$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Ziyosfera

Ziyosfera — turli yo‘nalishlardagi maqolalar, ro‘yxatlar, tarixiy sanalar, yangiliklar va tasvirlarni jamlovchi ensiklopedik maskan.

483 923

maqola

13

fayl

126

foydalanuvchi

Qidiruv Tasodifiy sahifa So‘nggi o‘zgarishlar Yangi sahifalar Statistika Kerakli sahifalar

Tanlangan maqola

Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi.

Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi — Oʻzbekistonning Samarqand viloyati Payariq tumani Xartang qishlogʻida joylashgan. U XX asr oxiriga oid memorial, diniy va maʼnaviy-maʼrifiy inshootlar majmuasidir. Majmua Oʻzbekiston Respublikasi birinchi prezidenti Islom Karimov tashabbusi bilan 1997–1998-yillarda Imom Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriyning qadimiy mozori ustida, uning hijriy taqvim boʻyicha tavalludining 1225 yilligi munosabati bilan barpo etilgan. U 2025-yilda sezilarli darajada kengaytirildi. 1997-yilda mustaqil Oʻzbekiston hukumati Imom al-Buxoriy tavalludining 1225 yilligi munosabati bilan uning qabri yonida yangi yodgorlik majmuasini barpo etishga qaror qiladi. 1998-yil oktyabriga qadar yakunlangan qurilish ishlarida Samarqand, Toshkent, Buxoro, Xiva, Shahrisabz, Andijon, Qo‘qon va Namangan shaharlarining eng yaxshi xalq ustalari ishtirok etadi. Natijada yangi majmua Oʻzbekistonning bir necha meʼmoriy maktablari anʼanalarini oʻzida mujassam etib, zamonaviy Markaziy Osiyo sanʼatining yorqin namunalaridan biriga aylandi. 2025-yilda majmua sezilarli darajada kengaytirilib, qayta qurildi. Perimetri boʻylab balandligi 75 metr boʻlgan toʻrtta minora qad rostladi. 10 ming kishiga moʻljallangan yangi masjid barpo etilib, mavzuli muzey ochildi. Shuningdek, majmua yaqinida ziyoratchilar uchun uchta mehmonxona va oʻnlab mehmon uylari ishga tushirildi. Bu orqali majmuaning umumiy maydoni 44 gektarga yetdi. (Davomi...)

Dolzarb maqola

Oʻzbekiston shaxmat terma jamoasi

46-Butunjahon shaxmat olimpiadasi — Xalqaro shaxmat federatsiyasi (FIDE) tomonidan tashkil etiladigan erkaklar va ayollar oʻrtasidagi shaxmat turniri. 2026-yilda Oʻzbekistonning Samarqand shahrida oʻtkazilayotgan ushbu musobaqa Oʻzbekiston tarixida ilk bor shaxmat olimpiadasiga mezbonlik qilinayotgani bilan ahamiyatlidir. Turnirda dunyoning turli mamlakatlaridan shaxmatchilar ishtirok etmoqda. (Davomi...)

Tasodifiy maqola

Tanlangan roʻyxat

Ziyosfera:Tanlangan roʻyxat

Yangiliklar

Oʻzbekiston shaxmat terma jamoasi

46-Butunjahon shaxmat olimpiadasi Samarqand shahrida oʻtkazildi.
Oʻzbekiston mustaqilligining 35 yilligi munosabati bilan mamlakat boʻylab bayram tadbirlari oʻtkaziladi.
NASAʼning Artemis 2 missiyasi doirasida astronavtlar bilan Oy atrofida parvoz qiluvchi koinot kemasi parvozga muvaffaqiyatli tayyorlandi.
Javohir Sindarov shaxmat boʻyicha Nomzodlar turnirida navbatdagi yirik gʻalabani qoʻlga kiritdi.
Oʻzbekistonda qayta tiklanuvchi energiya hajmini oshirish maqsadida yangi yirik quyosh fotoelektr stansiyasi ishga tushirildi.

Oʻzgartirish

Bilasizmi?

