Organization for Security and Co-operation in Europe|OSCE]] |access-date=5 May 2020 |archive-date=26 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326082139/http://www.osce.org/serbia/24323?download=true |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |author1=S. Cross|author2=S. Kentera|author3=R. Vukadinovic|author4=R. Nation |title=Shaping South East Europe's Security Community for the Twenty-First Century: Trust, Partnership, Integration |url=https://books.google.com/books?id=el-YZHB8hzYC&pg=PP1 |access-date=5 May 2020 |date=7 May 2013 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |page=169 |isbn=9781137010209 |archive-date=26 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326082403/https://books.google.rs/books?id=el-YZHB8hzYC&lpg=PP1&pg=PP1 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.refworld.org/docid/3ae6a8b92c.html |title=U.S. Committee for Refugees World Refugee Survey 1998 – Yugoslavia |publisher=[[U.S. Committee for Refugees and Immigrants]] |access-date=5 May 2020 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302142950/https://www.refworld.org/docid/3ae6a8b92c.html |url-status=live }}</ref><ref name=Udovicki>{{cite book |title=Housing and Property Rights in Bosnia and Herzegovina, Croatia and Serbia, and Montenegro |first1=Veljko |last1=Mikelić |publisher=[[United Nations Human Settlements Programme]] |year=2005 |isbn=9789211317848 |page=120}}</ref>.
 
2000-yilgi prezidentlik saylovlaridan soʻng Belgrad yirik ommaviy norozilik namoyishlari hududiga aylandi, unda yarim milliondan ortiq odam qatnashdi. Bu namoyishlar [[Otpor]] (1998—2004-yillarda mavjud boʻlgan Serbiyadagi siyosiy tashkilot) harakatining bir qismi sifatida prezident [[Slobodan Milošević|Miloševićning]] hokimiyatdan chetlatilishiga olib keldi<ref>{{cite web |url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2007&mm=10&dd=05&nav_category=90&nav_id=44315 |title=Parties, citizens mark October 5 |publisher=B92 |date=5 October 2007 |access-date=7 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418190114/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2007&mm=10&dd=05&nav_category=90&nav_id=44315 |archive-date=18 April 2009 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201275 |title=October 5, 2000 |publisher=City of Belgrade |access-date=7 May 2009 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924062458/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201275 |url-status=live }}</ref>.
 
=== Rivojlanishi ===
[[File:Свјетлопис_Биограда_на_води(2022.).jpg|250px|thumb|[[Belgrad Waterfront]] loyihasining qurilish ishlari. 2022-yil.]]
2014-yilda Serbiya hukumati va uning Birlashgan arab amirliklaridagi hamkori [[Eagle Hills Properties]] kompaniyasi tomonidan shaharni yangilash maqsadida [[Belgrad Waterfront]] loyihasi boshlangan. Loyihaga Serbiya hukumati va ularning BAAdagi hamkorlari tomonidan 3,5 milliard yevroga yaqin sarmoya kiritilishi rejalashtirildi<ref>{{cite news |url=http://www.blic.rs/Vesti/Ekonomija/435629/Ovako-ce-izgledati-Beograd-na-vodi |title=Ovako će izgledati "Beograd na vodi" |publisher=Blic.rs |date=19 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222204657/http://www.blic.rs/Vesti/Ekonomija/435629/Ovako-ce-izgledati-Beograd-na-vodi |archive-date=22 February 2014}}</ref>. Loyiha ofis va hashamatli turar-joy binolari, besh yulduzli mehmonxonalar, savdo markazi va „[[Belgrad minorasi]]“ni qurishni koʻzda tutadi. Biroq, loyiha juda ziddiyatli — uning moliyalashtirilishi, zarurati va arxitekturasida shaharning qolgan qismi bilan uygʻunlik yoʻqligi bilan bogʻliq bir qator noaniqliklar mavjud<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/wadeshepard/2016/12/08/inside-abu-dhabis-bad-joke-the-belgrade-waterfront-project/#49c14d826c12 |title=A Look at Abu Dhabi's 'Bad Joke': The Belgrade Waterfront Project |website=[[Forbes]] |access-date=7 November 2017 |archive-date=7 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107172658/https://www.forbes.com/sites/wadeshepard/2016/12/08/inside-abu-dhabis-bad-joke-the-belgrade-waterfront-project/#49c14d826c12 |url-status=live }}</ref>.
 
Soʻnggi yillarda Belgrad shahri jadal rivojlanmoqda va rekonstruksiya qilinmoqda, ayniqsa Yangi Belgrad hududida (2020-yil holatiga koʻra) Serbiyaning eng yirik iqtisodiy sohalaridan biri boʻlgan Belgrad IT sektorini qoʻllab-quvvatlash uchun turar-joy va ofis binolari qurilmoqda. 2020-yil sentabr oyida Belgradda 2000 ga yaqin faol qurilish maydonchalari roʻyxatga olingan<ref>{{cite web |last=Online |first=Piše: Danas |date=19 September 2020 |title=Vesić: U Beogradu se ove godine gradi više nego lane |url=https://www.danas.rs/beograd/vesic-u-beogradu-se-ove-godine-gradi-vise-nego-lane/ |access-date=22 December 2020 |website=Dnevni list Danas |language=sr-RS |archive-date=23 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023014923/https://www.danas.rs/beograd/vesic-u-beogradu-se-ove-godine-gradi-vise-nego-lane/ |url-status=live }}</ref>.
 
== Geografiyasi ==
=== Topografiyasi ===
{{wide image|The confluence of the Sava into the Danube at Belgrade.jpg|1210px|Belgraddagi Savaning [[Dunay]]ga quyilish joyi. Surat [[Kalemegdan qalʼasi]]dan olingan.}}
Belgrad dengiz sathidan 116,75 m (383,0 fut) balandlikda, Sava daryosining Dunayga quyilishida joylashgan<ref name=Nurden/>. Belgradning tarixiy markazi boʻlgan Kalemegdan Dunay daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan. XIX asrdan boshlab shahar [[janub]] va sharqqa qarab kengayib boradi. Ikkinchi jahon urushidan keyin Sava daryosining chap qirgʻogʻida Belgradni Zemun bilan bogʻlaydigan Yangi Belgrad shahri qurilgan. Dunay boʻylab joylashgan kichikroq Krnjača, Kotez va Borcha kabi [[turar joy]] hududlari ham shahar bilan birlashadi. [[Ogʻir sanoat|Ogʻir sanoatga]] ixtisoslashgan Panchevo shahri Belgrad tarkibiga kirmaydi, hozirgacha alohidaligicha qolmoqda.
 
=== Iqlimi ===
[[File:Свјетлопис ТЦ Галерије и Куле Бгд., Биограда на води.jpg|thumb|upright=1.0|Sava daryosi, Belgrad qirgʻogʻi.]]
 
Köppen iqlim tasnifiga koʻra, Belgrad ham nam subtropik, ham nam [[Kontinental iqlim|kontinental]] iqlimga ega. Yilning toʻrt faslida bir xil miqdorda yogʻin yogʻadi. Oylik oʻrtacha harorat yanvarda 1,4 °C (34,5 °F) dan iyulda 23,0 °C (73,4 °F) gacha, yillik oʻrtacha harorat 12,5 °C (54,5 °F)ga yetadi. Yiliga harorat 30 °C (86 °F) dan yuqori boʻlgan oʻrtacha 31 kun va harorat 25 °C (77 °F) dan yuqori boʻlgan 95 kun bor. Belgradda yiliga taxminan 691 mm (27 dyum) yogʻingarchilik yogʻadi, bahorning oxirida esa namgarchilik yuqori boʻladi. Quyoshli kunlarning yillik oʻrtacha miqdori 2112 soatni tashkil qiladi.
 
Belgradda rasman qayd etilgan eng yuqori harorat [[2007|2007-yil]] [[24-iyul|24-iyulda]] 43,6 °C (110,5 °F) boʻlgan<ref>{{cite news |url=http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1334095.php/Record-breaking_heat_measured_in_Belgrade |agency=[[Deutsche Presse-Agentur]] |title=Record-breaking heat measured in Belgrade |date=24 July 2007 |access-date=10 August 2007 |publisher=[[Monsters and Critics]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20120714085754/http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1334095.php/Record-breaking_heat_measured_in_Belgrade |archive-date=14 July 2012}}</ref>, eng past harorat [[1893|1893-yil]] [[10-yanvar|10-yanvarda]] 26,2 °C (-15 °F) boʻlgan<ref name=climate>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201193 |title=Climate |publisher=City of Belgrade |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924064353/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201193 |url-status=live }}</ref>.
{{Joy iqlimi
| Uzunlik    =
| Joylashuv oʻrni =
| Joy_ot = Belgrad (1991—2020, ekstremallar 1936-yildan hozirgi kungacha)
| Manba  = Serbiya respublikasi Gidrometeorologiya xizmati<ref name=RHSS>{{cite web |url=https://www.hidmet.gov.rs/ciril/meteorologija/stanica_sr_beograd.php |title=Monthly and annual means, maximum and minimum values of meteorological elements for the period 1991–2020 |language=sr |publisher=Republic Hydrometeorological Service of Serbia |access-date=15 April 2022 |archive-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415152549/https://www.hidmet.gov.rs/ciril/meteorologija/stanica_sr_beograd.php |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/serbia/belgrade-climate |title=Belgrade, Serbia – Detailed climate information and monthly weather forecast |publisher=Yu Media Group |website=Weather Atlas |language=en |access-date=3 July 2019 |archive-date=3 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703202940/https://www.weather-atlas.com/en/serbia/belgrade-climate |url-status=live }}</ref> Meteo Climat (rekord yuqori va past koʻrsatkichlar)<ref name=meteoclimat>{{cite web |url=http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=361 |title=Station Belgrade–Triche |publisher=Meteo Climat |language=fr |access-date=18 December 2019 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225061442/http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=361 |url-status=live }}</ref>.
 
| Yan_oʻr = 5.2            | Yan_oʻr_yogʻin = 47.9
| Fev_oʻr = 7.8            | Fev_oʻr_yogʻin = 43.5
| Mar_oʻr = 13.1          | Mar_oʻr_yogʻin = 48.7
| Apr_oʻr = 18.9          | Apr_oʻr_yogʻin = 51.5
| May_oʻr = 23.6            | May_oʻr_yogʻin = 72.3
| Iyn_oʻr = 27.1            | Iyn_oʻr_yogʻin = 95.6
| Iyl_oʻr =  29.3          | Iyl_oʻr_yogʻin = 66.5
| Avg_oʻr = 29.7            | Avg_oʻr_yogʻin = 55.1
| Sen_oʻr = 24.3            | Sen_oʻr_yogʻin = 58.6
| Okt_oʻr =  18.7          | Okt_oʻr_yogʻin = 54.8
| Noy_oʻr =  12.2          | Noy_oʻr_yogʻin = 49.6
| Dek_oʻr = 6.1            | Dek_oʻr_yogʻin = 54.8
| Yil_oʻr = 18.0            | Yil_oʻr_yogʻin = 698.9
 
| Yan_oʻr_min =-0.7        | Yan_oʻr_maks = 5.2
| Fev_oʻr_min = 0.6        | Fev_oʻr_maks = 7.8
| Mar_oʻr_min = 4.2        | Mar_oʻr_maks = 13.1
| Apr_oʻr_min = 8.8      | Apr_oʻr_maks = 18.9
| May_oʻr_min = 13.2        | May_oʻr_maks = 23.6
| Iyn_oʻr_min = 16.7        | Iyn_oʻr_maks = 27.1
| Iyl_oʻr_min = 18.4        | Iyl_oʻr_maks = 29.3
| Avg_oʻr_min = 18.5        | Avg_oʻr_maks = 29.7
| Sen_oʻr_min = 14.1        | Sen_oʻr_maks = 18.5
| Okt_oʻr_min = 9.4        | Okt_oʻr_maks = 13.3
| Noy_oʻr_min = 5.1        | Noy_oʻr_maks = 8.1
| Dek_oʻr_min = 0.5      | Dek_oʻr_maks = 3.0
| Yil_oʻr_min = 9.1      | Yil_oʻr_maks = 13.0
 
| Yan_m_maks = 20.7        | Yan_m_min = -24.5
| Fev_m_maks = 23.9        | Fev_m_min = -20.5
| Mar_m_maks = 30        | Mar_m_min = -12.4
| Apr_m_maks = 32.4        | Apr_m_min = -3.4
| May_m_maks = 34.9        | May_m_min = 0.4
| Iyn_m_maks = 37.4        | Iyn_m_min = 4.6
| Iyl_m_maks = 43.6        | Iyl_m_min = 8.3
| Avg_m_maks = 40.0        | Avg_m_min = 6.7
| Sen_m_maks = 41.8        | Sen_m_min = 0.6
| Okt_m_maks = 33.7        | Okt_m_min = -6.9
| Noy_m_maks = 28.4        | Noy_m_min = -8.3
| Dek_m_maks = 22.6        | Dek_m_min = -15.8
| Yil_m_maks = 43.6        | Yil_m_min = -24.5
}}
 
[[File:Monument to the Unknown Hero (Avala, Serbia).jpg|thumb|upright=1.0|[[Avala]] togʻidagi [[Nomaʼlum qahramon haykali]].]]
 
 
{{Joy iqlimi
| Uzunlik    =
| Joylashuv oʻrni =
| Joy_ot = Belgrad uchun iqlim maʼlumotlari (2010—2022)
| Manba  = weatheronline.co.uk<ref name="Weatheronline.co.uk">{{cite web|url= https://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?LANG=en&PLZ=_____&PLZN=_____&WMO=13274&CONT=euro&R=160&LEVEL=162&REGION=0005&LAND=YG&MOD=tab&ART=TEM&NOREGION=1&FMM=1&FYY=2010&LMM=12&LYY=2022 |title= Climate: Belgrade, Serbia|publisher=Weatheronline.co.uk|access-date=20 April 2023}}</ref>.
 
| Yan_oʻr = 5.5           
| Fev_oʻr = 8.8           
| Mar_oʻr = 13.3         
| Apr_oʻr = 19.1         
| May_oʻr = 23.1           
| Iyn_oʻr = 27.8           
| Iyl_oʻr =  30.2         
| Avg_oʻr = 30.5           
| Sen_oʻr = 25.2           
| Okt_oʻr =  18.9         
| Noy_oʻr =  13.0         
| Dek_oʻr = 7.0         
| Yil_oʻr = 18.5           
 
| Yan_oʻr_min =2.8        | Yan_oʻr_maks = 0.1
| Fev_oʻr_min = 5.5        | Fev_oʻr_maks = 2.2
| Mar_oʻr_min = 9.1        | Mar_oʻr_maks = 4.9
| Apr_oʻr_min =14.2      | Apr_oʻr_maks = 9.3
| May_oʻr_min = 18.3        | May_oʻr_maks = 13.5
| Iyn_oʻr_min = 22.9        | Iyn_oʻr_maks = 17.8
| Iyl_oʻr_min = 24.8        | Iyl_oʻr_maks = 19.5
| Avg_oʻr_min = 25.0        | Avg_oʻr_maks = 19.4
| Sen_oʻr_min = 20.2        | Sen_oʻr_maks = 15.2
| Okt_oʻr_min = 14.5        | Okt_oʻr_maks = 10.1
| Noy_oʻr_min = 9.8        | Noy_oʻr_maks = 6.5
| Dek_oʻr_min = 4.6      | Dek_oʻr_maks = 2.1
| Yil_oʻr_min = 14.3      | Yil_oʻr_maks = 10.0
 
}}
 
== Gerbi ==
[[File:Small Coat of Arms Belgrade.svg|thumb|Belgrad gerbi.]]
1931-yilda shahar assambleyasi raisi Milan Nesich shahar [[Gerb|gerbini]] tasdiqlash tashabbusini ilgari surdi. Tezda qoʻmita tuzildi, uning tarkibiga sanʼatkorlar va olimlar, siyosatchilar va harbiylar kiritildi. [[1931|1931-yil]] [[19-may|19-mayda]] bir qator yigʻilishlardan soʻng qoʻmita shahar gerbining tasviri uchun belgilangan talablarni kelishib oldi. Avvalo qalqon aks etishi, qalqon foni davlat bayrogʻi ranglariga boʻyalgan boʻlishi kerak edi. Belgradning qudrati ramzi sifatida [[Daryo|daryo]], antik davr timsoli sifatida Rim triremasi, shaharning ramzi sifatida [[Minora|minorali]] oq devorlar, erkinlik ramzi sifatida ochiq [[Darvoza|darvozalar]] tasviri boʻlishi shart edi. Daryo va devorlar orasidagi yer shahar aholisining toʻkilgan qonini va azobini eslatish uchun qizil rangda boʻlishi, geraldik qonunlarga koʻra daryo oq rangda, devor va minora ham „oq shahar“ maʼnosini bildirishi uchun oq rangda boʻlishi, osmon yorugʻ kelajakka umid maʼnosida koʻk rangga boʻyalishi shart deb kelishiladi. Gerbning koʻrinishi uchun ushbu talablarga mos Jorj Andreevich-Kun loyihasi 1931-yilda gʻolib boʻlib maxsus tanlovda eʼlon qilinadi<ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cir/upoznajte-beograd/1207-grb-i-zastava-beograda_2/ |title=Грб и застава Београда |publisher=Сайт Белграда |access-date=2018-07-06 |lang=sr |archive-date=2018-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161659/http://www.beograd.rs/cir/upoznajte-beograd/1207-grb-i-zastava-beograda_2/ |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sanu.ac.rs/clan/andrejevic-kun-djordje/ |title=Ђорђе Андреjевић Кун |lang=sr |publisher=Сайт Сербской академии наук и искусств |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603153812/https://www.sanu.ac.rs/clan/andrejevic-kun-djordje/ |deadlink=no }}</ref>.
 
== Maʼmuriyati ==
[[File:Narodna skupština - panoramio (3).jpg|upright=1.1|Serbiya Respublikasi Milliy Assambleyasi Palatasi. |thumb]]
 
Belgrad Serbiyadagi alohida hududiy birlik boʻlib, oʻzining avtonom shahar hokimiyatiga ega. Belgrad shahar assambleyasi toʻrt yillik muddatga saylanadigan 110 aʼzodan iborat<ref>{{cite web |title=Assembly of the City of Belgrade |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201014 |publisher=Beograd.rs |access-date=4 November 2013 |archive-date=13 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150113130104/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201014 |url-status=live }}</ref>. [[Assambleya]] tomonidan saylanadigan 13 aʼzodan iborat shahar Kengashi mavjud. U kundalik maʼmuriy ishlarni boshqaradigan shahar maʼmuriyati ustidan nazoratga ega<ref>{{cite web |title=City Council |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201898 |publisher=Beograd.rs |access-date=4 November 2013 |archive-date=17 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033009/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201898 |url-status=live }}</ref>. Maʼmuriy hokimiyat 14 ta kotibiyatga boʻlingan boʻlib, ularning har biri transport yoki sogʻliqni saqlash kabi oʻziga xos vazirlikka va bir nechta professional xizmatlar, agentliklar va institutlarga ega<ref>{{cite web |title=City Administration |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201902 |publisher=Beograd.rs |access-date=4 November 2013 |archive-date=26 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130326103342/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201902 |url-status=live }}</ref>.
 
2022-yilgi Belgrad shahar assambleyasi saylovlarida Serbiya Sotsialistik partiyasi bilan Serbiya progressiv partiyasi koalitsiya tuzgan. 2004—2013-yillarda Demokratik partiya hokimiyatni boshqargan<ref>{{citation |url=http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2013&mm=09&dd=24&nav_id=87773 |title=Councilors vote to remove Belgrade mayor from office |publisher=B92 |date=24 September 2013 |access-date=4 November 2013 |archive-date=28 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131128020353/http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2013&mm=09&dd=24&nav_id=87773 |url-status=live }}</ref>. Serbiyaning siyosiy va iqtisodiy hayotidagi ahamiyati tufayli [[Mer|shahar merining]] idorasi koʻpincha Serbiya hukumati raisi va respublika prezidentidan keyin mamlakatdagi uchinchi muhim idora sifatida tasniflanadi<ref>{{cite news |author=Jelena Mitrović, Anica Telesković |title=Ko će biti beogradski pobednik? |trans-title=Who will be the Belgrade's winner? |publisher=[[Radio Television Serbia]] |language=sr |date=23 February 2022 |url=https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/20/rts-1/4715012/ko-ce-biti-beogradski-pobednik.html |access-date=1 March 2022 |archive-date=1 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301155326/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/20/rts-1/4715012/ko-ce-biti-beogradski-pobednik.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |first=Tamara |last=Skrozza |title=Prvi ljudi velike varoši |trans-title=First citizens of great town |newspaper=Vreme, No. 710 |language=sr |date=12 August 2004 |url=https://www.vreme.com/vreme/prvi-ljudi-velike-varosi/ |access-date=1 March 2022 |archive-date=1 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301155328/https://www.vreme.com/vreme/prvi-ljudi-velike-varosi/ |url-status=live }}</ref>.
 
Poytaxt sifatida Belgradda Serbiyaning barcha davlat hokimiyati organlari — [[Ijro etuvchi hokimiyat|ijro etuvchi,]] [[Qonun chiqaruvchi hokimiyat|qonun chiqaruvchi]], [[sud hokimiyati]] va deyarli barcha milliy siyosiy partiyalarning shtab-kvartirasi, shuningdek, 75 diplomatik vakolatxona joylashgan<ref>{{citation |url=http://www.mup.gov.rs/cms_lat/sadrzaj.nsf/ambasade.h |title=Ambasade i konzularna predstavništva u Beogradu |publisher=Ministry of Interior of the Republic of Serbia |language=sr |access-date=12 December 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130128091441/http://www.mup.gov.rs/cms_lat/sadrzaj.nsf/ambasade.h |archive-date=28 January 2013}}</ref>. Bunga Milliy Assambleya, Prezidentlik, Serbiya hukumati va barcha vazirliklar, Oliy kassatsiya sudi va Konstitutsiyaviy sud kiradi.
 
=== Munitsipalitetlar ===
[[File:Свјетлопис зграде Скупштине града у Биограду, Стари двор.jpg|thumb|upright=1.1|Shahar meriyasi ([[Stari dvor|Eski saroy]]) — mer qarorgohi.]]
Shahar 17 ta [[Munitsipalitetlar|munitsipalitetga]] boʻlingan<ref name="municip">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201906 |title=Urban Municipalities |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924043019/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201906 |url-status=live }}</ref>. Ilgari ular 10 ta shahar va markazlari kichikroq shaharchalardan iborat 7 ta munitsipalitetlarga boʻlingan<ref>{{citation |last=Bačić |first=B. Č. |title=Najveći problem izjednačavanje statusa gradskih i prigradskih opština |url=http://www.danas.rs/danasrs/srbija/beograd/najveci_problem_izjednacavanje_statusa_gradskih_i_prigradskih_opstina_.39.html?news_id=141062 |publisher=Danas |date=1 October 2008 |access-date=9 February 2010 |language=sr |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610220820/http://www.danas.rs/danasrs/srbija/beograd/najveci_problem_izjednacavanje_statusa_gradskih_i_prigradskih_opstina_.39.html?news_id=141062 |url-status=live }}</ref> . Yangi 2010-yilgi shahar nizomi asosida ularning barchasiga teng maqom berilgan.
 
Munitsipalitetlarning aksariyati Dunay va Sava daryolarining janubiy tomonida, Shumadija viloyatida joylashgan. Uchta munitsipalitet (Zemun, Yangi Belgrad va Surchin) Sirmiya viloyatidagi Savaning shimoliy qirgʻogʻida, Palilula munitsipaliteti Dunay daryosini boʻyida joylashgan.
[[File:Belgrade_municipalities02.png|thumb|350px|Belgrad munitsipalitetlari xaritasi.]]
 
{|class="sortable wikitable" style="text-align:right"
|-
! Munitsipalitet
! Tasnifi
! Hududi (km<sup>2</sup>)
! Aholisi (2021)
! Aholi zichligi (har km<sup>2</sup>)
|-
|style="text-align:left"|[[Barajevo]] ||shahar cheti ||213 ||26,604 ||125
|-
|style="text-align:left"|[[Čukarica]] ||shahar ||156 ||176,092 ||1,129
|-
|style="text-align:left"|[[Grocka]] ||shahar cheti ||289 ||83,435 ||289
|-
|style="text-align:left"|[[Lazarevac]] ||shahar cheti ||384 ||55,513 ||145
|-
|style="text-align:left"|[[Mladenovac]] ||shahar cheti ||339 ||49,020 ||145
|-
|style="text-align:left"|[[New Belgrade|Novi Beograd]] ||shahar ||41 ||209,812 ||5,117
|-
|style="text-align:left"|[[Obrenovac]] ||shahar cheti ||411 ||69,376 ||169
|-
|style="text-align:left"|[[Palilula (Belgrade)|Palilula]] ||shahar ||451 ||182,672 ||405
|-
|style="text-align:left"|[[Rakovica, Belgrade|Rakovica]] ||shahar ||31 ||104,921 ||3,385
|-
|style="text-align:left"|[[Savski Venac]] ||shahar ||14 ||36,431 ||2,602
|-
|style="text-align:left"|[[Sopot, Serbia|Sopot]] ||shahar cheti ||271 ||19,246 ||71
|-
|style="text-align:left"|[[Stari Grad, Belgrade|Stari Grad]] ||shahar ||5 ||44,712 ||8,942
|-
|style="text-align:left"|[[Surčin]] ||shahar ||285 ||45,595 ||160
|-
|style="text-align:left"|[[Voždovac]] ||shahar ||148 ||175,075 ||1,182
|-
|style="text-align:left"|[[Vračar]] ||shahar ||3 ||55,768 ||18,589
|-
|style="text-align:left"|[[Zemun]] ||shahar ||154 ||179,368 ||1,164
|-
|style="text-align:left"|[[Zvezdara]] ||shahar ||32 ||171,923 ||5,372
|- style="background:#e9e9e9;"
! style="text-align:left"|Umumiy ||||style="text-align:right"|3,227 ||style="text-align:right"|1,685,563 ||style="text-align:right"|522
|}
 
== Demografiyasi ==
[[File:Belgrade oblast population pyramid in 2021.svg|thumb|2021-yilda Belgrad viloyatining aholi piramidasi.]]
 
2022-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 1,383,875 aholi istiqomat qiladi, Borcha, Ovcha va Surchin kabi aholi punktlari bilan birga 1,681,405 nafar aholiga ega.
 
Belgrad sobiq Yugoslaviya va Bolqon mintaqasidagi koʻplab etnik guruhlarning vatani hisoblanadi. Asosiy etnik guruhlar: [[serblar]] (1505448), [[siganlar]] (27325), [[chernogorlar]] (9902), yugoslavlar (8061), [[xorvatlar]] (7752), makedonlar (6970) va musulmonlar (3996)<ref>{{cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Nacionalna%20pripadnost-Ethnicity.pdf |title=2011 Census |access-date=21 December 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811224233/http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Nacionalna%20pripadnost-Ethnicity.pdf |archive-date=11 August 2014}}</ref>. Koʻplab odamlar shaharga kichikroq shaharlar va qishloqlardan iqtisodiy muhojir sifatida kelgan boʻlsa, oʻn minglab odamlar 1990-yillardagi Yugoslaviya urushlari natijasida [[Xorvatiya]], [[Bosniya va Gersegovina]] va [[Kosovo|Kosovodan]] qochqin sifatida kelgan<ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/balkans/stories/belgrade062299.htm Refugee Serbs Assail Belgrade Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324092931/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/balkans/stories/belgrade062299.htm |date=24 March 2012 }}: ''[[The Washington Post]]'', Tuesday, 22 June 1999.</ref>.
 
Taxminlarga koʻra, Belgradda 10 000 dan 20 000 gacha<ref>{{cite web |url=http://www.novosti.rs/code/navigate.php?Id=14&status=jedna&vest=120710&datum=2008-05-06 |title=Stranci tanje budžet |publisher=Novosti.rs |access-date=16 November 2010 |archive-date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100201175632/http://www.novosti.rs/code/navigate.php?Id=14 |url-status=dead}}</ref> xitoyliklar yashaydi. Xitoyliklar 1990-yillarning oʻrtalarida kelgan. Oʻshandan beri Yangi Belgraddagi 70-blok xalq tilida Xitoy mahallasi sifatida tanilgan<ref>{{cite web |url=http://arhiva.kurir-info.rs/Arhiva/2005/februar/19-20/B-01-19022005.shtml |title=Kinezi Marko, Miloš i Ana |work=[[Kurir]] |date=20 February 2005 |access-date=18 July 2007 |language=sr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212031104/http://arhiva.kurir-info.rs/Arhiva/2005/februar/19-20/B-01-19022005.shtml |archive-date=12 February 2009}}</ref><ref>{{cite web |last=Vasić |first=Biljana |url=http://www.vreme.com/arhiva_html/471/10.html |title=Kineska četvrt u bloku 70 |work=[[Vreme]] |date=15 January 2001 |access-date=18 July 2007 |language=sr |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715030740/http://www.vreme.com/arhiva_html/471/10.html |archive-date=15 July 2007 |url-status=live}}</ref>. Koʻpgina Yaqin Sharq fuqarolari (asosan, Suriya, Eron, Iordaniya va Iroqdan kelganlar) 1970—1980-yillarda taʼlim olish uchun kelgan va shaharda yashab qolgan<ref>{{cite web |last=Zimonjic |first=Vesna Peric |url=http://www.dawn.com/2005/12/07/int17.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927225101/http://www.dawn.com/2005/12/07/int17.htm |archive-date=27 September 2007 |title=A unique friendship club in Belgrade |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |date=7 December 2005 |access-date=17 July 2007 |url-status=dead}}</ref>. Belgradda XIX asrda va XX asr boshlarida [[Aromunlar|aromunlar]], [[chexlar]], [[Yunonlar|yunonlardan]] iborat kichik jamoalar; [[nemislar]], [[vengerlar]], yahudiylar, [[turklar]], [[armanlar]] va rus muhojirlari ham mavjud boʻlgan. Bugungi kunda shahar atrofida ozchilikka ega ikkita aholi punkti mavjud: Ovcha va Boljevci qishlogʻi. Ularning ikkalasida ham aholisining toʻrtdan bir qismi ruminlar va slovaklardir.
 
{{Historical populations
|percentages=pagr|1426|50000<ref name="The History of Belgrade">{{cite web |url=http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html |title=The History of Belgrade: Middle Ages – Turkish Conquest – Liberation of Belgrade |last=Belgradenet.com |website=belgradenet.com |access-date=14 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081230032249/http://www.belgradenet.com/belgrade_history_middle_ages.html |archive-date=30 December 2008 |url-status=dead}}</ref> |1683|100000<ref name="The History of Belgrade"/> |1800|25000<ref name="populstat.info">{{cite web |url=http://www.populstat.info/Europe/yugoslft.htm |title=The YUGOSLAV FEDERATION : urban population |website=populstat.info |access-date=17 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011232754/http://populstat.info/Europe/yugoslft.htm |archive-date=11 October 2007 |url-status=dead}}</ref> |1850|15000<ref name="populstat.info"/> |1860|22000<ref name="populstat.info"/> |1875|27000<ref name="populstat.info"/> |1880|36000<ref name="populstat.info"/> |1890|54000<ref name="populstat.info"/> |1900|69000<ref name="populstat.info"/> |1910|89000<ref name="populstat.info"/> |1921|111739 |1931|238775 |1948|397911 |1953|477982 |1961|657362 |1971|899094 |1981|1087915 |1991|1133146 |2002|1119642 |2011|1166763|2022|1197714 |
 
}}
{|class="wikitable sortable" style="text-align:right"
|-
! Aholi punktlari
! Aholi<br /><ref name="census2011">{{Serbian census 2011}}</ref>
|-
|style="text-align:left"|Belgrad ||1,197,714
|-
|style="text-align:left"|[[Borča]] ||51,862
|-
|style="text-align:left"|[[Kaluđerica]] ||28,483
|-
|style="text-align:left"|[[Lazarevac]] ||27,635
|-
|style="text-align:left"|[[Obrenovac]] ||25,380
|-
|style="text-align:left"|[[Mladenovac]] ||22,346
|-
|style="text-align:left"|[[Surčin]] ||20,602
|-
|style="text-align:left"|[[Sremčica]] ||19,434
|-
|style="text-align:left"|[[Ugrinovci]] ||11,859
|-
|style="text-align:left"|[[Leštane]] ||10,454
|-
|style="text-align:left"|[[Ripanj]] ||10,084
|}
 
Belgradda bir nechta diniy jamoalar mavjud boʻlsa-da, shaharning diniy tarkibining tuzilishi nisbatan bir xil. Serb pravoslav jamiyati 1 475 168 tarafdori bilan eng katta hisoblanadi. Shuningdek, 31 914 [[musulmon]], 13 720 [[Katolik cherkovi|rim katolik]] va 3 128 [[Protestantizm|protestant]] bor.
 
Bir paytlar Belgradda [[yahudiylar]] jamoasi boʻlgan, ammo ikkinchi jahon urushi natijasida fashistlar tomonidan shaharni bosib olishi va undan keyingi yahudiylarning emigratsiyasidan soʻng ularning soni 10 000 dan 295 taga kamayib ketgan<ref>{{cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga4_Veroispovest.pdf |title=2011 Census |access-date=17 December 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715000726/http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga4_Veroispovest.pdf |archive-date=15 July 2014}}</ref>. Belgrad eng koʻp buddistlar yashaydigan joylardan biri boʻlgan. Rossiya fuqarolar urushi ortidan 400 ga yaqin asosan buddist qalmiqlar Belgrad shahri atrofiga joylashganlar. Yevropadagi birinchi buddistlar ibodatxonasi 1929-yilda Belgradda qurilgan. Ularning aksariyati ikkinchi jahon urushidan keyin koʻchib ketgan. Belgrad pagodasi esa tashlab ketilgan. Buddistlarning Belgrad pagodasi kommunistik rejim buyrugʻi ostida oxir-oqibat buzib tashlangan<ref>{{cite web |date=16 December 2020 |title=Drugi budistički hram u Evropi nalazio se u Beogradu |url=https://www.gradnja.rs/drugi-budisticki-hram-u-evropi-nalazio-se-u-beogradu/ |access-date=19 December 2020 |website=Gradnja |language=sr-RS |archive-date=17 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117162912/https://www.gradnja.rs/drugi-budisticki-hram-u-evropi-nalazio-se-u-beogradu/ |url-status=live }}</ref>.
 
== Iqtisodiyoti ==
[[File:Belgrade Rail HQ.JPG|thumb|right|[[Serbiya temir yoʻllari]] bosh qarorgohi Belgradda joylashgan.]]
Belgrad Serbiya va Janubi-Sharqiy Yevropaning moliyaviy markazi boʻlib, jami {{cvt|17|e6m2|abbr=off}} shaxsiy yoki ijaraga beriladigan ofis maydoniga ega<ref>{{cite web |url=http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/ekonomija/aktuelno.239.html:443796-Lokale-nece-ni-dzabe |title=Lokale neće ni džabe |publisher=novosti.rs |access-date=14 July 2013 |archive-date=23 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023080331/http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/ekonomija/aktuelno.239.html:443796-Lokale-nece-ni-dzabe |url-status=live }}</ref>. Shaharda Serbiyaning Markaziy banki ham joylashgan. Belgradda 750 550 nafar xodim ishlaydi (2020-yil iyul)<ref name="Telegraf 628 Euros">{{cite web |url=https://biznis.telegraf.rs/info-biz/3242399-prosecna-plata-za-jul-u-beogradu-628-evra |title=Prosečna plata za jul u Beogradu 628 evra |website=biznis.telegraf.rs. |date=27 September 2020 |access-date=14 July 2021 |archive-date=13 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613112415/https://biznis.telegraf.rs/info-biz/3242399-prosecna-plata-za-jul-u-beogradu-628-evra |url-status=live }}</ref> 120 286 tasi korxonalarda<ref name=novosti>{{cite web |url=http://www.novosti.rs/vesti/beograd.74.html:430759-U-Beogradu-radi-120000-firmi |title=U Beogradu radi 120.000 firmi |publisher=Večernje Novosti |date=23 April 2013 |access-date=4 November 2013 |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809112856/http://www.novosti.rs/vesti/beograd.74.html:430759-U-Beogradu-radi-120000-firmi |url-status=live }}</ref>, 76 307 muassasalarda va 50 000 ta ishchi doʻkonlarda faoliyat yuritadi<ref>{{cite web |url=http://www.docstoc.com/docs/97908871/Privredna-komora-Beograda |title=Privredna komora Beograda |publisher=Docstoc.com |date=4 October 2011 |access-date=12 March 2013 |archive-date=1 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701132904/http://www.docstoc.com/docs/97908871/Privredna-komora-Beograda |url-status=live }}</ref>. 2019-yil holatiga koʻra, Belgradda Serbiyaning ish bilan band aholisining 31,4 foizi yashaydi va yalpi ichki mahsulotning 40,4 foizdan ortigʻini ishlab chiqaradi<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.rs/sr-Latn/oblasti/nacionalni-racuni/regionalni-podaci |title=Regionalni računi |website=stat.gov.rs |access-date=14 July 2021 |archive-date=16 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616135511/https://www.stat.gov.rs/sr-Latn/oblasti/nacionalni-racuni/regionalni-podaci |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kombeg.org.rs/Komora/centri/CentarZaEkonomskuPolitiku.aspx?veza=3014 |publisher=Economic Chamber of Belgrade |title=Privreda Beograda |language=sr |access-date=19 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006122226/http://www.kombeg.org.rs/Komora/centri/CentarZaEkonomskuPolitiku.aspx?veza=3014 |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead}}</ref>. [[2014|2014-yilda]] shaharning nominal [[Yalpi ichki mahsulot|Yalpi ichki mahsuloti]] 16,97 milliard [[AQSh dollari|AQSh dollariga]] baholangan, bu aholi jon boshiga 859,329 dinor (10,086 dollar) ni tashkil qiladi<ref>{{citation |url=http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&pLevel=1&pubType=2&pubKey=2036 |title=Regional GDP of the Republic of Serbia – preliminary data, 2012 |publisher=Statistical Office of the Republic of Serbia |access-date=4 November 2013 |archive-date=31 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/20131031195111/http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&pLevel=1&pubType=2&pubKey=2036 |url-status=live }}</ref>. 2019-yilda shahar yalpi ichki mahsuloti xarid qobiliyati pariteti boʻyicha 52,1 milliard dollarga baholandi, xarid qobiliyati pariteti boʻyicha aholi jon boshiga 32.572 dollarni tashkil etgan<ref>{{cite web |url=http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&pLevel=1&pubType=2&pubKey=2625 |title=Спољнотрговинска робна размена Републике Србије, септембар 2014 |access-date=4 November 2014 |url-status=dead |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20150114094941/http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&pLevel=1&pubType=2&pubKey=2625 |archive-date=14 January 2015}}</ref>.
 
Yangi Belgrad — mamlakatning markaziy biznes tumani va Janubi-Sharqiy Yevropaning moliyaviy markazlaridan biri. U mehmonxonalar, kongress zallari (masalan, Sava Centar), A va B toifali ofis binolari va biznes parklari kabi bir qator imkoniyatlarga ega. Yangi Belgradda {{cvt|1.2|e6m2|abbr=off}} dan ortiq ofis maydonlari qurilmoqda, kelgusi uch yil ichida rejalashtirilgan qurilish qiymati 1,5 milliard yevrodan oshadi. Belgrad fond birjasi Yangi Belgradda joylashgan va €6,5 mlrd (7,1 mlrd. AQSH dollari) bozor kapitaliga ega.
 
IT sohasida 6 924 kompaniyaga ega (2013-yil maʼlumotlariga koʻra) Belgrad Janubi-Sharqiy Yevropadagi eng yirik [[axborot texnologiyalari]] markazlaridan biri hisoblanadi. Koʻpgina [[Asus]]<ref>{{cite web |url=http://www.emportal.rs/vesti/srbija/62935.html |title=Asus otvorio regionalni centar u Beogradu |publisher=Emportal.rs |access-date=16 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522124646/http://www.emportal.rs/vesti/srbija/62935.html |archive-date=22 May 2011}}</ref>, [[Intel]]<ref>{{cite web |url=http://www.ekapija.com/website/sr/page/140159 |title=Centar kompanije 'Intel' za Balkan u Beogradu – Srbija deo 'Intel World Ahead Program' |publisher=E kapija |access-date=7 July 2009 |archive-date=9 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150909124416/http://www.ekapija.com/website/sr/page/140159 |url-status=live }}</ref>, [[Dell]]<ref>{{cite web |last=Beograd |first=Ana Vlahović |url=http://pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/183266/Srbija+centar+IT+industrije.html |title=Srbija centar IT industrije |publisher=Pressonline.rs |date=25 September 2011 |access-date=12 March 2013 |archive-date=26 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150926161604/http://pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/183266/Srbija+centar+IT+industrije.html |url-status=live }}</ref>, [[Huawei]], [[Nutanix]]<ref>{{cite web |url=https://biznis.telegraf.rs/it-biz/3134394-americki-nutanix-siri-posao-u-srbiji-otvorene-kancelarije-u-beogradu-potpisan-memorandum-s-vladom |title=Američki Nutanix širi posao u Srbiji: Otvorene kancelarije u Beogradu, potpisan memorandum s Vladom |work=biznis.telegraf.rs. |date=20 December 2019 |access-date=14 July 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416081407/https://biznis.telegraf.rs/it-biz/3134394-americki-nutanix-siri-posao-u-srbiji-otvorene-kancelarije-u-beogradu-potpisan-memorandum-s-vladom |url-status=live }}</ref>, NCR<ref>{{citation |url=http://www.ekapija.com/website/sr/page/762729/NCR-planira-da-udvostruči-broj-zaposlenih-u-Srbiji-u-2014 |title=NCR planira da udvostruči broj zaposlenih u Srbiji u 2014 |publisher=eKapija |date=24 July 2013 |access-date=4 November 2013 |language=sr |archive-date=3 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403213441/http://www.ekapija.com/website/sr/page/762729/NCR-planira-da-udvostru%C4%8Di-broj-zaposlenih-u-Srbiji-u-2014 |url-status=live }}</ref> kabi global IT kompaniyalari mintaqaviy faoliyat markazi sifatida Belgradni tanlaydilar. Eng mashhur Belgrad IT startaplari „Nordeus“, „ComTrade Group“, „MicroE“, „FishingBooker“ va „Endava“. Shahardagi IT inshootlari orasida Mihajlo Pupin instituti va ILR<ref>{{cite web |url=http://www.li.rs/masine-alatke/upravljacki-sistemi-masina-alatki/lola-cnc-sistemi |title=LOLA CNC sistemi – Lola institut |website=li.rs |access-date=28 May 2018 |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804231731/http://www.li.rs/masine-alatke/upravljacki-sistemi-masina-alatki/lola-cnc-sistemi |url-status=live }}</ref> hamda yangi Zvezdara IT-markazi mavjud<ref>{{cite web |url=https://ntpark.rs/ |title=Naučno-tehnološki park Beograd |website=Naučno-tehnološki park Beograd |access-date=7 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607031549/https://ntpark.rs/ |archive-date=7 June 2019 |url-status=dead}}</ref>. Koʻpgina taniqli IT innovatorlari oʻz faoliyatlarini Belgradda boshlaganlar, bular sirasiga dasturchilar Voja Antonić va Veselin Jevrosimović kiradi.
 