Qoraqalpogʻiston hududida 50 dan ortiq qadimiy qalʼalar (masalan, Ayozqalʼa, Tuproqqalʼa) saqlanib qolgani uchun bu hudud «Qirq qalʼa yurti» deb atalishini?
Jeyms Uebb teleskopi Koinot paydo boʻlgan dastlabki «Katta portlash»dan keyingi bir necha yuz million yil ichida hosil boʻlgan eng qadimgi galaktikalarni suratga olishga qodir ekanligini?
Asal ming yillar davomida buzilmaydigan yagona oziq-ovqat mahsuloti boʻlib, Misr ehromlaridan topilgan 3000 yillik asal hali ham isteʼmolga yaroqli ekanligi aniqlanganligini?
Buyuk Xitoy devorining barcha tarmoqlari bilan birga umumiy uzunligi 21 000 kilometrdan oshishini?

Tarixda bugun

1659 — Fransiya va Ispaniya oʻrtasida Pireney tinchlik kelishuvi tuzildi.
1917 — SSSRda Oktyabr inqilobi boshlandi (tasvirda).
1931 — Mao Zedong Xitoy Xalq Respublikasi tuzilganini eʼlon qildi.
1941 — Nemislar havo kuchlari „Armeniya“ kemasini choʻktirib yubordi.
1987 — Singapur metropoliteni ishga tushdi.