2021-yilning dekabr oyida Belgraddagi oʻrtacha oylik maosh soliqlarsiz 94,463 dinor ($946) ni tashkil etdi, yalpi ekvivalenti 128,509 [[serb dinori|dinor]] ($1288), Yangi Belgradda esa 1,059 yevro<ref>{{cite web |author=M. S. |url=https://www.novosti.rs/beograd/vesti/1090021/prosecna-plata-beogradu-803-evra-najvece-zarade-vracaru-novom-beogradu |title=PROSEČNA PLATA U BEOGRADU 803 EVRA: Najveće zarade na Vračaru i Novom Beogradu |publisher=Novosti.rs |access-date=27 February 2022 |archive-date=25 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225173641/https://www.novosti.rs/beograd/vesti/1090021/prosecna-plata-beogradu-803-evra-najvece-zarade-vracaru-novom-beogradu |url-status=live }}</ref>. Shahar uy xoʻjaliklarining 88 foizida kompyuter bor, 89 foizi internetga ulangan va 93 foizida pullik televidenie xizmatlari mavjud<ref name="pod2.stat.gov.rs">{{cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G2015/pdf/G20156007.pdf |title=Upotreba Informaciono-Komunikacionih Tehnologija U Republici Srbiji, 2015 |date=30 August 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160830063656/http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G2015/pdf/G20156007.pdf |archive-date=30 August 2016}}</ref>.
 
Cushman & Wakefield kompaniyasi maʼlumotlariga koʻra, Knyaz Mihailova koʻchasi savdo maydonchasini ijaraga olish boʻyicha dunyodagi eng qimmat chakana savdo koʻchalari roʻyxatida 36-oʻrinda turadi<ref>{{cite web |url=https://serbiantimes.info/zakup-lokala-u-knez-mihailovoj-medu-najskupljim-na-svetu-u-regionu-jedino-budimpesta-ispred-beograda/ |title=Zakup Lokala U Knez Mihailovoj Među Najskupljim Na Svetu: U regionu jedino Budimpešta ispred Beograda |work=Serbian Times |date=18 November 2019 |access-date=14 July 2021 |archive-date=19 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419025646/https://serbiantimes.info/zakup-lokala-u-knez-mihailovoj-medu-najskupljim-na-svetu-u-regionu-jedino-budimpesta-ispred-beograda/ |url-status=live }}</ref>.
=== Byudjeti ===
Belgrad shahrining [[Budjet|byudjeti]] Belgrad hokimligi moliya kotibiyati tomonidan ishlab chiqiladi. Kotibiyatning har kalendar yil uchun loyihasi Belgrad Assambleyasi tomonidan koʻrib chiqiladi va tasdiqlanadi. Shahar byudjeti doimiy ravishda oʻsib bormoqda: 1994-yilda u 360 million dinorni, 2000-yilda — 5,3 milliard dinordan koʻproqni, 2013-yilda — 88 milliard dinor, 2020-yilda — 143 milliard dinordan ortiqni tashkil etdi<ref name="Водич кроз буџет града Београда">{{cite web |url=https://www.beograd.rs/images/file/55d47ece1060b5845db95bff14cb660b_8784870002.pdf |title=Водич кроз буџет града Београда |lang=sr |publisher=Официальный сайт Белграда |access-date=2020-01-28 |archive-date=2020-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128101548/https://www.beograd.rs/images/file/55d47ece1060b5845db95bff14cb660b_8784870002.pdf |deadlink=no }}</ref><ref name="Усвојен буџет Београда за 2020. годину">{{cite web |url=http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/1/politika/3754967/usvojen-budzet-beograda-za-2020-godinu.html |title=Усвојен буџет Београда за 2020. годину |lang=sr |publisher=РТС |date=29 ноября 2019 |access-date=2020-01-28 |archive-date=2020-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128101549/http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/1/politika/3754967/usvojen-budzet-beograda-za-2020-godinu.html |deadlink=no }}</ref><ref name="Највише новца у градском буџету за јавни превоз, опозиција негодује због гондоле">{{cite web |url=http://www.politika.rs/scc/clanak/443004/Najvise-novca-u-gradskom-budzetu-za-javni-prevoz-opozicija-negoduje-zbog-gondole |title=Највише новца у градском буџету за јавни превоз, опозиција негодује због гондоле |lang=sr |publisher=«Политика» |access-date=2020-01-28 |archive-date=2020-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128103030/http://www.politika.rs/scc/clanak/443004/Najvise-novca-u-gradskom-budzetu-za-javni-prevoz-opozicija-negoduje-zbog-gondole |deadlink=no }}</ref>. Bu 2019-yilga nisbatan 9,6 foizga koʻp. Shundan 53,5 milliard dinor transport va infratuzilmani rivojlantirishga, jumladan, yangi avtobus va trolleybuslar sotib olishga; 18 mlrd dinor — maktabgacha taʼlim va tarbiya sohasiga, shu jumladan, 17 ta yangi bolalar bogʻchasi qurishga; 7,6 milliard dinor — boshlangʻich va oʻrta taʼlim uchun; 5,7 milliard dinor — sport va madaniyat uchun; 4,9 milliard dinor — [[Ijtimoiy himoya|ijtimoiy himoyaga]]; 1,5 milliard dinor — [[Nodavlat notijorat tashkilot|nodavlat notijorat tashkilotlari]] uchun ajratilishi rejalashtirilgan. Shuningdek, oilada ikkinchi farzand tugʻilgani uchun buydjet bir martalik nafaqa toʻlash tartibi boʻyicha 20 ming dinor mablagʻ ajratadi<ref name="Водич кроз буџет града Београда" /><ref name="Усвојен буџет Београда за 2020. годину" /><ref name="Највише новца у градском буџету за јавни превоз, опозиција негодује због гондоле" />.
 
=== Sanoati ===
Belgraddagi birinchi sanoat korxonasi XIX asr boshlarida birinchi serb qoʻzgʻoloni paytida tashkil etilgan [[artilleriya]] ustaxonasi boʻlgan. 1831-yilda shaharda birinchi bosmaxona, 1838-yilda charm ishlab chiqarish, 1839-yilda pivo zavodi, 1842-yilda birinchi metallga ishlov berish korxonasi ochilgan. 1913-yilga kelib, Belgrad va Zemunda Avstriya-Vengriyaga tegishli boʻlgan 55 ta zavod va fabrika mavjud edi. Birinchi va ikkinchi jahon urushlari shahar sanoatiga jiddiy zarar yetkazdi. 1941—1945-yillarda Belgraddagi korxonalarning yarmi vayron boʻlgan. Yugoslaviya Sotsialistik Federativ Respublikasi davrida Belgrad sanoat korxonalarini rekonstruksiya qilish boshlandi. 1960-yildan keyin yangi fabrikalarni jadal qurish ishlari olib borildi. Yugoslaviya parchalanganidan keyin sanoat ishlab chiqarish hajmi kamaydi, bir qator korxonalar xususiylashtirildi<ref>{{статья
|автор      = Petrović D.
|заглавие = Industrija i urbani razvoj Beograda
|ссылка    = https://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0350-0373/2001/0350-03730101087P.pdf
|издание  = Industrija
|год          = 2001
|номер      = 1—4
|страницы = 87—94
|archivedate      = 2021-09-17
|archiveurl      = https://web.archive.org/web/20210917072052/http://scindeks-clanci.ceon.rs/data/pdf/0350-0373/2001/0350-03730101087P.pdf
}}</ref>.
 
Hozirgi vaqtda Belgrad Serbiyaning asosiy sanoat markazi hisoblanadi. Shaharda stanoklar va sanoat uskunalari, gʻalla oʻrish kombaynlari, traktorlar va boshqa qishloq xoʻjaligi mashinalari, avtobuslar, telekommunikatsiya uskunalari, elektronika, maishiy texnika buyumlari ishlab chiqariladi. Plastmassa, kauchuk, lak, boʻyoq, polimer qoplamalar va boshqa mahsulotlarni ishlab chiqaradigan bir qancha kimyo sanoat korxonalari bor. Belgradda yengil sanoat va yogʻochga ishlov berish texnologiyasi ham rivojlangan. Oziq-ovqat sanoati qishloq xoʻjaligi xom ashyosini qayta ishlash, oziq-ovqat va ichimliklar ishlab chiqarish bilan shugʻullanadi<ref name="Белград">{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/6071279|автор=Н. В. Куликова, П. С. Павлинов, Н. М. Вагапова|статья=БЕЛГРА́Д|том=3|архив=https://web.archive.org/web/20191019051408/https://bigenc.ru/geography/text/1853505|архив дата=2019-10-19}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/m/zivot-u-beogradu/1563-industrija-i-rudarstvo/ |title=Индустрија и рударство |lang=sr |publisher=Сайт Белграда |access-date=2020-01-31 |archive-date=2020-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131092338/http://www.beograd.rs/m/zivot-u-beogradu/1563-industrija-i-rudarstvo/ |deadlink=no }}</ref>.
 
{| class="wikitable unsortable"
|+ 2018-yilda sanoat tuzilmasi{{sfn|Статистички годишњак Београда 2018.|2019|с=216}}
|-
! style="background-color:#eff5ff | Nomi
! style="background-color:#eff5ff | % da ulushi
 
|- bgcolor =#eff5ff align="center"
| Qayta ishlash sanoati
| 55,3
 
|- bgcolor =#eff5ff align="center"
| Elektr, gaz, bugʻ va konditsioner bilan taʼminlash
| 37,8
 
|- bgcolor =#eff5ff align="center"
| Konchilik
| 6,9
 
|}
 
=== Qishloq xoʻjaligi ===
Belgrad okrugida 260 ming gektardan ortiq qishloq xoʻjaligi yerlari mavjud, shundan 150 ming gektarida dehqonchilik qilinadi. Bu hududda 34 ming fermer xoʻjaligi roʻyxatga olingan<ref>{{cite web |url=http://www.agropress.org.rs/cir/rubrike/gr-n-i/item/5115-poljoprivreda-razvojna-sansa-beograda |title=Poljoprivreda razvojna šansa Beograda |lang=sr |publisher=Удружење новинара за пољопривреду |date=20 июля 2019 |access-date=2020-01-31 |archive-date=2020-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131101904/http://www.agropress.org.rs/cir/rubrike/gr-n-i/item/5115-poljoprivreda-razvojna-sansa-beograda |deadlink=no }}</ref>. 2018-yilgi maʼlumotlarga koʻra, qishloq xoʻjaligidagi yerlarning 32769 ga makkajoʻxori va 31063 ga bugʻdoy ekilgan{{sfn|Статистички годишњак Београда 2018.|2019|с=227}}. Belgrad okrugida yetishtirilgan [[qishloq xoʻjaligi]] mahsulotlari Serbiya poytaxtining oziq-ovqatga boʻlgan ehtiyojini deyarli toʻliq qondiradi<ref name="Пољопривреда, шумарство и водопривреда">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cir/zivot-u-beogradu/1567-poljoprivreda-sumarstvo-i-vodoprivreda/ |title=Пољопривреда, шумарство и водопривреда |lang=sr |publisher=Сайт Белграда |access-date=2020-01-31 |archive-date=2020-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131100828/http://www.beograd.rs/cir/zivot-u-beogradu/1567-poljoprivreda-sumarstvo-i-vodoprivreda/ |deadlink=no }}</ref>.
 
{| class="wikitable unsortable"
|+ Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari<ref name="Београд у броjкама" >{{cite web |url=https://zis.beograd.gov.rs/images/ZIS/Files/Publikacije/BUB_2019_S.pdf |title=Београд у броjкама |lang=sr |publisher=Сектор статистике |access-date=2020-01-17 }}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
! style="background-color:#eff5ff |
! style="background-color:#eff5ff | 2015—2018 (yillik oʻrtacha)
 
|- bgcolor =#eff5ff align="center"
| Bugʻdoy (tonna)
| 112 290,5
 
|- bgcolor =#eff5ff align="center"
| Makkajoʻxori (tonna)
| 208 280,25
 
|- bgcolor =#eff5ff align="center"
| Kungaboqar (tonna)
| 5050,25
 
|- bgcolor =#eff5ff align="center"
| Sholgʻom (tonna)
| 74 333,5
 
|- bgcolor =#eff5ff align="center"
| Soya (tonna)
| 54 002
 
|- bgcolor =#eff5ff align="center"
| Sabzavotlar (tonna)
| 91 090,75
 
|- bgcolor =#eff5ff align="center"
| Meva (tonna)
| 106 934,75
 
|- bgcolor =#eff5ff align="center"
| Sut mahsulotlari (ming tonna)
| 107 750
 
|- bgcolor =#eff5ff align="center"
| Tuxum (dona)
| 84 092,5
|}
 
== Madaniyati ==
[[File:Republic_Square_(27420599076).jpg|thumb|Respublika maydoni, Chapda: Serbiya Milliy muzeyi — Markazda: Marriott Belgrad mehmonxonasi — oʻngda: Belgraddagi Milliy teatri.]]
 
[[File:KnezMihailova ped.jpg|thumb|[[Serbiya fan va sanʼat akademiyasi]], 1841-yilda tashkil etilgan.]]
 
[[BBC]] maʼlumotlariga koʻra, Belgrad dunyodagi eng kreativ shaharlar beshligiga kirgan<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.com/culture/story/20190715-the-five-most-creative-cities-in-the-world |title=The five most creative cities in the world? |work=The Collection |publisher=BBC |last=Banks |first=Libby |date=16 July 2019 |access-date=14 July 2021 |archive-date=7 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507223631/http://www.bbc.com/culture/story/20190715-the-five-most-creative-cities-in-the-world |url-status=live }}</ref>. Belgradda kinofestival, teatr festivali, yozgi festival, BEMUS, Belgrad musiqa festivali, kitob koʻrgazmasi, Belgrad xor festivali, [[Eurovision qoʻshiq tanlovi|Eurovision]] (2008) qoʻshiq tanlovi va pivo festivali kabi koʻplab xalqaro madaniy tadbirlar oʻtkaziladi<ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201299 |title=Culture and Art (Cultural Events) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924071921/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201299 |url-status=live }}</ref>. Prezident Aleksandar Vučić bekor qilishga uringan boʻlsa ham, 2022-yilda Belgradda ham [[Europride]] tadbiri boʻlib oʻtgan<ref>{{Cite web |date=2022-08-24 |title=EuroPride will not be cancelled, and any 'ban' would be illegal |url=https://www.epoa.eu/europride-will-not-be-cancelled-and-any-ban-would-be-illegal/ |access-date=2022-10-15 |website=EPOA |language=en-GB}}</ref>. [[Nobel mukofoti]] sovrindori yozuvchi [[Ivo Andrić]] oʻzining eng mashhur asari „The Bridge on the Drina“ni Belgradda yozgan<ref>{{cite web |url=http://www.ivoandric.org.rs/html/biography.html |title=The biography of Ivo Andrić |publisher=The Ivo Andrić Foundation |access-date=18 May 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090907050949/http://www.ivoandric.org.rs/html/biography.html |archive-date=7 September 2009}}</ref>. Boshqa taniqli Belgrad mualliflari orasida [[Branislav Nušić]], Milosh Crnjanski, Borislav Pekich, Milorad Pavić va Mesha Selimovichlar bor<ref>{{cite web |url=http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/nauka_knjiz/pekic-biograf.html |title=Borislav Pekić – Biografija |publisher=[[Project Rastko]] |language=sr |access-date=19 May 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116220235/http://www.rastko.org.rs/knjizevnost/nauka_knjiz/pekic-biograf.html |archive-date=16 January 2009}}</ref>. Belgraddan Charlz Simich, Marina Abramovich va Milovan Destil Markovich kabi taniqli rassomlar yetishib chiqqan.
 
Serbiya kino sanoatining asosiy qismi Belgradda joylashgan. FEST 1971-yildan beri har yili oʻtkazib kelinadigan kinofestival boʻlib, 2013-yilgacha unga toʻrt million kishi tashrif buyurgan va 4000 ga yaqin filmlar taqdim etilgan<ref name=VoiceOfSerbia20130222>{{citation |url=http://voiceofserbia.org/content/belgrade-film-festival-%E2%80%93-fest |title=Belgrade Film Festival – FEST |publisher=VoiceOfSerbia.org |date=22 February 2013 |access-date=23 February 2013 |archive-date=6 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130306025539/http://voiceofserbia.org/content/belgrade-film-festival-%E2%80%93-fest |url-status=dead}}</ref>.
 
Belgradda koʻplab teatrlar mavjud boʻlib, ulardan eng koʻzga koʻringanlari „Belgrad Milliy teatri“, „Terazije teatri“, „Yugoslaviya drama teatri“, „Zvezdara teatri“ va „212-Atelye“dir. Serbiya Fanlar va Sanʼat Akademiyasi, shuningdek, Serbiya Milliy kutubxonasi ham Belgradda joylashgan. Eng yirik kutubxonalar qatorida Belgrad shahar kutubxonasi va Belgrad universiteti kutubxonasi mavjud. Belgradning ikkita — „Milliy teatr“ va „Madlenianum opera teatri“ kabi opera obyektlari bor<ref>{{cite web |url=http://www.narodnopozoriste.rs/index.php?id=695 |title=National Theatre Belgrade – Opera |publisher=Narodnopozoriste.rs |date=1 May 2013 |access-date=15 May 2013 |archive-date=2 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202134712/http://www.narodnopozoriste.rs/index.php?id=695 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.madlenianum.rs/en/index.php?execute=view_page&module=system&page_id=17 |title=About Madlenianum |publisher=Madlenianum.rs |access-date=15 May 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515105613/http://www.madlenianum.rs/en/index.php?execute=view_page&module=system&page_id=17 |archive-date=15 May 2013}}</ref>. [[Eurovision qoʻshiq tanlovi 2007|Eurovision 2007]] qoʻshiq tanlovida Serbiya vakili Mariya Şerifovichning gʻalabasidan soʻng, Belgrad 2008-yilda tanlovga mezbonlik qilgan<ref>{{cite news |url=http://www.hs.fi/english/article/Serbian+ballad+wins+Eurovision+Song+Contest+-+Belgrade+hosts+in+2008+/1135227223254 |newspaper=[[Helsingin Sanomat]] |title=Serbian ballad wins Eurovision Song Contest – Belgrade hosts in 2008 |date=14 May 2007 |access-date=10 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070830011312/http://www.hs.fi/english/article/Serbian%2Bballad%2Bwins%2BEurovision%2BSong%2BContest%2B-%2BBelgrade%2Bhosts%2Bin%2B2008%2B/1135227223254 |archive-date=30 August 2007}}</ref>.
 
Belgrad hududida 1650 dan ortiq koʻrgazmali haykaltaroshlik namunalari mavjud<ref>{{cite web |url=http://presscentar.uns.org.rs/info/Vesti-iz-muzeja/1563/neda-kovacevic-nek-ucini-svako-koliko-je-kadar-pa-nece-narod-propasti.html |title=NEDA KOVAČEVIĆ: Nek učini svako koliko je kadar, pa neće narod propasti |website=presscentar.uns.org.rs |language=sr |access-date=2 February 2020 |archive-date=2 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200202194147/http://presscentar.uns.org.rs/info/Vesti-iz-muzeja/1563/neda-kovacevic-nek-ucini-svako-koliko-je-kadar-pa-nece-narod-propasti.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tUdQswEACAAJ&q=beogradski+spomenarnik |title=Beogradski spomenarnik: putovanje srpskom istorijom putem spomenika u Beogradu. Ličnosti u beogradskim spomenicima. Deo prvi |last=Kovačević |first=Neda |date=2016 |publisher=Neda Kovačević |isbn=978-86-919895-0-7 |language=en |access-date=1 October 2020 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416083819/https://books.google.com/books?id=tUdQswEACAAJ&q=beogradski+spomenarnik |url-status=live }}</ref>.
 
=== Muzeylar ===
[[File:National Museum of Serbia (DSC04612).jpg|thumb|[[Serbiya Milliy muzeyi.]]]]
[[File:Музеј савремене уметности, Парк Ушће, Нови Београд 06.jpg|thumb|right|[[Zamonaviy san'at muzeyi, Belgrad|Zamonaviy sanʼat muzeyi]].]]
Belgraddagi eng koʻzga koʻringan [[muzey]] 1844-yilda tashkil etilgan Milliy muzeydir. Milliy muzeyda 2003-yildan 2018-yil iyunigacha rekonstruksiya ishlari olib borilgan. Muzeyda 400 000 dan ortiq eksponatlar (5600 dan ortiq rasm va 8400 chizma va nashrlar, jumladan Bosch, Juan de Flandes, [[Titsian]], Tintoretto, [[Piter Pauel Rubens|Rubens]], [[Paul Cézanne|Cézanne]], [[Tyepolo Jovanni Battista|GB Tiepolo]], [[Pierre-Auguste Renoir|Renoir]], [[Claude Monet|Monet]], [[Henri de Toulouse-Lautrec|Lautrec]], [[Henri Matisse|Matisse]], [[Pablo Picasso|Picasso]], [[Paul Gauguin|Gauguin]], Chagall, [[Vincent van Gogh|Van Gogh]], Mondrian kabi koʻplab xorijiy ustalar asarlari va Miroslav Injili) mavjud<ref>{{cite web |last=Cvjetićanin |first=Tatjana |url=http://www.narodnimuzej.rs/code/navigate.php?Id=75 |title=From the history of the National Museum in Belgrade |publisher=National Museum of Serbia |access-date=27 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814163742/http://www.narodnimuzej.rs/code/navigate.php?Id=75 |archive-date=14 August 2011}}</ref>. 1901-yilda tashkil etilgan Etnografik muzey [[Bolqon yarim oroli]], xususan, sobiq Yugoslaviya mamlakatlari qishloq va shahar madaniyatini aks ettiruvchi 150 000 dan ortiq ashyolarni oʻz ichiga oladi<ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201167 |title=Museums 3 |publisher=Beograd.rs |website=Discover Belgrade |access-date=12 July 2008 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924065021/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201167 |url-status=live }}</ref>.
 
Belgrad [[Zamonaviy sanʼat muzeyi]] Yugoslaviyadagi va dunyodagi ilk muzeylardan biridir<ref name="knjiga o Lubardi">{{Cite book |title=Knjiga o Lubardi |last=Lompar |first=Milo |publisher=[[Serbian Literary Guild]] |page=181 |year=2018 |location=Beograd}}</ref>. Muzey ​​1965-yilda tashkil etilganidan soʻng, sobiq Yugoslaviya hududlarida yaratilgan 8000 dan ortiq sanʼat asarlari toʻplamini oʻz ichiga olgan<ref>{{cite web |url=http://eng.msub.org.rs/o-muzeju |title=About the Museum |website=eng.msub.org.rs |access-date=30 March 2019 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193549/http://eng.msub.org.rs/o-muzeju |url-status=dead}}</ref>. Muzey 2007-yilda yopilgan, ammo 2017-yilda Yugoslaviya sanʼatiga eʼtiborni kuchaytirish maqsadida qayta ochilgan<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-23841398 |title=Art gathers dust as Serbia museums kept shut |date=27 August 2013 |work=BBC News |access-date=20 June 2018 |archive-date=6 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706150043/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-23841398 |url-status=live }}</ref>. Belgradda tugʻilgan rassom Marina Abramovich Zamonaviy sanʼat muzeyida koʻrgazma oʻtkazgan, [[The New York Times]] koʻrgazmani 2019-yilda dunyoda roʻy bergan eng muhim madaniy hodisalardan biri deb taʼrifladi<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/09/arts/design/fall-art-exhibitions-louvre-leonardo-brancusi-kara-walker.html |title=28 Art Shows Worth Traveling For |work=The New York Times |date=9 September 2019 |access-date=14 July 2021 |url-access=subscription |last1=Farago |first1=Jason |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416110435/https://www.nytimes.com/2019/09/09/arts/design/fall-art-exhibitions-louvre-leonardo-brancusi-kara-walker.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2019/09/25/arts/design/marina-abramovic-the-cleaner.html |title=Marina Abramovic Comes Home, and Comes Clean |work=The New York Times |date=25 September 2019 |access-date=14 July 2021 |url-access=subscription |last1=Dickson |first1=Andrew |archive-date=29 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729152645/https://www.nytimes.com/2019/09/25/arts/design/marina-abramovic-the-cleaner.html |url-status=live }}</ref>. Koʻrgazmani 100 000 ga yaqin tashrif buyuruvchi kuzatgan. Marina Abramovich 20 000 kishi oldida chiqish qilgan<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=EFH1BYUjmMA |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211114/EFH1BYUjmMA |archive-date=14 November 2021 |url-status=live |title=Marina Abramovic-Javno predavanje "CISTAC/CLEANER"-Beograd-MSU 29.09.2019.-Deo 1 |website=YouTube |date=3 October 2019 |access-date=14 July 2021}}{{cbignore}}</ref>. Belgrad markazida [[Amaliy sanʼat]] muzeyi ham joylashgan. Bu muzey [[Xalqaro muzeylar kengashi]] tomonidan 2016-yilning eng yaxshi instituti sifatida mukofotlangan<ref>{{Cite web |title=ICOM Serbia, Award for the Institution of the Year 2016 – Музеј примењене уметности БеоградМузеј примењене уметности Београд |url=https://mpu.rs/en/about-museum/icom-serbia-award-for-the-institution-of-the-year-2016/ |access-date=2022-10-18 |website=Музеј примењене уметности Београд}}</ref>.
 
1878-yilda Kalemegdanda tashkil etilgan Harbiy muzeyda miloddan avvalgi asrlardan oʻrta asrlargacha boʻlgan davrlarga oid 25 000 dan ortiq harbiy ashyolar mavjud. Diqqatga sazovor narsalar qatoriga turk va sharq qurollari, milliy bayroqlar va Yugoslaviya partizan liboslari kiradi<ref>{{cite web |url=http://www.lonelyplanet.com/serbia/belgrade/sights/museum/military-museum |title=Military Museum |publisher=[[Lonely Planet]] |access-date=18 January 2010 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020204811/http://www.lonelyplanet.com/serbia/belgrade/sights/museum/military-museum |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.muzej.mod.gov.rs/en/about-us/ |title=Military Museum {{!}} About Us |website=muzej.mod.gov.rs |access-date=30 March 2019 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193600/http://www.muzej.mod.gov.rs/en/about-us/#.XJ_EJJhKiUk |url-status=live }}</ref>.
 
Nikola Tesla aeroporti yaqinida joylashgan Belgrad Aviatsiya muzeyida 200 dan ortiq samolyotlar mavjud boʻlib, ulardan 50 ga yaqini koʻrgazmaga qoʻyilgan va bir nechtasi Fiat G.50 kabi oʻz turidagi yagona omon qolgan namunalardir. Ushbu muzey F-117 va F-16 kabi [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] va NATO samolyotlarining urib tushirilgan qismlarini ham namoyish etadi<ref>{{cite web |url=http://www.muzejrv.org/istorija/istorija.html |title=Lična karta Muzeja ratnog vazduhoplovstva |publisher=Museum of Air force Belgrade |access-date=19 May 2007 |language=sr |archive-url=https://web.archive.org/web/20060528075833/http://www.muzejrv.org/istorija/istorija.html |archive-date=28 May 2006 |url-status=dead}}</ref>.
 
1952-yilda tashkil etilgan Nikola Tesla muzeyi ixtirochi Nikola Teslaning shaxsiy buyumlarini namoyish etadi. Unda 160 000 ga yaqin asl hujjatlar va 5 700 ga yaqin shaxsiy buyumlari saqlanadi<ref>{{cite web |url=http://www.tesla-museum.org/meni_en/nt.php?link=muzej/m&opc=sub2 |publisher=Nikola Tesla Museum |title=About the museum |access-date=10 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610092417/http://www.tesla-museum.org/meni_en/nt.php?link=muzej%2Fm&opc=sub2 |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref>. Belgraddagi eng yirik muzeylarning biri Vuk va Dositey muzeyi boʻlib, u Vuk Stefanovich Karadjich va <nowiki>XIX</nowiki> asr serb adabiy tilini islohotchisi, birinchi Serbiya taʼlim vaziri Dositey Obradovichning hayoti, faoliyati va merosini namoyish etadi<ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201051 |title=City of Belgrade – Museums 1 |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191402/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201051 |url-status=live }}</ref>. Belgradda Afrika sanʼati muzeyi ham mavjud. Afrika sanʼati muzeyi 1977-yilda tashkil etilgan boʻlib, Gʻarbiy Afrikadan keltirilgan katta sanʼat toʻplamiga ega<ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=202308 |title=Cultural institutions: Museum of African Art |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924064317/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=202308 |url-status=live }}</ref>.
 
Taxminan 95 000 nusxa milliy va xalqaro filmlar bilan Yugoslaviya kino arxivi dunyodagi eng yirik 10 ta arxiv roʻyxatiga kirgan<ref>{{cite web |url=http://www.ear.europa.eu/serbia/main/documents/2006Media.pdf |title=Action programme 2006 for Serbia: Support to the Yugoslav Film Archive |publisher=European Agency for Reconstruction |date=1 January 2006 |access-date=10 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070802113127/http://www.ear.europa.eu/serbia/main/documents/2006Media.pdf |archive-date=2 August 2007 |url-status=dead}}</ref>. Muassasa, shuningdek, kinoteatr va koʻrgazma zali bilan birga Yugoslaviya kino arxivi muzeyini ham boshqaradi. Arxivni saqlash bilan bogʻliq koʻp yillik muammolar 2007-yilda yangi zamonaviy bino ochilganda hal qilindi<ref>{{cite web |url=http://seecult.org/english/module-News-display-sid-211.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011202918/http://seecult.org/english/module-News-display-sid-211.html |archive-date=11 October 2007 |title=New Depository for the Yugoslav Film Archive's treasure |publisher=SEECult.org, Culture Portal of Southeastern Europe |date=7 June 2007 |access-date=10 July 2007 |url-status=dead}}</ref>. Yugoslaviya kino arxivida [[Charlie Chaplin|Charli Chaplinning]] asl hassasi hamda Avgust va Lui Lumierning birinchi filmlari lentalari saqlanadi<ref>{{cite web |url=http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:433237-U-Noci-muzeja-60-kulturnih-institucija |title=U Noći muzeja 60 kulturnih institucija |publisher=novosti.rs |access-date=3 June 2013 |archive-date=9 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809121012/http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:433237-U-Noci-muzeja-60-kulturnih-institucija |url-status=live }}</ref>. Belgrad shahri muzeyi 2006-yilda shahar markazidagi yangi binoga koʻchib oʻtdi<ref>{{citation |url=http://www.mgb.org.rs/en/the-new-museum-building |title=The New Museum's Building |access-date=26 February 2013 |publisher=Belgrade City Museum |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401012108/http://www.mgb.org.rs/en/the-new-museum-building |archive-date=1 April 2013}}</ref>. Muzeyda miloddan avvalgi davrlarda Belgrad shahrining tarixini oʻz ichiga olgan bir qator kolleksiyalar mavjud<ref>{{citation |url=http://www.mgb.org.rs/en/collections |title=Collections |access-date=26 February 2013 |publisher=Belgrade City Museum |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401011549/http://www.mgb.org.rs/en/collections |archive-date=1 April 2013}}</ref>.
 
Yugoslaviya tarixi muzeyida Yugoslaviya davriga oid kolleksiyalar mavjud. Rasmlardan tashqari, eng qimmatli ashyolar [[Apollo 11]] ekipaji [[Neil Armstrong]], Bazz Oldrin va Maykl Kollinz tomonidan 1969-yilda Belgradga tashrif buyurganlarida sovgʻa qilingan Oy qoyalaridir<ref>{{cite web |url=http://www.seecult.org/vest/najbolje-u-muzeju-25-maj |title=Najbolje, u Muzeju 25. maj – SEEcult.org Portal za kulturu jugoistočne Evrope |publisher=seecult.org |access-date=3 June 2013 |archive-date=10 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110051850/http://www.seecult.org/vest/najbolje-u-muzeju-25-maj |url-status=live }}</ref>. Muzeyda [[Iosif Stalin]]ning 260 ta brilliant va olmosli qilich ham bor, uni Stalinning oʻzi sovgʻa qilgan<ref>{{cite web |url=http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Od-Staljina-sablja-a-od-astronauta-kamenchici-s-Meseca.lt.html |title=Политика Online – Од Стаљина сабља, а од астронаута каменчићи с Месеца |work=Politika Online |access-date=3 June 2013 |archive-date=10 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110051853/http://www.politika.rs/rubrike/Drustvo/Od-Staljina-sablja-a-od-astronauta-kamenchici-s-Meseca.lt.html |url-status=live }}</ref>. Fan va texnologiya muzeyi 2005-yilda Dorćoldagi birinchi shahar elektr stansiyasi binosiga koʻchib oʻtgan<ref>{{citation |url=http://www.muzejnt.rs/en/206 |title=Project for Reconstruction and Adaptation of the Museum of Science and Technology |publisher=Museum of Science and Technology |access-date=26 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511075002/http://www.muzejnt.rs/en/206 |archive-date=11 May 2013 |url-status=dead}}</ref>.
 
=== Arxitekturasi ===
 
[[File:Hram_Svetog_Save.jpg|thumb|Avliyo Sava sobori.]]
 
Belgrad arxitekturasi asrlar davomida rivojlangan. [[Markaziy Yevropa]] shaharlariga xos koʻrinishiga ega boʻlgan Zemun binolaridan tortib Yangi Belgradning modernistik binolarigacha ajralib turadi<ref>{{cite web |last1=Comrie |first1=Nicholas |last2=Moore |first2=Lucy |title=Zemun: The Town Within the City |url=http://www.b92.net/eng/travel/index.php?nav_id=38986 |publisher=[[B92]] Travel |date=1 October 2007 |access-date=17 May 2007 |archive-date=22 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022122710/http://www.b92.net/eng/travel/index.php?nav_id=38986 |url-status=live }}</ref>. Eng qadimgi meʼmorchilik yodgorligi Kalemegdan bogʻida joylashgan. Kalemegdan tashqarisida geografik joylashuvi, tez-tez sodir boʻladigan urushlar va vayronagarchiliklar tufayli qadimgi binolar mavjud emas, faqat XVIII asrga tegishlilari uchraydi<ref name=manevic>{{cite web |last=Manević |first=Zoran |url=http://web.mit.edu/most/www/ser/Belgrade/zoran_manevic.html |title=Architecture and Building |publisher=[[MIT]] website |access-date=19 May 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070811101910/http://web.mit.edu/most/www/ser/Belgrade/zoran_manevic.html |archive-date=11 August 2007}}</ref>.
[[File:Fsnydsrasssv.jpg|thumb|right|Russian sar turar joy binosi.]]
[[File:Bežanijski_Blokovi_EDIT.jpg|thumb|right|Yangi Belgraddagi Bežanija bloklari, yangi qurilgan uy-joy massivlari.]]
 
Belgraddagi eng qadimgi jamoat inshooti turkiy turbadir, eng qadimgi uy esa XVIII asr oxirida Dorćolda qurilgan oddiy suvoqli uydir<ref>{{cite web |last=Mitrović |first=Prof. Dr. Mihajlo |url=http://www.ulus.org.rs/ENGLISH/Exhibitions/TriennialA/TriennialA.htm |archive-url=https://web.archive.org/20100117001440/http://www.ulus.org.rs/ENGLISH/Exhibitions/TriennialA/TriennialA.htm |url-status=dead |archive-date=17 January 2010 |title=Seventh Belgrade triennial of world architecture |publisher=ULUS |date=27 June 2003 |access-date=19 May 2007}}</ref>. Usmonlilar hukmronligi davrida shahardagi binolar islom meʼmorchiligi uslubida qurilgan. Jamoat binolaridan masjidlar, sudlar, [[Madrasa|madrasalar]] va boshqalar qad rostlagan. Anʼana tariqasida, uy hovlisida bogʻlar boʻlgan. Ular toshdan qurilgan yertoʻlalarga ega, pastki qavati biroz oldinga chiqib turgan va tomi esa biroz tikkaroq boʻlib, koshinlar qoplangan. XIX asrdan boshlab Belgrad Gʻarb madaniyati taʼsirida sharqona shaharchadan zamonaviy arxitekturaga ega, [[neoklassitsizm]], [[romantizm]] taʼsirida butunlay oʻzgargan shaharga aylandi. Serb arxitektorlari XIX asr oxirida Serbiya milliy teatri, Eski saroy, sobor cherkovi va keyinchalik, XX asr boshlarida Milliy Assambleyani yevropaliklar bilan birga qurganlar<ref name="Zoran Manević">{{cite web |author=Zoran Manević |url=http://web.mit.edu/most/Public/Belgrade/zoran_manevic.html |title=Architecture and building |lang=en |website=Massachusetts Institute of Technology |access-date=2019-11-21 |archive-date=2019-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191201060821/http://web.mit.edu/most/Public/Belgrade/zoran_manevic.html |deadlink=no }}</ref>.
 
Ikkinchi jahon urushidan keyingi davrlarda Yugoslaviyada qishloqdan shaharga koʻchib kelgan odamlarning katta oqimi uchun tez va arzon narxda uy-joylar qurildi. 1950-yillarning oʻrtalaridan boshlab [[Modern|modernistik yoʻnalishlar]] Belgrad meʼmorchiligida yuqori oʻrinni egalladi va hamon hukmronlik qilmoqda.  Belgrad Yevropadagi ikkinchi eng qadimgi kanalizatsiya tizimiga ega<ref>{{cite web |title=Potrebno uložiti 1,6 milijardi evra u energetsku efikasnost |url=http://www.blic.rs/Vesti/Ekonomija/518297/Potrebno-uloziti-16-milijardi-evra-u-energetsku-efikasnost |website=Blic |date=10 December 2014 |access-date=10 December 2014 |archive-date=14 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214143427/http://www.blic.rs/Vesti/Ekonomija/518297/Potrebno-uloziti-16-milijardi-evra-u-energetsku-efikasnost |url-status=live}}</ref>.  
 
Serbiya Klinik Markazi 34 gektar maydonni egallagan va 50 ga yaqin binolardan iborat<ref name="blic2009">{{cite news |last1=Mišković |first1=Ivan |date=4 February 2009 |title=Za godinu dana više od 50.000 operacija |language=sr |work=blic.rs |url=https://www.blic.rs/vesti/beograd/za-godinu-dana-vise-od-50000-operacija/687nddy |url-status=live |access-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726163120/https://www.blic.rs/vesti/beograd/za-godinu-dana-vise-od-50000-operacija/687nddy |archive-date=26 July 2020}}</ref>. Klinik markazda bemorlar uchun 3150 oʻrin mavjud<ref name="networkHospitalsSRB">{{cite web |title=UREDBA O PLANU MREŽE ZDRAVSTVENIH USTANOVA |url=http://www.paragraf.rs/propisi/uredba_o_planu_mreze_zdravstvenih_ustanova.html |website=paragraf.rs |publisher=Službeni Glasnik RS |accessdate=11 February 2018 |language=Serbcha}}</ref>, bu raqam Yevropada  va dunyodagi eng yuqori koʻrsatkich hisoblanadi<ref name="worldslargest">{{cite web |title=The Largest Hospitals In The World |url=https://www.worldatlas.com/articles/the-largest-hospitals-in-the-world.html |website=worldatlas.com |date=5 October 2017 |access-date=26 July 2020 |archive-date=10 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200710191100/https://www.worldatlas.com/articles/the-largest-hospitals-in-the-world.html |url-status=live}}</ref>.
 
=== Turizm ===
XX asrda Yevropa va Osiyoni bogʻlagan asosiy temiryoʻllardan biri Orient Express Bolqon hududidan oʻtgan. Belgrad asrlar davomida sayohatchilar uchun mashhur hudud boʻlib kelgan. 1843-yilda Dubrovačka koʻchasida (hozirgi Kralj Petar koʻchasi) Serbiya [[Knyaz|knyazi]] Mihailo Obrenovich Belgraddagi birinchi mehmonxonani qurdirgan. Koʻpchilik oʻsha paytda binoning narxi va kattaligi tufayli knyazning bu harakatini tanqid qilgan. Biroq bino tez orada knyazlikning eng badavlat fuqarolari yigʻiladigan obyektga aylangan. Ommaviy tilda bu bino staro zdanje deb ham atalgan (maʼnosi: „eski bino“). Staro zdanje 1903-yilgacha mehmonxona boʻlgan, 1938-yilda buzib tashlangan<ref>{{cite news |first=Dejan |last=Aleksić |title="Čitanka" srpske istorije i kulture |trans-title=Reading book of Serbian history and culture |newspaper=Politika |page=17 |language=sr |date=25 January 2018 |url=http://www.politika.rs/sr/clanak/397365/Citanka-srpske-istorije-i-kulture |access-date=9 September 2018 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909184909/http://www.politika.rs/sr/clanak/397365/Citanka-srpske-istorije-i-kulture |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |first=Dejan |last=Aleksić |title=Razglednica koje više nema |trans-title=Postcards that is no more |newspaper=Politika |page=22 |language=sr |date=7–8 April 2018 |url=http://www.politika.rs/sr/clanak/401579/Razglednica-koje-vise-nema |access-date=9 September 2018 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909184922/http://www.politika.rs/sr/clanak/401579/Razglednica-koje-vise-nema |url-status=live }}</ref>. XIX asrning ikkinchi yarmidan boshlab Staro zdanjedan tashqari boshqa yana koʻplab mehmonxonalar qurildi: „Nacional, Grand“, „Kosančićev Venac“, „Srpski Kralj“, „Srpska Kruna“. Bundan tashqari Grčka Kraljica yaqinida „Kalemegdan“, Terazijeda „Bolqon“, „Parij“ va „London“ mehmonxonalari barpo etilgan<ref name="hanovi">{{cite news |first=Dragan |last=Perić |title=Kada su svi putevi vodili u Beograd |trans-title=When all roads were leading to Belgrade |newspaper=[[Politika]] |issue=1092 |pages=28–29 |language=sr |date=2 September 2018 |url=http://www.politika.rs/sr/clanak/410658/Kada-su-svi-putevi-vodili-u-Beograd |access-date=9 September 2018 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909184941/http://www.politika.rs/sr/clanak/410658/Kada-su-svi-putevi-vodili-u-Beograd |url-status=live }}</ref>.
[[File:Botanička bašta Jevremovac, Beograd - Japanski vrt 07.jpg|thumb|left|Jevremovac botanika bogʻi.]]
 
Belgrad [[1884|1884-yildan]] keyin [[Paroxod|paroxodlar]] va [[Temir yoʻl|temir yoʻllar]] orqali boshqa shaharlar bilan aloqalarni yoʻlga qoʻyadi. Natijada tashrif buyuruvchilar soni koʻpayadi va yangi mehmonxonalar ularni qabul qila boshlaydi. Savamalada „Bosna“ va „Bristol“ mehmonxonalari ochilgan. Koʻplab mehmonlar tashrif vaqtida Gavrilo Princip Park yaqinida qurilgan „Solun“ va „Orient“ mehmonxonasini tanlashadi. Orient Express orqali kelgan sayyohlar asosan Vilson maydonidagi Petrograd mehmonxonasida toʻxtashadi. Mirkova va Pariska koʻchasi kesishmasida joylashgan Srpski Kralj mehmonxonasi urushlararo davrda (1918-yildan 1939-yilgacha) Belgraddagi eng yaxshi mehmonxona hisoblangan. [[Ikkinchi jahon urushi]] paytida vayron qilingan<ref name="hanovi"/>.
 