Keyingi sonni tayyorlash

* Loyiha * O‘zgartirish

Kun tasviri

-{{ismdoshlar|Hakim (ism)|Hakim}}
+<templatestyles src="Andoza:Ziyosfera/Bosh sahifa/styles.css" />
-{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi
-| religion           = [[Islom]]
-| death_date         = [[953-yil]]
-| known_for          = [[Muhaddis]], [[Faqih]], Mutakallim, [[Voiz]]
-}}
-'''Hakim Samarqandiy'''(arabcha: حكيم سمرقندي — Hakim Samarqandiy — Toʻliq ismi: Abulqosim Ishoq ibn Muhammad ibn Ismoil ibn Ibrohim ibn Zayd Hakim Samarqandiy ([[vafot]]i [[953-yil]])) — [[Muhaddis]], [[faqih]], [[mutakallim]] va [[voiz]].
-== Hayoti ==
+<div class="ziyo-home">
-Hakim Samarqandiy [[Shayxulislom]] nomi bilan mashhur boʻlib, u o‘z zamonasining mashhur hadisshunosi, [[fiqhshunos]]i, mutakallimi va voizi sifatida butun musulmon olamida tanilgan. Uning hayoti va ilmiy faoliyati haqida maʼlumotlar keltirilgan [[arab tili]]dagi [[manba]]larda [[olim]]ning tavvallud yilii haqida hech qanday sana ko‘rsatilmagan. Ammo uning [[vafot]] haqida barcha yozma [[manba]]larda 342/953 milodiy yili qayd etilib, [[Samarqand]]ning mashhur [[Chokardiza]] [[qabriston]]iga dafn etilganligi taʼkidlanadi.
-Maʼlumki, milodiy IX-[[X asr]]lar [[Movarounnahr]] o‘lkasida [[din]]iy va dunyoviy [[ilm]]lar gullab yashnagan [[davr]] boʻlib, bu [[mintaqa]]dan ko‘plab [[alloma]]lar yetishib chiqan. Binobarin, ilm-[[fan]] taraqqiy qilgan ayni shu davrda Samarqanda Hakim Samarqandiy tavallud topgan. Yozma manbalarda ko‘rsatilishicha, yoshligidan ilm-maʼrifatga katta qiziqish bilan intilgan Hakim o‘sha davrning ko‘plab taniqli olimlaridan saboq oladi. Jumladan, uning ustozlaridan o‘sha zamonda katta shuhrat qozongan buyuk allomalardan [[Abulhasan Ali Rustug‘foniy]], [[Muhammad ibn Fazl Balxiy]], Abu Mansur [[Moturidiy]], [[Abu Bakr Varroq]], [[Muhammad ibn Huzaym Qallos]], [[Abu Nasr Iyodiy]], [[Abdulloh ibn Sahl Roziy]]larni ko‘rsatish mumkin. U mazkur [[olim]]lardan [[tafsir]], [[hadis]], ayniqsa, [[fiqh]] va [[kalom]] ilmlaridan har tomonlama chuqur taʼlim olgan va o‘z davrining yirik olimi darajasiga yetishgan.
-Taniqli [[olmon]] tadqiqotchisi [[Ulrix Rudolf]] o‘zining „''Al-Moturidiy va Samarqand sunniylik ilohiyoti''“ nomli [[kitob]]ida alloma haqida ko‘p maʼlumotlar keltiradi. Uning yozishicha, o‘sha davr [[hukmdor]]laridan [[Ismoil ibn Ahmad]] (892-[[907-yil]]da hukmronlik qilgan) Samarqand, [[Buxoro]] va Movarounnahrning shaharlaridan olimlarni chorlab, ularni [[aqida]]viy masalalarni to‘g‘ri talqin qiladigan mukammal, yagona qoidalar majmuasini yaratishga daʼvat etgan. Bu tom maʼnoda foydali maʼnaviy, maʼrifiy dastursimon majmuani tasnif etishdan ko‘zlangan maqsad mintaqada ildiz otishga ulgurib, muborak islom dini mazmun-mohiyatini buzib talqin qiladigan turli oqim va toifalarni bartaraf qilish edi. Amalda esa bu bir paytning o‘zida hanafiya taʼlimoti ham [[ulamo]]lar, ham hokimlarning ikki yoqlama nufuziga tayangani ulanoq katta ahamiyat kasb etishi kafolatlangan qatʼiy [[qoida]]lar majmuiga ham ega bo‘lmoq lozim, degan gap edi. Shunga ko‘ra, yig‘ilgan olimlar tomonidan bunday qoidalar majmuasini yaratish zimmasiga yuklatilgan shaxs ham shunga munosib ravishda umumxalq tomonidan tan olingan nufuzli olim bo‘lmog‘i lozimligi tabiiy talab edi. Bu o‘ta sharafli va ayni vaqtda katta mas’uliyatli vazifa Hakim Samarqandiy zimmasiga yuklandi. Chunki u ko‘pgina diniy masalalarning chuqur bilimdoni, [[bid’at]]ga qarshi murosasiz kurashchi sifatida katta hurmatga sazovor, keng jamoatchilik tomonidan eʼtirof etilgan taniqli olim boʻlib, buni
-uning [[fiqh]] sohasida egallab turgan lavozimi ham tasdiqlardi. Zero, u o‘zining ona shahri Samarqandda uzoq yillar bosh [[qozi]] lavozimida faoliyat ko‘rsatgan.
-[[Nasaf]]lik alloma [[Abulmu’in Nasafiy]] (1027-[[1114-yil]]lar) „''Tabsiratu-l-adilla fi usuli-d-din ala tariyq-l-imom Abu Mansur Moturidiy''“ („Din usullarini Imom Abu Mansur Moturidiy yo‘liga binoan dalillar bilan ko‘rsatish“) nomli yirik asarida yozishicha, u Hakim Samarqandiy Samarqandda bosh qozi lavozimida turgan paytda, yaʼni [[944-yil]]da [[vafot]] etgan. ustozi [[Imom Moturidiy]]ning qabri ustiga „Bu qabr o‘z aql-zakovati va tafakkuri bilan ko‘plab ilmlarning yuksak cho‘qqisini zabt etgan, u ilmlarning dunyo bo‘ylab tarqalishida butun kuch-quvvati va salohiyatini ayamay sarflagan, dinu diyonat sohasidagi asari unga mislsiz shonu shavkat keltirgan, umri bo‘yi insonlarga ilmning lazzatli mevasini ulashgan allomaning qabridir“, degan bitikni yozishlarini [[amr]] qilgan.