Yugoslaviyaning parchalanib ketishi, [[Xalqaro sanksiya|xalqaro sanksiyalar]], siyosiy va iqtisodiy beqarorlik Serbiya poytaxti Belgradda turizmning rivojlanishiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. 2000-yildan boshlab Belgradda turizm jonlanib, sayyohlar soni asta-sekin oʻsa boshlandi<ref name="autogenerated4">{{cite web |url=http://www.bg-info.org/turizam_u_beogradu |title=Turizam u Beogradu |publisher=Сайт bg-info.org |access-date=2015-01-30 |lang=sr |archive-date=2015-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150201181056/http://www.bg-info.org/turizam_u_beogradu |deadlink=no}}</ref>. Sloveniya, Xorvatiya, Bosniya va Gersegovina, Italiya va Germaniyadan kelgan sayyohlar soni boshqa mamlakatlardan kelgan sayyohlardan ancha yuqori<ref name="autogenerated3">{{cite web |url=http://www.senica.ru/serbia/facts/tourism/v-belgrade-uvelichilos-chislo-turistov |title=В Белграде увеличилось число туристов |publisher=Сайт Сеница.ру |access-date=2015-01-30 |lang=ru |archive-date=2015-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150131151646/http://www.senica.ru/serbia/facts/tourism/v-belgrade-uvelichilos-chislo-turistov |deadlink=no}}</ref>.
 
Belgraddagi diqqatga sazovor joylar qatoriga shaharning tarixiy hududlari va binolari kiradi. Ular orasida „[[Skadarlija]]“, „Milliy muzey“ va uning yonida joylashgan „Milliy teatr“, „Zemun“, „Nikola Pashich maydoni“, „Terazije“, „Talabalar maydoni“, „Kalemegdan qal’asi“, „[[Knyaz Mixaylova ko'chasi|Knyaz Mihailova koʻchasi]]“, „Parlament binosi“, „Avliyo Sava cherkovi“ va „Eski saroy“ kiradi. Buning ustiga Dunay daryosining ikki tomonida koʻplab bogʻlar, yodgorliklar, muzeylar, kafe-restoranlar va doʻkonlar mavjud. Tepalik ustida joylashgan „Avala yodgorligi“ va „Avala minorasi“dan shahar manzaralarini tomosha qilish mumkin. [[The Guardian]] gazetasi maʼlumotlariga koʻra, Dorcol mahallasi Yevropadagi eng yaxshi mahallalar oʻntaligiga kiradi<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/travel/2020/feb/08/10-of-the-coolest-neighbourhoods-in-europe-paris-berlin-rome |title=10 of the coolest neighbourhoods in Europe |work=The Guardian |date=8 February 2020 |access-date=14 July 2021 |archive-date=26 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726225115/https://www.theguardian.com/travel/2020/feb/08/10-of-the-coolest-neighbourhoods-in-europe-paris-berlin-rome |url-status=live}}</ref>.
[[Fayl:Crkva_Sv_Andreja_Prvozvanog_na_kraljevskom_kompleksu,_Beograd.jpg|left|thumb|Qirollik majmuasi]]
Dedinje elita mahallasi „Topcider“ va „Koshutnjak“ bogʻlari yaqinida joylashgan. Beli dvor (Oq saroy) yaʼni qirollik oilasi qarorgohi boʻlgan Karadjorđevichlarning uyi tashrif buyuruvchilar uchun ochiq. Saroyda koʻplab qimmatbaho sanʼat asarlari mavjud<ref>{{cite web |last=Wolfs |first=Laura |url=http://old.balkaninsight.com/en/main/life_and_style/28895/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707205638/http://old.balkaninsight.com/en/main/life_and_style/28895/ |url-status=dead |archive-date=7 July 2011 |title=A Palacial Tour |publisher=[[Balkan Insight]] |date=21 June 2010 |access-date=18 September 2011}}</ref>. Jumladan [[Rembrandt]], [[Pussen Nikola|Nikola Pussin]], Sebastian Burdon, [[Paolo Veronese]], Canaletto, [[Giuseppe Crespi|Crespi]], Winterhalter, Ivan Mestrovich va boshqalarning asarlari saroyni bezab turibdi<ref>{{cite web |url=http://politikin-zabavnik.co.rs/pz/tekstovi/ta%D1%98ne-belog-zdanja |title=Тајне белог здања |publisher=«Политикин забавник» |access-date=2018-07-10 |lang=sr |archive-date=2018-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710164942/http://politikin-zabavnik.co.rs/pz/tekstovi/ta%D1%98ne-belog-zdanja |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.royalfamily.org/category/galerija-cir/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BC/?lang=cir |title=Бели двор — колекција уметничких предмета |publisher=Краљевска породица Србије |access-date=2018-07-10 |lang=sr |archive-date=2018-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710194742/http://www.royalfamily.org/category/galerija-cir/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BC/?lang=cir |deadlink=no }}</ref>.  Yaqin atrofda joylashgan [[Josip Broz Tito|Josip Broz Titoning]] „''Gullar uyi“'' deb nomlangan dam olish maskani sobiq Yugoslaviya prezidentining hayot faoliyatini aks ettiradi. Yodgorlikni 2004-yilda oʻn bir mingdan ortiq kishi, 1982—2012-yillarda esa 17 milliondan ortiq kishi ziyorat qilgan<ref>{{cite web |url=https://www.kurir.rs/vesti/drustvo/209530/titovi-poklonici-opsedaju-kucu-cveca |title=Titovi poklonici opsedaju Kuću cveća |date=4 May 2012 |access-date=16 November 2022 |website=kurir.rs |language=sh}}</ref><ref>{{cite web |url=http://old.kontra-punkt.info/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=475 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/20130111164519/http://old.kontra-punkt.info/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=475 |archive-date=11 January 2013 |title=Kuću cveća 2004. posetilo 11.000 ljudi |date=17 December 2004 |access-date=16 November 2022 |website=kontrapunkt |language=sh}}</ref>.
 
[[Ada Ciganlija]] — Sava daryosidagi orol, Belgradning eng katta sport majmuasi va dam olish maskani. Bugungi kunda hudud Savaning oʻng qirgʻogʻi bilan ikkita yoʻl orqali tutashib, sunʼiy koʻl hosil qilgan. Belgradning issiq yozlarida hordiq chiqarish uchun eng mashhur joy sifatida tan olingan. [[Golf]], futbol, ​​basketbol, ​​voleybol, [[regbi]], [[beysbol]] va tennis kabi turli sport turlari uchun 7 kmli (4 milya) uzun plyajlar va sport inshootlari mavjud<ref name="ada">{{cite web |url=http://www.tob.rs/what-to-see/attractions/ada-ciganlija |title=Ada Ciganlija |publisher=Tourist Organization of Belgrade |access-date=15 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141227063451/http://www.tob.rs/what-to-see/attractions/ada-ciganlija |archive-date=27 December 2014 |url-status=dead}}</ref>.  Yoz oylarida kuniga 200 000 dan 300 000 gacha kishi orolga choʻmilish uchun boradi<ref>{{cite web |title=Ada: Too Early for Swimming |publisher=Livinginbelgrade.com |url=http://livinginbelgrade.com/news.php?idNews=224 |archive-date=8 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120808153418/http://livinginbelgrade.com/news.php?idNews=224}}</ref>.
[[Fayl:Skadarlija-Beograd_-_panoramio_-_Dragan_Jankovic_Faza….jpg|thumb|Shaharning eski mahallalaridan [[Skadarlija]]]]
 
[[Bungee jumping]], [[Suv changʻi sporti|suv changʻisi]] va [[peyntbol]] kabi ekstremal sport turlari mavjud<ref name="ada"/><ref name="Livinginbelgrade.com">{{cite web |title=Sport Activities in Belgrade |url=http://livinginbelgrade.com/activities.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115140556/http://livinginbelgrade.com/activities.php |archive-date=15 January 2013}}</ref>. Orolda velosiped haydash, sayr qilish yoki yugurish mumkin boʻlgan koʻplab yoʻlaklar mavjud<ref name="ada"/><ref name="Livinginbelgrade.com"/>. Belgradda Ada orolidan tashqari daryolarda yana 16 ta orol<ref>{{cite web |last=Nikolov |first=Ana |title=Beograd – grad na rekama |website=Institut za Arhitekturu i Urbanizam Srbije |date=29 July 2005 |url=http://www.ekapija.com/website/sr/page/17516 |access-date=5 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070628210222/http://www.ekapija.com/website/sr/page/17516 |archive-date=28 June 2007 |url-status=dead}}</ref> mavjud boʻlib, orollarning koʻplaridan hali ham foydalanilmaydi. Ular orasida Savaning quyilishida joylashgan Katta jang oroli jonli yovvoyi tabiat (ayniqsa qushlar) vohasi sifatida ajralib turadi<ref>{{cite web |url=http://arhiva.kurir-info.rs/Arhiva/2006/maj/23/B-01-23052006.shtml |title=Zbogom, oazo! |work=[[Kurir]] |date=23 May 2006 |access-date=5 June 2007 |language=sr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101020233543/http://arhiva.kurir-info.rs/Arhiva/2006/maj/23/B-01-23052006.shtml |archive-date=20 October 2010}}</ref>. Bu hudud yaqin atrofdagi Kichik jang oroli bilan birgalikda tabiat qoʻriqxonasi sifatida shahar hukumati tomonidan muhofaza qilinadi<ref>{{cite web |author=Beoinfo |title=Prirodno dobro "Veliko ratno ostrvo" stavljeno pod zaštitu Skupštine grada |url=http://www.ekoforum.org/index/vest.asp?vID=181 |publisher=Ekoforum |date=4 August 2005 |access-date=5 June 2007 |language=sr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726020707/http://www.ekoforum.org/index/vest.asp?vID=181 |archive-date=26 July 2011}}</ref>. Belgrad shahar hududida 37 ta qoʻriqlanadigan tabiiy resurslar mavjud boʻlib, ulardan sakkiztasi yaʼni „Straževica yerlari“, „Mašin Majdan-Topcider“, „Kalemegdan qalʼasidagi hudud“, „Barajevodagi tashlandiq karyer“, „Karagacha vodiysi“, „Ovcadagi Artezian qudugʻi“, „Kapela loess yerlari“ va „Sremchitsadagi koʻl“ geo-meros obyektlari hisoblanadi. Qolgan 29 ta joy biologik xilma-xillik obyektlaridir<ref>{{Cite journal |last1=Petrović |first1=Marko |last2=Lukić |first2=Dobrila |last3=Radovanović |first3=Milan |last4=Vujko |first4=Aleksandra |last5=Gajić |first5=Tamara |last6=Vuković |first6=Darko |date=5 October 2017 |title="Urban geosites" as an alternative geotourism destination – evidence from Belgrade |journal=Open Geosciences |volume=9 |issue=1 |pages=442–456 |doi=10.1515/geo-2017-0034 |bibcode=2017OGeo....9...34P |issn=2391-5447|doi-access=free}}</ref>.
 
Serbiyaning turizm daromadining yarmi Belgrad hududiga toʻgʻri keladi. 2012-yilda shaharning sayyohlardan tushgan daromadi 500 million yevroni tashkil qilgan<ref name=autogenerated5>{{cite web|url=http://rs.seebiz.eu/beogradu-od-turizma-gotovo-pola-milijarde-evra/ar-50272/|title=Beogradu od turizma gotovo pola milijarde evra|publisher=Сайт seebiz.eu|access-date=2015-01-30|lang=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624014837/http://rs.seebiz.eu/beogradu-od-turizma-gotovo-pola-milijarde-evra/ar-50272/|archive-date=2013-06-24|deadlink=yes}}</ref>.
 
2016-yilda bir million roʻyxatdan oʻtgan sayyohlarning tashrifi bilan<ref name="vesti-online.com">{{cite web |url=http://www.vesti-online.com/Slobodno-Vreme/Putovanja/630938/Nikad-vise-turista-Beograd-najvise-vole-Turci-i-Hrvati |title=Vesti online / Slobodno Vreme / Putovanja / Nikad više turista: Beograd najviše vole Turci i Hrvati |website=vesti-online.com |access-date=3 February 2017 |archive-date=3 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203064658/http://vesti-online.com/Slobodno-Vreme/Putovanja/630938/Nikad-vise-turista-Beograd-najvise-vole-Turci-i-Hrvati |url-status=live }}</ref> [[Turizm|turizmdan]] tushgan daromad qariyb bir milliard yevroga yetgan<ref>{{cite web |url=http://rs.seebiz.eu/beogradu-od-turizma-gotovo-pola-milijarde-evra/ar-50272/ |title=Beogradu od turizma gotovo pola milijarde evra |publisher=Rs.seebiz.eu |access-date=12 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624014837/http://rs.seebiz.eu/beogradu-od-turizma-gotovo-pola-milijarde-evra/ar-50272/ |archive-date=24 June 2013 |url-status=dead}}</ref>. 2019-yilda 100 000 dan ortiq sayyoh 742 ta daryo kreyserida kelgan<ref name="vesti-online.com" /><ref>{{cite web |url=https://www.blic.rs/vesti/beograd/u-beograd-je-tokom-2019-brodom-doputovalo-100000-turista-najvise-nemaca-i-amerikanaca/ljq0n92 |title=U Beograd je tokom 2019. brodom doputovalo 100.000 Turista, najviše Nemaca i Amerikanaca |work=blic.rs |date=14 January 2020 |access-date=14 July 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416083832/https://www.blic.rs/vesti/beograd/u-beograd-je-tokom-2019-brodom-doputovalo-100000-turista-najvise-nemaca-i-amerikanaca/ljq0n92 |url-status=live }}</ref>. Turizmning oʻrtacha yillik oʻsish miqdori 13% — 14% ni tashkil etmoqda<ref name="vesti-online.com" />.
 
Belgraddan „Dunay velosiped yoʻli“ (EuroVelo 6) deb nomlanuvchi veloyoʻlak oʻtgan. Veloyoʻlakning uzunligi — Fransiyaning Atlantika qirgʻogʻidan [[Qora dengiz|Qora dengizdagi]] [[Konstansa]] shahrigacha choʻzilgan<ref>[http://www.eurovelo6.org EuroVelo 6, in Deutsch and French and English]</ref>.
 
{{wide image|Sava_Centar_Panorama.jpg|1110px|Sava Centar konferensiya markazi. 1978-yilda qurilgan}}
 
=== Tungi hayot ===
Belgradda shahar boʻylab tonggacha ochiq boʻlgan koʻplab klublarni topish mumkin<ref>{{cite web |url=https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/ |title=The city that never sleeps – Belgrade |date=5 January 2017 |publisher=DMC Balkans Travel & Events |access-date=14 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220206084058/https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/ |url-status=live }}</ref>. Belgradning tungi hayotining eng taniqli xususiyati Sava va Dunay daryolari boʻylab qurilgan tungi klublar (splav) hisoblanadi<ref>{{cite news |last=Prentice |first=Eve-Ann |url=http://travel.guardian.co.uk/article/2003/aug/10/observerescapesection1 |title=Why I love battereBelgrade |work=The Guardian Travel |date=10 August 2003 |access-date=19 May 2007 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20070515043701/http://travel.guardian.co.uk/article/2003/aug/10/observerescapesection1 |archive-date=15 May 2007 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |last=Sherwood |first=Seth |url=https://www.nytimes.com/2005/10/16/travel/16belgrade.html |title=Belgrade Rocks |work=The New York Times |date=16 October 2005 |access-date=19 May 2007 |archive-date=27 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071027090524/http://www.nytimes.com/2005/10/16/travel/16belgrade.html?ex=1287115200&en=4cd8ccf41a41542c&ei=5088 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Gruber |first=Barbara |url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2129528,00.html |title=Belgrade's Nightlife Floats on the Danube |publisher=[[Deutsche Welle]] |date=22 August 2006 |access-date=19 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070616155059/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C2144%2C2129528%2C00.html |archive-date=16 June 2007 |url-status=live}}</ref>.
[[Fayl:Belgrade_nightlife_on_riverclubs.jpg|thumb|Belgrad tungi hayoti]]
Bosniya va Gersegovina, Xorvatiya va [[Sloveniya|Sloveniyadan]] kelgan sayyohlar doʻstona muhit, koʻplab klublar va barlar, arzon ichimliklar, sezilarli til toʻsiqlari yoʻqligi tufayli Belgrad tungi hayotini oʻz poytaxtlaridan afzal koʻradilar<ref name="slovenci">{{cite web |url=http://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2004&mm=12&dd=21&nav_id=158386 |title=Slovenci dolaze u jeftin provod |work=[[Glas Javnosti]] |date=21 December 2004 |language=sr |access-date=10 July 2007 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104010307/http://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2004&mm=12&dd=21&nav_id=158386 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2006&mm=01&dd=08&nav_id=184523 |title=U Beograd na vikend-zabavu |trans-title=To Belgrade for a weekend party |first=Milena |last=Zajović |work=[[B92]] |date=6 January 2006 |language=hr |access-date=15 February 2022 |archive-date=16 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216114337/https://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2006&mm=01&dd=08&nav_id=184523 |url-status=live}}</ref>.
Shahardagi madaniy tadbirlar uchun eng mashhur joylardan biri SKC (Talabalar madaniyat markazi) boʻlib, u Belgrad saroyi minorasi roʻparasida joylashgan. Markazda koʻpincha taniqli mahalliy va xorijiy guruhlar ishtirokidagi kontsertlar oʻtkaziladi. SKC shuningdek, turli sanʼat koʻrgazmalari, ommaviy munozaralar va muhokamalar hududi hisoblanadi<ref>{{cite web |last=Galić |first=David |url=http://www.balkaninsight.com/en/article/studentski-kulturni-centar |title=Studentski Kulturni Centar |publisher=Balkan Insight |date=22 February 2010 |access-date=19 January 2011 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101212628/http://www.balkaninsight.com/en/article/studentski-kulturni-centar |url-status=live}}</ref>.
 
Shimoliy Serbiyaning Starogradska deb nomlanuvchi qismida Belgrad shoirlari va sanʼatkorlari yigʻilgan Skadarliyada mahallasi XIX—XX asrlarda mashhur boʻlgan. Skadar koʻchasi (Skadarliya markazi) va uning atrofidagi mahalla Belgradning eng yaxshi va eng koʻhna anʼanaviy restoranlari (serb tilida kafanas deb ataladi) bilan oʻralgan<ref>{{cite web |url=http://www.tob.rs/en/see.php?kat=9 |title=Skadarlija |publisher=[[Tourist Organisation of Belgrade]] |access-date=19 January 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101220050323/http://www.tob.rs/en/see.php?kat=9 |archive-date=20 December 2010}}</ref>.  Mahallaning bir tomonida XIX asrning birinchi yarmida tashkil etilgan Belgradning eng qadimgi pivo zavodi joylashgan<ref>{{cite web |url=http://www.seenews.com/profiles/companies/cs_bip_beogradska_industrija_piva/ |title=Beogradska Industrija Piva AD |publisher=SEE News |access-date=5 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426083313/http://www.seenews.com/profiles/companies/cs_bip_beogradska_industrija_piva/ |archive-date=26 April 2009 |url-status=dead}}</ref>. Shahardagi eng tarixiy qahvaxonalaridan biri Znak pitanja hisoblanadi<ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1319 |title=Znamenite građevine 3 |publisher=Official site |language=sr |access-date=10 July 2007 |archive-date=28 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528075204/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1319 |url-status=live}}</ref>.
 
''[[The Times|The Times gazetasining]]'' yozishicha, Yevropaning eng yaxshi tungi hayotini Belgradda topish mumkin<ref>{{cite news |last=Scurlock |first=Gareth |date=4 November 2008 |title=Europe's best nightlife |work=[[The Times]] |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/holiday_type/music_and_travel/article5082856.ece |url-status=live |access-date=11 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011041429/http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/holiday_type/music_and_travel/article5082856.ece |archive-date=11 October 2011}}</ref>.  2009-yildagi Lonely Planet nashriyoti (sayohat boʻyicha qoʻllanmalar nashr etadi) ''1000 Ultimate Experiences'' qoʻllanmasida Belgradni dunyoning eng yaxshi 10 ta shaharlari orasida 1-oʻringa qoʻygan<ref>{{cite news |date=9 November 2009 |title=The world's top 10 party towns |work=The Sydney Morning Herald |url=https://www.smh.com.au/travel/the-worlds-top-10-party-towns-20091118-im4q.html |url-status=live |access-date=16 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410045707/http://www.smh.com.au/travel/the-worlds-top-10-party-towns-20091118-im4q.html |archive-date=10 April 2010}}</ref>.
 
=== Sport ===
Belgradda mingga yaqin sport inshootlari mavjud boʻlib, ularning aksariyati barcha turdagi sport tadbirlariga xizmat koʻrsatishga qodir<ref name=offsport>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201508 |title=Sport and Recreation |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924070847/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201508 |url-status=live }}</ref>.
 
Ada Ciganlija orolidagi koʻl va plyajlar shaharning eng muhim dam olish joylaridan biridir. Ada Ciganlija jami 8 km uzunlikdagi plyajlari, koʻplab bar, kafe, restoran va sport inshootlari bilan ayniqsa yoz oylarida koʻplab sayyohlarni oʻziga jalb qiladi.
Koshutnjak bogʻi koʻp sonli yugurish va velosiped yoʻllari, yopiq va ochiq basseynlari hamda barcha sport turlari uchun sport inshootlari bilan juda mashhur. U Ada Ciganlijadan atigi 2 km uzoqlikda joylashgan boʻlib, „Belgradning kislorod zavodi“ deb nom olgan<ref name="pluca">{{cite web|url= http://www.politika.rs/sr/clanak/322573/Beograd/Ciscenje-pluca-fabrike-kiseonika|author=Branka Vasiljević|title= Čišćenje pluća fabrike kiseonika|date=23 March 2015|publisher=[[Politika]]|language=sr}}</ref>.
[[File:Fk Red Star stadium.jpg|thumb|right|Rajko Mitich stadioni.]]
[[File:Свјетлопис дијела Биограда.jpg|thumb|right|Ada Ciganlija oroli.]]
[[File:Ada Ciganlija lake.jpg|thumb|right|Ada Ciganlija oroli.]]
[[File:2022–23 ABA League, Game 5 Partizan - Crvena Zvezda.jpg|thumb|right|Shtark Arena.]]
 
XX asrning 60—70-yillarida Belgradda suv sporti boʻyicha birinchi jahon chempionati oʻtkazilgan. Shahar [[1973|1973-yilda]] futbol boʻyicha Yevropa chempionati va 1973-yilgi Yevropa kubogi finaliga ham mezbonlik qilgan. Belgradda 1962-yilda [[yengil atletika]] boʻyicha Yevropa chempionati, 1969-yilda Yevropa yopiq inshootlardagi [[basketbol]] oʻyinlari, 1961- va 1975-yilda erkaklar va ayollar oʻrtasida [[voleybol]] boʻyicha Yevropa chempionati va 1978-yilda havaskor boks boʻyicha jahon chempionati kabi bir qator yirik xalqaro tadbirlar oʻtkazildi.
 
Belgrad 2000-yillarning boshidan beri deyarli har yili yirik sport tadbirlariga mezbonlik qiladi. Ulardan baʼzilari: EuroBasket 2005, [[gandbol]] boʻyicha Yevropa chempionati, 2012-yilda ayollar uchun gandbol boʻyicha jahon chempionati, 2005-yilda erkaklar va ayollar uchun voleybol boʻyicha Yevropa chempionati, 2006- va 2016-yillarda suv polosi boʻyicha Yevropa chempionati, 2007-yilgi Yevropa yoshlar Olimpiya festivali va 2009-yilgi yozgi Universiada musobaqalaridir<ref>{{cite web |url=http://www.fisu.net/site/page_1068.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209234741/http://www.fisu.net/site/page_1068.php |archive-date=9 February 2008 |title=Universiade 2009 (Belgrade) |publisher=[[International University Sports Federation|FISU]] |access-date=19 May 2007 |url-status=dead}}</ref>.   Belgrad 2017-yilda yengil atletika va basketbol boʻyicha Yevropa chempionatiga mezbonlik qildi. 2018- va 2022-yillarda EuroLeague Final Four turnirlari oʻtkazildi. Soʻnggi yillarda tennis, futzal, dzyudo, karate, kurash, eshkak eshish, [[kikboksing]], stol tennisi va shaxmat kabi sport turlari boʻyicha jahon va qitʼa chempionatlari ham oʻtkazilmoqda.
 
Shaharda Serbiyaning ikkita eng yirik va eng muvaffaqiyatli futbol klublari — „Red Star Belgrad“ va „[[Partizan Belgrad]]“ joylashgan. Red Star Belgrad 1991-yilda UEFA Chempionlar Ligasida gʻolib chiqqan, „Partizan“ esa 1966-yilgi UEFA Chempionlar Ligasida ikkinchi oʻrinni egallagan. Belgradda ikkita yirik stadion bor: Marakana ''(''Red star stadioni) va Partizan stadioni<ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201754 |title=Sport and Recreation (Stadiums) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924065704/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201754 |url-status=live}}</ref>.  
 
19384 tomoshabinga moʻljallangan Shtark Arena Yevropadagi eng yirik yopiq arenalardan biri hisoblanadi<ref>{{cite web |url=https://starkarena.co.rs/o-%D1%88/ |title=О Штарк Арени |trans-title=About Štark Arena |publisher=Štark Arena |access-date=5 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609073033/https://starkarena.co.rs/o-%d1%88/ |archive-date=9 June 2019 |url-status=dead}}</ref>.  Undan yirik sport tadbirlari va katta kontsertlar vaqtida foydalaniladi. 2008-yil may oyida Shtark Arenada 53-Evrovision qoʻshiq tanlovi oʻtkazilgan<ref>{{cite web |title=Belgrade Arena Profile |url=http://www.arenabeograd.com/en/page/61/Arena+Profile |publisher=Belgrade Arena |access-date=28 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608082527/http://www.arenabeograd.com/en/page/61/Arena+Profile |archive-date=8 June 2012}}</ref>.  Aleksandar Nikolić stadioni 1992-yilgi Yevropa chempioni boʻlgan KK Partizan va KK Crvena zvezda basketbol klublarining asosiy maskani hisoblanadi<ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201758 |title=Sport and Recreation (Sport Centers and Halls) |publisher=Beograd.rs |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924061438/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201758 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.beograd2007.org/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=131&limit=1&limitstart=3&lang=en |title=Venues |publisher=[[EYOF]] Belgrade 2007 |access-date=30 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071008062254/http://www.beograd2007.org/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=131&limit=1&limitstart=3&lang=en |archive-date=8 October 2007}}</ref>.
 
Soʻnggi vaqtlarda Belgradda [[Ana Ivanovich]], [[Jelena Janković|Jelena Jankovich]] va [[Novak Đoković|Novak Dokovich]] kabi jahon darajasidagi bir qancha tennischilar yetishib chiqdi. Ivanovich va Jokovich „Katta Dubulgʻa“ musobaqalarida gʻolib chiqqan. Jelena Jankovich ATP 1-raqamiga ega boʻlgan birinchi belgradlik ayoldir. Serbiya terma jamoasi Shtrak arenada boʻlib oʻtgan finalda Fransiya jamoasini magʻlub etib, 2010-yilgi Devis kubogini qoʻlga kiritgan<ref>{{cite web |url=http://www.daviscup.com/en/news/articles/tipsarevic-sends-serbia-into-first-davis-cup-final.aspx |title=Tipsarevic sends Serbia into first Davis Cup final |date=19 September 2010 |publisher=Davis Cup |access-date=20 September 2010 |archive-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610203522/http://www.daviscup.com/en/news/articles/tipsarevic-sends-serbia-into-first-davis-cup-final.aspx |url-status=live}}</ref>.
 
Belgrad 1992- va 1996-yillardagi [[Yozgi olimpiada oʻyinlari|Yozgi Olimpiada oʻyinlariga]] mezbonlik qilish uchun ariza bergan nomzodlardan biridir. 1992-yilda shahar „<nowiki/>[[Barselona|Barselona“ga]] magʻlub boʻldi va 1996-yilda oʻyinlar [[Atlanta|Atlantada]] boʻlib oʻtdi<ref>{{cite web |url=https://www.olympic.org/atlanta-1996 |title=Atlanta 1996 |lang=en |publisher=Сайт Международного олимпийского комитета |access-date=2020-02-04 |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627035017/https://www.olympic.org/atlanta-1996 |deadlink=no }}</ref>. Belgradda [[1988|1988-yildan]] beri har yili yugurish marafoni oʻtkazilib kelinadi<ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1768 |title=Београдски маратон |publisher=Сайт Белграда |access-date=2015-01-30 |lang= |archive-date=2015-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150131141732/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1768 |deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bgdmarathon.org/informacije.aspx |title=Informacije |lang=sr |publisher=Сайт Белградского марафона |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204084928/http://www.bgdmarathon.org/informacije.aspx |deadlink=no}}</ref>.
 
=== Moda va dizayn ===
1996-yildan beri har yarim yilda (kuz-qish va bahor-yoz) butun shahar boʻylab moda haftaliklari oʻtkaziladi<ref>{{cite web |url=http://www.belgradefashionweek.com/srpski/onama.php |title=O nama |publisher=Belgrade Fashion Week |language=sr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107082930/http://www.belgradefashionweek.com/srpski/onama.php |archive-date=7 November 2011}}</ref>. Koʻplab serbiyalik va xorijiy dizaynerlar hamda moda brendlari Belgrad moda haftaligida oʻz ishlari bilan qatnashadilar. [[London moda haftaligi]] bilan hamkorlikda tashkil etilgan festival Georg Styler va Ana Lyubinkovich kabi mahalliy isteʼdodlarning xalqaro faoliyatini boshlashga yordam bergan. Belgradda tugʻilgan [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] moda dizayneri Roksanda Ilincic<ref>{{Cite web|url=http://fashion.telegraph.co.uk/article/TMG8555379/World-of-designer-Roksanda-Ilincic.html|title=World of designer Roksanda Ilincic - Telegraph|website=fashion.telegraph.co.uk}}</ref> ham Belgradda tez-tez koʻrgazmalar oʻtkazib turadi.
 
Modaga qoʻshimcha ravishda, Belgradda har yili [[Karim Rashid]], Daniel Libeskind, Patrisiya Urquiola va Konstantin Grcich kabi xalqaro arxitektorlar va dizaynerlarni jalb qiladigan ikkita yirik dizayn koʻrgazmalari oʻtkaziladi. Ular Mikser festivali va Belgrad dizayn haftaligidir. Festivallarda maʼruzalar, koʻrgazmalar va tanlovlar oʻtkaziladi. Bundan tashqari, Sacha Lakich<ref name="scmp">{{cite web|url=http://www.scmp.com/native/lifestyle/topics/premier-living/article/2137431/french-designer-sacha-lakic-likes-things|title=French designer Sacha Lakic likes things simple, whether it's design, functionality or IoT - South China Morning Post|website=scmp.com|date=22 March 2018|accessdate=2018-04-07}}</ref>, Ana Kraš<ref>{{cite web|url=https://www.sideeffectsprint.com/artist/ana-kras/|title=Ana Kraš|publisher=Side Effects|accessdate=March 10, 2018 }}</ref>, Bojana Sentaler<ref>{{Cite web |last=MacAdam |first=Lindsay |date=2018 |title=Fresh Coat |url=https://magazine.yorku.ca/issues/winter-2018/fresh-coat/ |access-date=2023-01-13 |website=The York University Magazine |language=en-US}}</ref> va Marek Djordjevich<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3LAr-jjuzj8C&q=%22Marek+Djordjevic%22&pg=PA270|title=Driven: Inside BMW, the Most Admired Car Company in the World|first=David|last=Kiley|date=2 April 2004|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9780471269205|via=Google Books}}</ref> kabi xalqaro dizaynerlarning ham asli kelib chiqishi Belgraddan.
=== Musiqasi ===
1980-yillarda Belgrad Yugoslaviyadagi „yangi musiqiy toʻlqin“ ning asosiy markazlaridan biri boʻlgan. VIA „Idols“, „Ekatarina Velika“ (EKV) va „Sharlo Acrobat“ nomli musiqiy guruhlar mavjud edi. Boshqa taniqli Belgrad rok guruhlari ichidan „Riblja Čorba“, „Bajaga i Instruktori“ ajralib turadi. [[2008|2008-yilda]] Belgradda Evrovision qoʻshiq tanlovi boʻlib oʻtdi<ref>{{cite web |url=https://eurovision.tv/event/belgrade-2008 |title=Belgrade 2008 |lang=en |publisher=Официальный сайт конкурса «Евровидение» |access-date=2020-02-19 |archive-date=2021-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127123855/https://eurovision.tv/event/belgrade-2008 |deadlink=no }}</ref>.
 
=== Koʻrgazmalar va festivallar ===
 
Belgrad anʼanaviy ravishda koʻplab turli [[koʻrgazma]] va [[Festival|festivallarga]] mezbonlik qiladi:
 
* Oktyabr oyida shahar koʻrgazma markazida boʻlib oʻtgan Belgrad kitob yarmarkasi<ref>{{cite web |url=https://sajamknjiga.rs/o-nama/istorijat/ |title=Историјат |lang=sr |publisher=Сайт Белградской книжной ярмарки |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204130940/https://sajamknjiga.rs/o-nama/istorijat/ |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/cene-gosti-izlozbe-sve-sto-treba-da-znate-o-ovogodisnjem-sajmu-knjiga/ezscmmh |title=CENE, GOSTI, IZLOŽBE Sve što treba da znate o ovogodišnjem Sajmu knjiga |lang=sr |publisher=«Blic» |date=22 октября 2017 |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204130938/https://www.blic.rs/kultura/vesti/cene-gosti-izlozbe-sve-sto-treba-da-znate-o-ovogodisnjem-sajmu-knjiga/ezscmmh |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |author=Зоран Колунџија |url=http://www.politika.rs/scc/clanak/440195/Da-li-je-knjiga-roba-ili-kultura |title=Да ли је књига роба или култура |lang=sr |publisher=«Политика» |date=20 октября 2019 |access-date=2020-02-04 |archive-date=2019-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021212754/http://www.politika.rs/scc/clanak/440195/Da-li-je-knjiga-roba-ili-kultura |deadlink=no }}</ref>.
* FEST xalqaro kinofestivali, fevral oyining oxirgi dam olish kunlari — mart oyining boshlarida tuzilgan dastur va kutilayotgan tashrifchilar soniga qarab shaharning turli madaniyat markazlarida oʻtkaziladi<ref name="autogenerated6">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1297 |title=Културне манифестације |publisher=Сайт Белграда |access-date=2016-02-28 |lang=sr |archive-date=2016-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125133459/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1297 |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fest.rs/o-festivalu |title=O festivalu |lang=sr |publisher=Сайт кинофестиваля «ФЕСТ» |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410233327/https://www.fest.rs/o-festivalu |deadlink=no }}</ref>.
* Belgrad hujjatli va qisqa metrajli filmlar festivali mart oyining oxirgi yakshanbasida boshlanadi va 4-5 kun davom etadi<ref name="autogenerated6"/><ref>{{cite web |url=http://martovski.rs/sr/istorijat/ |title=Istorijat festivala |lang=sr |publisher=Сайт Фестиваля документальных и короткометражных фильмов |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211174822/http://martovski.rs/sr/istorijat/ |deadlink=no }}</ref>.
* Sopot kinofestivali, anʼanaviy tarzda iyul oyining boshida mahalliy madaniyat markazida boʻlib oʻtadi<ref name="autogenerated6"/><ref>{{cite web |url=http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/401/film-i-tv/3575053/spremite-se-pocinje-filmski-festival-u-sopotu.html |title=Спремите се, почиње Филмски фестивал у Сопоту |lang=sr |publisher=«РТС» |date=1 июля 2019 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2019-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190704034659/http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/401/film-i-tv/3575053/spremite-se-pocinje-filmski-festival-u-sopotu.html |deadlink=no }}</ref>.
* Belgrad yozgi festivali, teatrlashtirilgan tomoshalar va musiqiy dasturlarga bagʻishlangan boʻlib, yozning ikkinchi yarmida boʻlib oʻtadi<ref name="autogenerated6"/>.
* Belgrad musiqa festivali oktyabr oyining ikkinchi yarmida boshlanadi va 15 kun davom etadi, uning dasturining muhim qismini xalq musiqasi tashkil etadi<ref name="autogenerated6"/>.
* „Rezonat“ — bu butun dunyodan rassomlar va dasturchilarni birlashtirgan xalqaro media festivali<ref>{{cite web|url=http://resonate.io/|title=Фестиваль Resonate|publisher=Сайт фестиваля «Resonate»|lang=en|access-date=2017-05-16|archive-date=2020-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917033219/http://www.resonate.io/|deadlink=no}}</ref>.
 
== Ommaviy axborot vositalari ==
Serbiyadagi eng muhim [[Ommaviy axborot vositalari|ommaviy axborot vositalarining]] markazi Belgradda joylashgan. Shaharda davlat teleradiokompaniyasi boʻlgan [[Serbia Radio Television]] (RTS) milliy teleradiokompaniyasining asosiy shtab-kvartirasi joylashgan<ref>{{cite web |url=http://www.rts.rs/page/rts/sr/javniservis/RTS+50/story/251/I+danas/27294/Medijski+javni+servis+gra%C4%91ana.html |title=Medijski javni servis građana |date=13 November 2008 |publisher=Radio Television of Serbia |language=sr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520041218/http://www.rts.rs/page/rts/sr/javniservis/RTS+50/story/251/I+danas/27294/Medijski+javni+servis+gra%C4%91ana.html |archive-date=20 May 2011}}</ref>. Eng mashhur tijoriy teleradiokompaniya RTV Pink boʻlib, oʻzining mashhur koʻngilochar dasturlari bilan tanilgan. Eng mashhur tijorat teleradiokompaniyalaridan yana biri bu B92 boʻlib, oʻz televideniyesi, radiostansiyasi, musiqa va kitob nashr etish bosmaxonasiga ega, shuningdek, Serbiya internetidagi eng mashhur veb-saytga boshchilik qiladi<ref>{{cite magazine |last=Manasek |first=Jared |url=https://www.cjr.org/issues/2005/1/manasek-paradox.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310234840/https://www.cjr.org/issues/2005/1/manasek-paradox.asp |archive-date=10 March 2007 |title=The Paradox of Pink |magazine=[[Columbia Journalism Review]] |date=January 2005 |access-date=19 May 2007 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&mm=09&dd=01&nav_category=15&nav_id=210237&fs=1 |title=B92 na 8.598. mestu na svetu |publisher=B92 |date=1 September 2006 |access-date=19 May 2007 |language=sr |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208112143/http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&mm=09&dd=01&nav_category=15&nav_id=210237&fs=1 |url-status=live }}</ref>. Belgraddan efirga uzatiladigan boshqa telekanallarga 1Prva (sobiq Fox televizija), Nova, N1 kiradi.
 
Belgradda nashr etiladigan yuqori tirajli kundalik gazetalarga „Politica“, „Blic“, „Alo!“, „Kurir“ va „Danas“ kiradi. Ikkita sport gazetasi — „Sportski žurnal“, „Sport“ va bitta iqtisodiyot sohasi yangiliklarini aks ettiruvchi gazeta — „Privredni pregled“ mavjud. „Harper’s Bazaar“, „Elle“, „Cosmopolitan“, „National Geographic“, „Menʼs Health“, „Grazia“ kabi litsenziyalangan jurnallarning Serbiyadagi boʻlimlari mavjud. „24 sata“ gazetasini 2006-yilning kuzidan bepul tarqatish yoʻlga qoʻyilgan<ref name="ringier">[http://www.ringier.ch/index.cfm?id=2716&detail=true Ringier, das grösste Schweizer Medienunternehmen<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928001041/http://www.ringier.ch/index.cfm?id=2716&detail=true|date=2007-09-28}}</ref>.
 
== Taʼlim ==
[[File:Kapetan Misino Zdanje zgrada.JPG|thumb|right|200px|Belgrad universitetining maʼmuriy va boshqaruv binosi.]]
Belgradda uchta davlat universiteti va bir nechta xususiy oliy taʼlim muassasalari mavjud. [[1808|1808-yilda]] grande école ([[Fransiya|Fransiyadagi]] taʼlim tizimining bir koʻrinishi) sifatida tashkil etilgan Belgrad universiteti Serbiyadagi eng qadimgi oliy taʼlim muassasasi hisoblanadi<ref>{{cite web |url=http://www.ius.bg.ac.rs/eng/university_of_belgrade.htm |title=The University of Belgrade – The Seedbed of University Education |publisher=Faculty of Law of University of Belgrade |access-date=18 May 2007 |archive-date=15 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315092358/http://www.ius.bg.ac.rs/eng/university_of_belgrade.htm |url-status=dead}}</ref>. XIX asrda shaharning koʻrinishi oʻzgara borgan sari bir nechta universitet binolari Belgrad arxitekturasi va madaniy merosining tarkibiy qismi sifatida tan olingan. 90 000 ga yaqin talaba roʻyxatga olingan [[Belgrad universiteti]] Yevropadagi eng yirik universitetlardan biri hisoblanadi<ref>{{cite web |url=http://www.bg.ac.rs/eng/uni/en_recrektora.php |title=Word by the Rector |publisher=[[University of Belgrade]] |access-date=19 January 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006194902/http://www.bg.ac.rs/eng/uni/en_recrektora.php |archive-date=6 October 2010}}</ref>. Bulardan tashqari Belgradda „Vinchaa“ Yadro fanlari instituti<ref>{{cite web |url=https://www.vin.bg.ac.rs/o-institutu/istorija-instituta |title=Istorija instituta |lang=sr |publisher=Institut za nuklearne nauke «Vinča» |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110210128/https://www.vin.bg.ac.rs/o-institutu/istorija-instituta |deadlink=no}}</ref>, [[Nikola Tesla]] nomidagi Elektrotexnika instituti, Mixajlo Pupin instituti<ref>{{cite web |url=http://www.pupin.rs/o-institutu/profil/ |title=Profil |lang=sr |publisher=Institut «Mihajlo Pupin» |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506074143/http://www.pupin.rs/o-institutu/profil/ |deadlink=no}}</ref> mavjud.
 
1973-yil 21-mayda shahardagi sanʼat akademiyalari Sanʼat universiteti tarkibidagi [[Fakultet|fakultetlarga]] aylantirildi. Bu oliygoh Belgraddagi ikkinchi universitet boʻldi. 2011-yilda Belgraddagi davlat universitetlari yana bittaga koʻpaydi. Harbiy Akademiya va Harbiy Tibbiyot Akademiyasidan iborat ikki fakultetni oʻz ichiga olgan Harbiy Mudofaa Universitetiga asos solindi<ref>{{cite web |url=http://www.mod.gov.rs/lat/4885/univerzitet-odbrane-4885 |title=Univerzitet odbrane |lang=sr |publisher=Сайт Министерства обороны Сербии |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324200805/http://www.mod.gov.rs/lat/4885/univerzitet-odbrane-4885 |deadlink=no}}</ref>.
 
Shuningdek, shaharda 195 ta boshlangʻich maktab va 85 ta oʻrta maktab mavjud. Boshlangʻich maktab tizimida 162 oddiy maktab, 14 maxsus maktab, 15 sanʼat maktabi va 4 kattalar maktabi, oʻrta maktab tizimida 51 kasb-hunar maktabi, 21 gimnaziya, 8 sanʼat maktabi va 5 maxsus maktab mavjud<ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201008 |title=Education and Science |publisher=City of Belgrade |access-date=10 July 2007 |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924053856/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201008 |url-status=live }}</ref>. Serbiya Respublikasi Statistika instituti maʼlumotlariga koʻra, 2016-yilda Belgrad okrugida 126525 kishi boshlangʻich, 60099 kishi oʻrta, 147828 kishi oliy maʼlumotga ega boʻlgan{{sfn|Статистички годишњак 2018|2018|с=111}}.
 
== Transport ==
[[File:Prokop_station.jpg|thumb|left|Belgrad markaziy temir yoʻl stansiyasi.]]
Belgraddagi jamoat transporti [[avtobus]], [[tramvay]] va [[trolleybus]] yoʻnalishlaridan iborat. Shahar statistika sektori maʼlumotlariga koʻra, 2018-yilda Belgradda{{sfn|Статистички годишњак Београда 2018.|2019|с=260}}:
 
* Umumiy uzunligi 10590 km boʻlgan 495 ta avtobus yoʻnalishi va 1642 ta avtobus
* Umumiy uzunligi 132 km boʻlgan 12 ta tramvay yoʻnalishi va 245 ta tramvay
* Umumiy uzunligi 64 km boʻlgan 8 ta trolleybus yoʻnalishi va 123 ta trolleybus mavjud.
 
Deyarli barcha jamoat transporti Belgrad shahar transport kompaniyasiga tegishli<ref>{{cite web |url=http://www.gsp.rs/delatnost_preduzeca.aspx |title=Делатност предузећа |lang=sr |publisher=ГСП «Београд» |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226010419/http://www.gsp.rs/delatnost_preduzeca.aspx |deadlink=no }}</ref>. Yagona liniyalarda xususiy tashuvchi transport turlari ham mavjud<ref>{{cite web|url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1635|title=Градски превоз|publisher=Сайт Белграда|access-date=2015-01-30|lang=sr|archive-date=2015-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316120534/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1635|deadlink=no}}</ref>. Shahar atrofidagi aholi punktlari bilan transport aloqalarini „Lasta“ kompaniyasi olib boradi. Kompaniya, shuningdek, shaharlararo yoʻlovchilarni tashishni ham oʻz zimmasiga olgan<ref>{{cite web|url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1611|title=Аутобуски саобраћај|publisher=Сайт Белграда|access-date=2015-01-30|lang=sr|archive-date=2015-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316113533/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1611|deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web |url=http://lasta.rs/o-nama/istorijat/od-2000-do-danas/ |title=Od 2000. do danas |lang=sr |publisher=Sp Lasta |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133815/http://lasta.rs/o-nama/istorijat/od-2000-do-danas/ |deadlink=no }}</ref>.
 
Shahar atrofida [[temir yoʻl transporti]] (Beovoz) harakati Zheleznice Srbije temir yoʻl kompaniyasi tomonidan amalga oshiriladi<ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1615 |title=Железнички саобраћај |publisher=Сайт Белграда |access-date=2015-01-30 |lang=sr |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316125105/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1615 |deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.blic.rs/vesti/beograd/promene-u-beovozu-nova-linija-i-promena-reda-voznje-od-decembra/45hfk8r |title=PROMENE U «BEOVOZU» Nova linija i promena reda vožnje od decembra |lang=sr |publisher=«Blic» |date=30 ноября 2019 |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204093918/https://www.blic.rs/vesti/beograd/promene-u-beovozu-nova-linija-i-promena-reda-voznje-od-decembra/45hfk8r |deadlink=no}}</ref>. [[Beovoz]] 1992-yilda ish boshlagan va hozirda shaharning gʻarbiy, shimoli va janubidagi chekka hududlarni uning markazi bilan bogʻlaydigan toʻrtta liniyaga ega. Belgrad metro yoki boshqa tezyurar shahar transportiga ega boʻlmagan Yevropadagi soʻnggi yirik metropoliya shaharlaridan biridir. Belgrad metrosining qurilishi boshlangan, ammo tugallanmagan. Shahar markazida buning uchun qurilgan ikkita yer osti stansiyasi („Karađorđev“ va „Vukov Spomenik“) dastlab Beovoz shahar poyezdlari tarmogʻiga kiritilgan. Keyinchalik 2010-yil 1-sentyabrga qadar Beovozdan alohida JSST BG shahar poyezdlar<ref>{{cite web |url=https://www.vreme.com/cms/view.php?id=952601&print=yes |title=BG voz: Najbrže do centra grada |lang=sr |publisher=«Vreme» |date=30 сентября 2010 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603112430/https://www.vreme.com/cms/view.php?id=952601&print=yes |deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web |author=Дејан Алексић |url=http://www.politika.rs/scc/clanak/421843/Beograd/Od-Resnika-do-Pancevackog-mosta-BG-voz-na-sat-vremena |title=Од Ресника до Панчевачког моста «БГ воз» на сат времена |lang=sr |publisher=«Политика» |date=2 февраля 2019 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603113159/http://www.politika.rs/scc/clanak/421843/Beograd/Od-Resnika-do-Pancevackog-mosta-BG-voz-na-sat-vremena |deadlink=no}}</ref> tizimi yaratildi. 2021-yil noyabr holatiga koʻra, Belgrad metrosida qurilish ishlari olib borilmoqda. Birinchi liniyasi 2028-yilning avgustigacha ishga tushishi rejalashtirilgan<ref>{{cite web |title=Serbia to start Belgrade metro construction in November |url=http://seenews.com/news/serbia-to-start-belgrade-metro-construction-in-november-730158 |access-date=13 December 2021 |website=seenews.com |language=en |archive-date=14 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214111902/https://seenews.com/news/serbia-to-start-belgrade-metro-construction-in-november-730158 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Aleksić |first=Dejan |title=Depo za metro na Bežanijskoj kosi |url=https://www.politika.rs/sr/clanak/485825/Beograd/Depo-za-metro-na-Bezanijskoj-kosi |access-date=13 December 2021 |website=Politika Online |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213145849/https://www.politika.rs/sr/clanak/485825/Beograd/Depo-za-metro-na-Bezanijskoj-kosi |url-status=live}}</ref>.
[[Fayl:Свјетлопис_мостарске_петље_у_Биограду.jpg|thumb|Mostar yoʻloʻtkazgichi]]
[[Fayl:ISS067-E-176882.jpg_Belgrade_at_night.jpg|thumb|Belgrad shahri. 2022-yil, 5-iyul, Markaziy Yevropa vaqti bilan 1:48; Xalqaro kosmik stansiyadan olingan]]
[[Fayl:Belgrade_bypass.jpg|right|thumb|{{legend|blue|A boʻlimi (Batajnica-Dobanovci)}}{{legend|red|B boʻlimi (Dobanovci-Bubanj Potok)}}{{legend|green|C boʻlimi (Bubanj Potok-Pančevo)}}]]
 
Belgradni Novi Sad bilan bogʻlaydigan tezyurar temir yoʻl 2022-yil 19-martda oʻz ishini boshlagan<ref>https://www.politika.rs/scc/clanak/502468/Pustena-u-saobracaj-brza-pruga-Beograd-Novi-Sad Politika: „Puštena u saobraćaj brza pruga Beograd-Novi Sad“</ref>.  Subotica va [[Budapesht]] tomon yoʻl qurilishi davom etmoqda<ref>[https://www.rtv.rs/sr_lat/vojvodina/novi-sad/radovi-na-pruzi-novi-sad-subotica-prvi-brzi-voz-ce-proci-krajem-2024._1335065.html RTV: „Radovi na pruzi Novi Sad-Subotica: Prvi brzi voz će proći krajem 2024“]</ref>, temiryoʻlni janub tomondagi [[Nish]] va [[Shimoliy Makedoniya]] tomon uzaytirish rejalari mavjud<ref>[https://www.rtv.rs/sr_lat/ekonomija/vucic-brza-pruga-beograd-nis-gotova-2026.-godine;-domace-firme-su-nase-blago_1296336.html RTV: „Vučić: Brza pruga Beograd-Niš gotova 2026. godine, domaće firme su naše blago“]</ref>.
 
Shahar X va VII panyevropa transport koridorlari (Markaziy va Sharqiy Yevropadagi transport yoʻlaklari tizimi, yaʼni temir yoʻllar, avtomobil yoʻllari va boshqalar) boʻylab joylashgan.  Avtomobil yoʻllari tizimi shimolda Novi Sad va [[Budapesht|Budapeshtga]], janubda Nishga, gʻarbda [[Zagreb|Zagrebga]] oson yetib olishni taʼminlaydi. Chernogoriyaning Obrenovac okrugi tomon yangi ekspress yoʻli qurilishi 2017-yilning martida boshlangan. Belgrad E70 va E75 avtomobil yoʻllarini bogʻlaydi. Bir yarim milliondan ortiq aholi va eskirgan shahar rejasi orqali Belgrad ogʻir transport vaziyatiga duch kelmoqda<ref>{{cite web |url=http://www.bankwatch.org/project.shtml?w=147584&amp;s=1961998 |title=Belgrade Bypass, Serbia |publisher=CEE Bankwatch network |access-date=19 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/20071011035406/http://bankwatch.org/project.shtml?w=147584&s=1961998 |archive-date=11 October 2007 |url-status=dead}}</ref>.
 
Ikki yirik daryo — Savaning Dunayga quyilish joyida joylashgan Belgradda 11 ta koʻprik mavjud. Ulardan eng muhimlari Branko koʻprigi, Ada koʻprigi, Pupin koʻprigi va Gazela koʻprigidir. Bundan tashqari, „ichki magistral yarim halqa“ deyarli tayyor boʻlib, Sava daryosi boʻylab yangi Ada koʻprigi va Dunay daryosi boʻylab yangi Pupin koʻprigini oʻz ichiga oladi, bu shahar ichida qatnovni osonlashtirdi va Gazela hamda Branko koʻprigi boʻylab aholining faol harakatini yengillashtiradi<ref>{{cite web |url=http://www.ebrd.com/projects/eias/34913s.pdf |title=1. faza prve deonice Unutrašnjeg magistralnog poluprstena |publisher=Belgrade Direction for Building and Real Estate Land/EBRD |date=1 July 2005 |access-date=15 September 2007 |language=sr |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809064808/http://www.ebrd.com/projects/eias/34913s.pdf |archive-date=9 August 2007 |url-status=dead}}</ref>.
 
Belgrad porti Dunay boʻyida joylashgan boʻlib, shaharga daryo orqali tovarlarni qabul qilish imkonini beradi<ref>{{cite web |url=http://www.lukabeograd.com/ONama/Istorijat.html |title=Luka Beograd AS – Istorijat |trans-title=History of the Port of Belgrade |publisher=Port of Belgrade |access-date=11 October 2010 |language=sr |archive-date=15 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150515165227/http://www.lukabeograd.com/ONama/Istorijat.html |url-status=live}}</ref>.  Shaharga Nikola Tesla nomidagi Belgrad xalqaro aeroporti xizmat koʻrsatadi. Aeroport shahar markazidan 12 km (7,5 milya) gʻarbda, Surchin yaqinida joylashgan. 1986-yilda aeroport orqali deyarli 3 million yoʻlovchi sayohat qilgan boʻlsa-da, 1990-yillarda bu raqam kamaydi<ref>{{cite web |url=http://www.vazduhoplovnivodic.rs/eng/eng_letelista.htm |title=Airports and Flying fields |publisher=Aviation guide through Belgrade |access-date=5 May 2009}}{{dead link|date=July 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>.  NATO bombardimonlari natijasida vayron boʻlgan aeroport 2000-yilda qayta tiklangan. Shundan soʻng yoʻlovchilar soni 2004- va 2005-yillarda taxminan 2 millionga yetdi<ref>{{cite web |url=http://www.danas.rs/20050520/ekonomija1.html |title=Regionalni centar putničkog i kargo saobraćaja |publisher=Danas |date=20 May 2005 |language=sr |access-date=10 July 2007}}{{dead link|date=August 2020|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>.   2008-yilda aeroport  3 milliondan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi<ref>{{cite web |url=http://www.airport-belgrade.rs/code/navigate.php?Id=63 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206130723/http://www.airport-belgrade.rs/code/navigate.php?Id=63 |url-status=dead |archive-date=6 February 2019 |title=www.beg.aero &#124; Nikola Tesla Belgrade Airport &#124; News |publisher=Airport-belgrade.rs |access-date=7 July 2009}}</ref>. Nikola Tesla aeroportining 4 milliondan ortiq yoʻlovchiga ega boʻlgan rekordi 2014-yilda yangilandi. Nikola Tesla aeroporti Yevropadagi eng tez rivojlanayotgan ikkinchi yirik aeroport hisoblanadi<ref>{{cite web |url=http://www.beg.aero/en/vest/8971/belgrade-nikola-tesla-airport-among-fastest-growing-in-europe |title=Belgrade Nikola Tesla Airport among fastest growing in Europe |access-date=6 August 2016 |date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306131755/http://beg.aero/en/vest/8971/belgrade-nikola-tesla-airport-among-fastest-growing-in-europe |archive-date=6 March 2016 |url-status=dead}}</ref>.  Raqamlar barqaror oʻsishda davom etmoqda. 2019-yilda aeroport 6 milliondan ortiq mijozni oʻz manziliga yetkazdi<ref>{{veb manbasi |title=Belgrade Airport readies for transformation after record year |url=https://www.exyuaviation.com/2020/01/belgrade-airport-readies-for.html |website=exyuaviation.com |publisher=EX-YU Aviation News |accessdate=11-avgust 2023-yil |language=inglizcha |date=18-yanvar 2020-yil}}</ref>.
 
== Faxriy fuqarolari ==
[[File:General Peko Dapčević and general Vladimir Ždanov in liberated Belgrade 1944.jpg|thumb|Generallar Peko Dapchevich va Vladimir Jdanov — Belgradning birinchi faxriy fuqarolari.]]
Serbiya poytaxtining birinchi faxriy fuqarolari ikkinchi jahon urushi paytida shaharni ozod qilishga rahbarlik qilgan va [[1945|1945-yilda]] ushbu unvonni olgan generallar edi. Bu unvon 1954-yilda rasman tasdiqlangan<ref name="Сви почасни грађани Београда – политичари">{{cite web |url=https://www.politika.rs/scc/clanak/116447/Svi-pocasni-gradani-Beograda-politicari |title=Сви почасни грађани Београда – политичари |date=19.12.2009 |website=politika.rs |lang=sr}}</ref>.
 
Unvon Serbiya fuqarosiga ham, boshqa har qanday davlat fuqarosiga ham beriladi. U siyosatchi yoki davlat arbobi, nodavlat tashkilot vakili yoki rassom boʻlishi ham mumkin. Belgradning faxriy fuqaroligiga nomzod fan, sanʼat sohasida yoki gumanitar faoliyat bilan shugʻullanishi, shaharda bu yoʻnalishlarni rivojlantirishga hissa qoʻshishi kerak. Bu unvonni berish toʻgʻrisidagi qarorni shahar majlisi (parlamenti) qabul qiladi. Nomzodlar shahar Kengashi yoki kamida 20 nafar deputat tomonidan aniqlanadi<ref name="Ko su sve počasni građani Beograda">{{cite web |url=https://www.blic.rs/vesti/beograd/ko-su-sve-pocasni-gradani-beograda/ej7v9cz |title=Ko su sve počasni građani Beograda |date=20.12.2014 |website=Газета «Блиц» |access-date=2018-01-10 |lang=sr |archive-date=2018-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110215936/https://www.blic.rs/vesti/beograd/ko-su-sve-pocasni-gradani-beograda/ej7v9cz |deadlink=no }}</ref>.
 
Belgradning faxriy fuqarosi unvonini olgan shaxsga Assambleyaning rasmiy yigʻilishida muhrlangan qogʻozdagi rasmiy xat beriladi. Serbiya fuqarosi uni shahar kunida, boshqa davlat vakili esa Belgradga tashrifi davomida oladi<ref name="Ko su sve počasni građani Beograda"/>.
 
1954-yilda xorijiy davlat rahbari, Efiopiya imperatori Haile Selassie birinchi marta Belgradning faxriy fuqarosi boʻlgan. Undan keyingi xorijiy davlatlar rahbarlaridan bu unvonga [[Jawaharlal Neru|Javoharlaʼl Neru]], [[Jamol Abdul Nosir]], Norodom Sixanuk, [[Leonid Brejnev]] va boshqalar munosib koʻrildi. 1983-yilda Yugoslaviya prezidenti vafotidan keyingina bu unvon Fransiya prezidenti [[Fransua Mitteran|Fransua Mitteranga]] berildi. Unvon 1985-yildan boshlab 20 yildan ortiq vaqt davomida hech kimga berilmadi. Uzoq tanaffusdan soʻng [[Nelson Mandela]] uni 2007-yilda qabul qilib oldi<ref name="Сви почасни грађани Београда – политичари"/>.
 
XXI asr boshida [[Bill Gates|Bill Geyts]] va [[Michael Schumacher]] Belgradning faxriy fuqarolari nomzodi sifatida koʻrsatilgan. Serb tarixchisi Aleksandr Zivotich buni sotsialistik blokning parchalanishi va globallashuv, jamiyat yangi qahramonlarni tanlayotgan davrda tushuntirgan<ref name="Сви почасни грађани Београда – политичари"/>.
 
2015-yilda birinchi marta bir vaqtning oʻzida uch kishi unvonga sazovor boʻldi. [[Mixalkov, Nikita Sergeevich|Nikita Mixalkov]] va [[Peter Handke]] Serbiya poytaxtining faxriy fuqarolari boʻlgan birinchi rassomlardir<ref>{{cite web |url=http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/drustvo/1840531/handke-mihalkov-i-stoltenberg-pocasni-gradjani-beograda.html |title=Хандке, Михалков и Столтенберг почасни грађани Београда |lang=sr |publisher=РТС |date=25 февраля 2015 |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204132607/http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/124/drustvo/1840531/handke-mihalkov-i-stoltenberg-pocasni-gradjani-beograda.html |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.novosti.rs/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0.487.html:532584-%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D0%B8-%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BA%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8-%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8 |title=Михалков и Хандке почасни Београђани |lang=sr |website=«Новости» |date=6 февраля 2015 |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204132612/https://www.novosti.rs/%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B8/%25D0%25BA%25D1%2583%25D0%25BB%25D1%2582%25D1%2583%25D1%2580%25D0%25B0.487.html:532584-%25D0%259C%25D0%25B8%25D1%2585%25D0%25B0%25D0%25BB%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25B2-%25D0%25B8-%25D0%25A5%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B4%25D0%25BA%25D0%25B5-%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2587%25D0%25B0%25D1%2581%25D0%25BD%25D0%25B8-%25D0%2591%25D0%25B5%25D0%25BE%25D0%25B3%25D1%2580%25D0%25B0%25D1%2592%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8 |deadlink=no }}</ref>.
 
== Belgrad mukofotlari ==
Har yili [[16-aprel|16-apreldan]] [[19-aprel|19-aprelgacha]], poytaxtda „Belgrad kunlari“ oʻtkaziladi. Tadbirlar davomida Serbiya poytaxti nomidan shaharga xizmati singan kishilarga bir necha nominatsiyalarda mukofot beriladi:
 
* Belgrad mukofoti. Madaniyat, tibbiyot, iqtisod, maorif rivojidagi xizmatlari, shuningdek, shahar rivojiga qoʻshgan katta hissasi uchun gʻoliblar mukofotlanadi<ref name="autogenerated7">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cir/upoznajte-beograd/1220-dani-beograda/ |title=Дани Београда |publisher=Сайт Белграда |access-date=2016-12-13 |lang=sr |archive-date=2016-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221104809/http://www.beograd.rs/cir/upoznajte-beograd/1220-dani-beograda/ |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.politika.rs/scc/clanak/402060/Obznanjena-imena-ovogodisnjih-laureata-za-Nagradu-grada |title=Обзнањена имена овогодишњих лауреата за Награду града |lang=sr |publisher=«Политикап» |date=16 апреля 2018 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219015759/http://www.politika.rs/scc/clanak/402060/Obznanjena-imena-ovogodisnjih-laureata-za-Nagradu-grada |deadlink=no }}</ref><ref name="Обавештење о условима за додељивање Награде града Београда за 2019. годину">{{cite web |url=https://pks.rs/vesti/obavestenje-o-uslovima-za-dodeljivanje-nagrada-grada-beograda-za-2019-godinu-2114 |title=Обавештење о условима за додељивање Награде града Београда за 2019. годину |lang=sr |publisher=Привредна комора Србиjе |date=26 января 2020 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025162754/https://pks.rs/vesti/obavestenje-o-uslovima-za-dodeljivanje-nagrada-grada-beograda-za-2019-godinu-2114 |deadlink=no }}</ref>.
* Yoshlar ijodi uchun mukofot. Ilmiy faoliyat va sanʼatdagi yuksak yutuqlari uchun maktab oʻquvchilari va talabalarga beriladi<ref name="autogenerated7"/><ref name="Обавештење о условима за додељивање Награде града Београда за 2019. годину"/>.
* „Svetislav Stoyanovich“ mukofoti. Belgradda yongʻindan himoya qilish sohasidagi xizmatlari uchun oʻt oʻchiruvchilar va ularning aʼzolari mukofotlanadi<ref name="autogenerated7"/><ref name="Обавештење о условима за додељивање Награде града Београда за 2019. годину"/><ref>{{cite web |author=Бранка Васиљевић |url=http://www.politika.rs/scc/clanak/428307/%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4/%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D1%80%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82 |title=Награде за храброст и пожртвованост |lang=sr |publisher=«Политика» |date=25 апреля 2019 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603113421/http://www.politika.rs/scc/clanak/428307/%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4/%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D1%80%D1%82%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82 |deadlink=no }}</ref>.
 
== Xalqaro hamkorlik va unvonlar ==
Belgrad turli shaharlar bilan beshta birodarlik shartnomasi va oʻn toʻqqizta hamkorlik shartnomasi imzolagan<ref name="Међународна сарадња">{{cite web |url=http://www.beograd.rs/index.php?lang=cir&kat=beoinfo&sub=1225693%3f |title=Међународна сарадња |lang=sr |publisher=Официальный сайт Белграда |access-date=2019-11-18 |archive-date=2019-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102121123/http://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&lang=cir&sub=1225693%3f |deadlink=no}}</ref>.
 
Belgrad nizomiga koʻra, shahar Serbiyaning hududiy birligi va huquqiy tartibini hurmat qilgan holda, Konstitutsiya va qonunlarga muvofiq Serbiya tashqi siyosati doirasida boshqa aholi punktlari bilan hamkorlik qilishi mumkin. Belgrad nomidan birodarlik yoki hamkorlikning boshqa shakllari toʻgʻrisidagi shartnoma Serbiya hukumatining roziligi bilan shahar assambleyasi tomonidan tuziladi. Belgradning boshqa shaharlar bilan aloqalari rasmiy delegatsiyalar uchrashuvlari, kasbiy va taʼlim guruhlari almashinuvi, shaharlarning xalqaro tashkilotlari ishida, iqtisodiy va madaniy tadbirlarda ishtirok etish, nashrlar va boshqa axborot materiallari bilan almashish va boshqalar shaklida amalga oshiriladi<ref name="Међународна сарадња"/>.
 
Belgradning birinchi qardosh shahri Coventry edi. Ular oʻrtasidagi birinchi aloqalar [[1953|1953-yilda]] oʻrnatilgan<ref name="Међународна сарадња"/>.
 
[[2015|2015-yilda]] Belgrad [[Eurocities]] xalqaro tashkilotiga qoʻshildi<ref name="Међународна сарадња"/><ref>{{cite web |url=https://www.danubeogradu.rs/2015/11/beograd-postao-clan-asocijacije-eurocities/ |title=Beograd postao član asocijacije Eurocities |lang=sr |publisher=danubeogradu.rs |date=9 ноября 2015 |access-date=2020-02-19 |archive-date=2020-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603105251/https://www.danubeogradu.rs/2015/11/beograd-postao-clan-asocijacije-eurocities/ |deadlink=no}}</ref>.
 
Belgradning qardosh shaharlar roʻyxati<ref name=SC>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1225698 |title=International Cooperation |publisher=City of Belgrad |access-date=23 March 2021 |archive-date=28 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120828072526/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1225698 |url-status=live }}</ref>:
* {{flagicon|UK}} [[Coventry]], Buyuk Britaniya, 1957-yildan<ref name="Coventry twinnings">{{cite web |url=http://www.coventrytelegraph.net/news/local-news/what-point-coventrys-twin-towns-3038605 |title=Coventry's twin towns |access-date=6 August 2013 |last=Griffin |first=Mary |date=2 August 2011 |work=Coventry Telegraph |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806032050/http://www.coventrytelegraph.net/news/local-news/what-point-coventrys-twin-towns-3038605 |archive-date=6 August 2013}}</ref><ref name="Coventry twins">{{cite web |url=http://www.coventry.gov.uk/directory/25/twin_towns_and_cities |title=Coventry – Twin towns and cities |access-date=6 August 2013 |work=Coventry City Council. |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412062545/http://www.coventry.gov.uk/directory/25/twin_towns_and_cities |archive-date=12 April 2013 |url-status=dead}}</ref>
* {{flagicon|USA}} [[Chikago]], AQSh, 2005-yildan
* {{flagicon|SVN}} [[Lyublyana]], Sloveniya, 2010-yildan<ref name="Ljubljana twinnings">{{cite web |url=http://www.ljubljana.si/si/ljubljana/pobratena-mesta-zdruzenja/ |title=Medmestno in mednarodno sodelovanje |access-date=27 July 2013 |work=Mestna občina Ljubljana (Ljubljana City) |language=sl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130626075304/http://www.ljubljana.si/si/ljubljana/pobratena-mesta-zdruzenja/ |archive-date=26 June 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1422497 |title=Gradonačelnici Beograda i Ljubljane potpisali sporazum o bratimljenju dva glavna grada |publisher=Beograd.rs |access-date=15 May 2013 |archive-date=13 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713130306/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=1422497 |url-status=live }}</ref>
* {{flagicon|MKD}} [[Skopye]], Shimoliy Makedoniya, 2012-yildan<ref>{{cite web |url=https://sitel.com.mk/dnevnik/makedonija/skopje-i-belgrad-se-zbratimija |title=Сител Телевизија |language=mk |access-date=31 July 2019 |archive-date=31 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731011703/https://sitel.com.mk/dnevnik/makedonija/skopje-i-belgrad-se-zbratimija |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=69 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131024131101/http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=69 |url-status=dead |archive-date=24 October 2013 |title=Official portal of City of Skopje – Skopje Sister cities |date=24 October 2013 |access-date=31 July 2019}}</ref>
* {{flagicon|CHN}} [[Shanxay]], Xitoy, 2018-yildan<ref name="shanghaiCoop">{{cite news |title=Potpisan sporazum o bratimljenju Beorgada i Šangaja |url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2018&mm=05&dd=21&nav_category=11&nav_id=1395187 |access-date=21 May 2018 |work=b92.net |agency=Tanjug |date=21 May 2018 |language=sr |archive-date=22 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180522054135/https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2018&mm=05&dd=21&nav_category=11&nav_id=1395187 |url-status=live }}</ref>
* [[File:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|25px|]] [[Banya-luka]], Bosniya va Gersegovina, 2020-yildan<ref>{{cite web |last=В |first=А. |title=Београд се побратимио са Бањалуком |url=http://www.politika.rs/scc/clanak/465383/Beograd-se-pobratimio-sa-Banjalukom |access-date=28 October 2020 |website=Politika Online |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030185325/http://www.politika.rs/scc/clanak/465383/Beograd-se-pobratimio-sa-Banjalukom |url-status=live }}</ref>.
 
Boshqa doʻstlik va hamkorlik, protokollar, memorandumlar<ref name=SC/>:
{{Div col}}
* {{flagicon|BIH}} [[Sarayevo]], Bosniya va Gersegovina, 2018-yildan, Hamkorlik boʻyicha anglashuv memorandumi<ref name="Међународна сарадња"/>
* {{flagicon|MAR}} [[Rabot (shahar)|Rabot]], Morokko, 2017-yildan, Hamkorlik shartnomasi<ref name="Међународна сарадња"/>
* {{flagicon|KOR}} [[Seul]], Janubiy Koreya, 2017-yildan, Doʻstona almashinuv va hamkorlik toʻgʻrisidagi anglashuv memorandumi<ref name="Међународна сарадња"/>
* {{flagicon|KAZ}} [[Ostona]], Qozogʻiston, 2016-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim<ref>{{cite web |url=http://akipress.com/news:585174/ |title=Kazakhstan, Serbia agree to cooperate on air communication |publisher=AKIpress |access-date=16 November 2016 |archive-date=16 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116103821/http://akipress.com/news:585174/ |url-status=live }}</ref>
* {{flagicon|IRI}} [[Tehron]], Eron, 2016-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim<ref>{{cite web |url=http://en.tehran.ir/default.aspx?tabid=77&ArticleId=7432 |title=Tehran, Belgrade sign agreement to boost ties |publisher=Tehran Municipality |access-date=6 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002171347/http://en.tehran.ir/default.aspx?tabid=77&ArticleId=7432 |archive-date=2 October 2017 |url-status=dead}}</ref>
* {{flagicon|GRE}} [[Korfu]], Gretsiya, 2010-yildan, Hamkorlik protokoli<ref name="Међународна сарадња"/>
* {{flagicon|PRC}} [[Shenjen]], Xitoy, 2009-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim<ref>{{cite web |url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2009&mm=07&dd=11&nav_category=12&nav_id=370774 |title=Saradnja Beograda i Šendžena |publisher=B92 |access-date=11 July 2009 |archive-date=29 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929043909/http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2009&mm=07&dd=11&nav_category=12&nav_id=370774 |url-status=live }}</ref>
* {{flagicon|CRO}} [[Zagreb]], Xorvatiya, 2003-yildan, Hamkorlikni mustahkamlash niyati maktubi<ref name="Међународна сарадња"/>
* {{flagicon|UKR}} [[Kiyev]], Ukraina, 2002-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim<ref name="Међународна сарадња"/>
* {{flagicon|ALG}} [[Jazoir]], Jazoir, 1991-yildan Oʻzaro manfaatlar deklaratsiyasi<ref name="Међународна сарадња"/>
* {{flagicon|ISR}} [[Tel-Aviv]], Isroil, 1990-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim<ref name="Међународна сарадња"/>
* {{flagicon|ROM}} [[Buxarest]], Ruminiya, 1999-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim<ref name="Међународна сарадња"/>
* {{flagicon|PRC}} [[Pekin]], Xitoy, 1980-yildan, Hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim<ref>{{cite web |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |title=Sister Cities |publisher=Beijing Municipal Government |access-date=23 September 2008 |archive-date=16 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100216015454/http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead}}</ref>
* {{flagicon|ITA}} [[Rim]], Italiya, 1971-yildan, Doʻstlik va hamkorlik toʻgʻrisidagi shartnoma<ref name="Међународна сарадња"/>
* {{flagicon|GRE}} [[Afina]], Gretsiya, 1966-yildan, Doʻstlik va hamkorlik toʻgʻrisidagi shartnoma<ref name="Међународна сарадња"/>
{{Colend}}
 
 
Belgrad Serbiyaning va dunyoning koʻplab mamlakatlaridagi xalqaro mukofotlarga sazovor boʻlgan, jumladan, Fransiyaning [[Faxriy legion ordeni]] (1920-yil 21-dekabrda qoʻlga kiritgan; Belgrad [[Lyej]], [[Lyuksemburg]] va [[Volgograd]] bilan birga ushbu sharafga sazovor boʻlgan), Chexoslovakiya urush xochi (1925-yil 8-oktabrda mukofotlangan), Yugoslaviyaning Karadorje yulduzi ordeni (1939-yil 18-mayda berilgan) va Yugoslaviyaning [[Xalq Qahramoni ordeni]] (1974-yil 20-oktabrda, Ikkinchi jahon urushi davrida fashistik Germaniya hukmronligi agʻdarilganining 30 yilligi munosabati bilan berilgan)<ref>{{cite web |url=http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201227 |title=Received Decorations |access-date=16 May 2007 |publisher=Beograd.rs |archive-date=24 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924072048/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=201227 |url-status=live }}</ref>. Bu ordenlarning barchasi birinchi va ikkinchi jahon urushi davridagi urush harakatlari uchun olingan<ref>{{cite web |url=http://www.rtvpink.com/vesti/vest.php?id=26907 |title=Beograd – grad heroj |date=6 November 2009 |access-date=15 November 2009 |publisher=RTV Pink |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715211706/http://www.rtvpink.com/vesti/vest.php?id=26907 |archive-date=15 July 2011}}</ref>. 2006-yilda [[Financial Times|Financial Times jurnali]] Belgradga Janubiy Yevropaning kelajak shahri unvonini berdi<ref>{{cite web |url=http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927004828/http://www.fdimagazine.com/news/fullstory.php/aid/1543 |archive-date=27 September 2007 |title=European Cities of the Future 2006/07 |access-date=10 July 2007 |work=fDi magazine |date=6 February 2006 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |last=Miloradović |first=Aleksandar |url=http://www.seeurope.net/files2/pdf/rgn0906/13_Belgrade_CityOfTheFutureInSEE.pdf |title=Belgrade – City of the Future in Southern Europe |date=1 September 2006 |access-date=10 July 2007 |work=TheRegion |archive-url=https://web.archive.org/web/20070808143913/http://www.seeurope.net/files2/pdf/rgn0906/13_Belgrade_CityOfTheFutureInSEE.pdf |archive-date=8 August 2007 |url-status=dead}}</ref>.
{{wide image|Belgrade_panorama_banner.jpg|1210px|Belgrad manzarasi}}
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
== Adabiyotlar ==
* [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* {{Cite book |last=Pavić |first=Milorad |author-link=Milorad Pavić (writer) |title=A Short History of Belgrade |publisher=Dereta |year=2000 |location=Belgrade |isbn=86-7346-117-0}}
* {{Cite book |last=Tešanović |first=Jasmina |author-link=Jasmina Tešanović |title=The Diary of a Political Idiot: Normal Life in Belgrade |publisher=[[Cleis Press]] |year=2000 |isbn=1-57344-114-7 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/diaryofpolitical00tesa_0 }}
* {{Cite book |last=Paton |first=Andrew Archibald |author-link=Andrew Archibald Paton |title=Servia, Youngest Member of the European Family: or, A Residence in Belgrade, and Travels in the Highlands and Woodlands of the Interior, during the years 1843 and 1844. |publisher=Longman, Brown, Green and Longmans |orig-year=1845 |location=London |url=http://www.gutenberg.org/files/16999/16999-h/16999-h.htm |edition=[[Project Gutenberg]] reprint |date=4-noyabr 2005 |access-date=22-iyul 2009 |archive-date=26-oktyabr 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131026083605/http://www.gutenberg.org/files/16999/16999-h/16999-h.htm |url-status=live}}
* {{Cite book |ref=harv |last=Марковић |first=Јован |last2=Павловић |first2=Мила |title=Географске регије Југославије (Србија и Црна Гора) |year=1995 |publisher=Савремена администрација |location=Београд}}
* {{Cite book| ref=harv|last=Поповић|first=Душан Ј.|authorlink=Душан Ј. Поповић|year=1964|title=Београд кроз векове|url=https://books.google.com/books?id=b0PRAAAAMAAJ|location=Београд|publisher=Туристичка штампа}}
* {{Cite book| ref=harv|last=Калић|first=Јованка|authorlink=Јованка Калић|title=Београд у средњем веку|url=https://books.google.com/books?id=HFsBAAAAMAAJ|year=1967|location= Београд|publisher=Српска књижевна задруга}}
* {{Cite book |ref=harv |last=Levinsohn |first=Florence Hamlish |title=Belgrade: Among the Serbs |url=https://books.google.com/books?id=RnxpAAAAMAAJ |year=1994 |publisher=Ivan R. Dee |isbn=978-1-56663-061-0 |pages=}}
* {{Cite book|ref=harv|author=Републички завод за статистику Републике Србије|title=Национална или етничка припадност — подаци по насељима|url=http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/NEP1.pdf|format=PDF|accessdate=29. 10. 2006.|edition=Књиге резултата Пописа 2002|year=2002|publisher=[[Републички завод за статистику Србије|Републички завод за статистику Републике Србије]]|location=Београд|language=српском|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110414173616/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/NEP1.pdf|archivedate=14. 4. 2011|pages=14}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110414173616/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/NEP1.pdf |date=2011-04-14 }}
* {{Cite book| ref=harv|last=Тасић|first=Никола|last2=Срејовић| first2=Драгослав |last3=Стојановић|first3 = Братислав| editor-last = Поповић | editor-first = Владислав | translator = Смиљка Кјурин | translator-link = <!--Смиљка Кјурин (преводилац)-->| title = Винча: Центар неолитске културе у Дунавском региону|url=http://www.rastko.rs/arheologija/vinca/vinca_eng.html| accessdate=28. 10. 2006|year=1990| location = Београд| chapter = Винча и њена култура| chapterurl = http://www.rastko.rs/arheologija/vinca/vinca_eng.html#_Toc504111710}}
* {{Cite book| ref=harv|last=Mitchell|first=Laurence|title=Belgrade|url=https://books.google.com/books?id=mgH_t4jTCQUC|year=2005|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-145-6|pages=}}
* {{Cite book| ref=harv|last=Norris|first=David A.|title=Belgrade A Cultural History|url=https://books.google.com/books?id=b7RWayXdH0UC|year=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-970452-1|pages=}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Логос|first =Александар А.|title =Историја Срба 1, Допуна 4; Историја Срба 5|url =https://www.academia.edu/42147440/Istorija_Srba_1_-_Dopuna_4_Istorija_Srba_5_Beograd_ATC_2019.pdf|year=2019|location =Београд|isbn=978-86-85117-46-6|pages=}}
* Jean-Christophe Buisson, ''Le Goût de Belgrade'', Mercure de France, 2006. {{ISBN|2715225806}}
* Jean-Christophe Buisson, ''Histoire de Belgrade'', Tempus, 2016.
 
== Havolalar ==
* [http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=220 Belgrad shahri] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130921221817/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=220 |date=2013-09-21 }}
* [https://www.tob.rs/rs Belgrad turistik tashkiloti]
* [http://www.beobuild.rs/ Beobuild — Belgradda qurilish maydonchasi monitoringi, arxitektura va urbanizm]
* [http://www.bg-info.org/ BG-Info — Belgrad haqida foydali maʼlumotlar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110226180119/http://www.bg-info.org/ |date=2011-02-26 }}
* [http://www.bgsaobracaj.rs/ Belgrad shahrining yoʻl harakati boʻyicha kotibiyati]
* [http://www.bemus.rs/ BEMUS — Belgrad musiqiy bayramlari]
* [http://www.belgrademaps.com/sr/ VelgradeMaps — Shahar transport xaritalari]
* [http://beovoz.rs/ Veovoz.rs, Belgrad shahar va shahar atrofi temir yoʻllarining jadvallari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130520171024/http://beovoz.rs/ |date=2013-05-20 }}.
 
 
{{OʻzME}}
{{Yevropa poytaxtlari}}
 
[[Turkum:Serbiya shaharlari‎]]
[[Turkum:Belgrad]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Ziyosfera

Ziyosfera — turli yo‘nalishlardagi maqolalar, ro‘yxatlar, tarixiy sanalar, yangiliklar va tasvirlarni jamlovchi ensiklopedik maskan.

maqola
fayl
foydalanuvchi
Tanlangan maqola
Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi.
Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi.

Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi — Oʻzbekistonning Samarqand viloyati Payariq tumani Xartang qishlogʻida joylashgan. U XX asr oxiriga oid memorial, diniy va maʼnaviy-maʼrifiy inshootlar majmuasidir. Majmua Oʻzbekiston Respublikasi birinchi prezidenti Islom Karimov tashabbusi bilan 1997–1998-yillarda Imom Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriyning qadimiy mozori ustida, uning hijriy taqvim boʻyicha tavalludining 1225 yilligi munosabati bilan barpo etilgan. U 2025-yilda sezilarli darajada kengaytirildi. 1997-yilda mustaqil Oʻzbekiston hukumati Imom al-Buxoriy tavalludining 1225 yilligi munosabati bilan uning qabri yonida yangi yodgorlik majmuasini barpo etishga qaror qiladi. 1998-yil oktyabriga qadar yakunlangan qurilish ishlarida Samarqand, Toshkent, Buxoro, Xiva, Shahrisabz, Andijon, Qo‘qon va Namangan shaharlarining eng yaxshi xalq ustalari ishtirok etadi. Natijada yangi majmua Oʻzbekistonning bir necha meʼmoriy maktablari anʼanalarini oʻzida mujassam etib, zamonaviy Markaziy Osiyo sanʼatining yorqin namunalaridan biriga aylandi. 2025-yilda majmua sezilarli darajada kengaytirilib, qayta qurildi. Perimetri boʻylab balandligi 75 metr boʻlgan toʻrtta minora qad rostladi. 10 ming kishiga moʻljallangan yangi masjid barpo etilib, mavzuli muzey ochildi. Shuningdek, majmua yaqinida ziyoratchilar uchun uchta mehmonxona va oʻnlab mehmon uylari ishga tushirildi. Bu orqali majmuaning umumiy maydoni 44 gektarga yetdi. (Davomi...)

Dolzarb maqola
Oʻzbekiston shaxmat terma jamoasi
Oʻzbekiston shaxmat terma jamoasi

46-Butunjahon shaxmat olimpiadasi — Xalqaro shaxmat federatsiyasi (FIDE) tomonidan tashkil etiladigan erkaklar va ayollar oʻrtasidagi shaxmat turniri. 2026-yilda Oʻzbekistonning Samarqand shahrida oʻtkazilayotgan ushbu musobaqa Oʻzbekiston tarixida ilk bor shaxmat olimpiadasiga mezbonlik qilinayotgani bilan ahamiyatlidir. Turnirda dunyoning turli mamlakatlaridan shaxmatchilar ishtirok etmoqda. (Davomi...)

Tanlangan roʻyxat
Yangiliklar
Oʻzbekiston shaxmat terma jamoasi
Oʻzbekiston shaxmat terma jamoasi
Bilasizmi?
  • Qoraqalpogʻiston hududida 50 dan ortiq qadimiy qalʼalar (masalan, Ayozqalʼa, Tuproqqalʼa) saqlanib qolgani uchun bu hudud «Qirq qalʼa yurti» deb atalishini?
  • Jeyms Uebb teleskopi Koinot paydo boʻlgan dastlabki «Katta portlash»dan keyingi bir necha yuz million yil ichida hosil boʻlgan eng qadimgi galaktikalarni suratga olishga qodir ekanligini?
  • Asal ming yillar davomida buzilmaydigan yagona oziq-ovqat mahsuloti boʻlib, Misr ehromlaridan topilgan 3000 yillik asal hali ham isteʼmolga yaroqli ekanligi aniqlanganligini?
  • Buyuk Xitoy devorining barcha tarmoqlari bilan birga umumiy uzunligi 21 000 kilometrdan oshishini?
Tarixda bugun
Kun tasviri