-== Faoliyati ==
+<div class="ziyo-hero">
-Hakim Samarqandiyga yuklatilgan vazifa [[fiqh]] yoki [[tasavvuf]] sohalaridan ko‘ra mohiyat eʼtibori bilan ko‘proq ilohiyot masalalariga tegishli edi. U hanafiyya taʼlimotining asosiy xususiyatlarini aks ettirgan hamda barcha uchun birdek tushunarli, ommabop bo‘lgan qoidalar majmuasini yaratmog‘i lozim edi. Uning bu
+	<div class="ziyo-hero-top">
-yo‘nalishdagi saʼy-harakatlarining mahsuli sifatida yuzaga kelgan asar, keyinroq, qisqacha „''Kitobu-s-savodi-l-aʼzam''“ nomi bilan mashhur boʻlib, to‘lig‘icha „''Radd ala ashobi-l-ahvo al-musammo kitobu-s-savodi-l-aʼzam ala mazhabi-l-imom Abu Hanifa''“ deb ataladi. Olimning mazkur asari o‘sha asrning o‘zidayoq [[fors
+		<div class="ziyo-hero-left">
-tili]]ga o‘girilib, keng ko‘lamda o‘qiladigan hamda darslik sifatida foydalaniladigan qimmatli manbalardan biriga aylangan. Shuningdek, uning dastlabki [[arabcha]] matni [[usmonli turklar]] davrida kitobat etilgan boʻlib, bulardan tashqari, uning [[Qohira]] ([[1837-yil]]), [[Istanbul]] (1870, 1886, [[1894-yil]]lar) [[nashr]]lari ham mavjud. Hozirgi zamon [[turk tili]]ga qilingan tarjimasi Oyini Afandi Bulg‘oriy tomonidan [[1842-yil]]da [[Buloq]]da nashr etilgan. Asar [[1887-yil]]da [[Qozon]]da ham nashr etilib, [[1881-yil]]da [[tatar tili]]ga qilingan tarjimasi ham chp etilgan. Shuningdek, „''As-savodu-l-aʼzam''“
+			<h1 class="ziyo-site-title">Ziyosfera</h1>
-A. Habibiy tomonidan [[fors]]ga ham tarjima qilinib, [[1969-yil]]da [[Tehron]]da nashrdan chiqqan. Bundan qariyb 30-yil muqaddam esa tadqiqotchi F. O. A. Umar tomonidan [[Edinburg]]da doktorlik [[dissertasiya]]si sifatida tadqiq etilib, [[ingliz tili]]ga ham tarjima qilingan. Yuqorida qayd etilgandek, Hakim Samarqandiy yashagan davrlarda [[musulmon]] olamining turli tomonlarida, shu jumladan, Movarounnahr o‘lkasida ham turli xil [[oqim]] va [[firqa]]lar paydo bo‘ladi. Ular [[islom dini]]ni buzib talqin qilib, noto‘g‘ri [[aqida]]lar tarqatishar, buning natijasida, ko‘p musulmonlar [[hidoyat]] yo‘lidan og‘ib, haqiqiy islomiy aqidalaridan uzoqlashib qolgan edilar. Adashganni ham zalolat yo‘liga boshlagan turli firqa va oqimlarning noto‘g‘ri, zararli qarashlariga qarshi, buyuk imom Abu Mansur Moturidiy bilan birgalikda, u zotning safdoshi va shogirdi Hakim Samarqandiy tarqala boshlagan buzuq oqimlarga keskin zarba beradilar. Hakim Samarqandiyning shoh asari „''As-savodu-l- aʼzam''“ boʻlib, u IX- [[X asr]]ning tutash davridagi Movarounnahr hanafiylarining kalom ilmiga oid bo‘lgan nodir asar hisoblanadi.
+			<p class="ziyo-site-tagline">
-Hakim Samarqandiyning mazkur asari 62 masalaga bo‘lingan. Lekin K. [[Brokkelman]]ning „''Arab adabiyoti tarixi''“ kitobi (1-jild, 174-6.)da bu asarning nomi „''As-sualu-l-aʼzam''“ („Buyuk savol“) deb ko‘rsatilgan.
+				Ziyosfera — turli yo‘nalishlardagi maqolalar, ro‘yxatlar, tarixiy sanalar, yangiliklar va tasvirlarni jamlovchi ensiklopedik maskan.
-Abu Mansur Moturidiy va Hakim Samarqandiylar Samarqanddagi ko‘plab [[madrasa]]larni o‘z qo‘liga olgan [[islom]]ga qarshi kishilar deb sanalgan [[mu’tazaliy]] va [[karromiy]]larga qarshi kurash olib borgan.
+			</p>
-Hakim Samarqandiy ilmiy-maʼnaviy merosida „''As-savodu-l-aʼzam''“ bilan bir qatorda „''Al-eʼtiqod''“ nomli asari ham boʻlib, bu asar ham hozirgi vaqtgacha butun dunyo olimu ulamolarining diqqat markazida boʻlib kelmoqda.<ref>Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 586-588.</ref>
+		</div>
-== Asarlari ==
+		<div class="ziyo-hero-right">
- “As-savodu-l-a’zam” va “Al-e’tiqod”.
+			<div class="ziyo-stat-grid">
+				<div class="ziyo-stat">
+					<div class="ziyo-stat-num">[[Maxsus:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]]</div>
+					<div class="ziyo-stat-label">maqola</div>
+				</div>
+				<div class="ziyo-stat">
+					<div class="ziyo-stat-num">[[Maxsus:ListFiles|{{NUMBEROFFILES}}]]</div>
+					<div class="ziyo-stat-label">fayl</div>
+				</div>
+				<div class="ziyo-stat">
+					<div class="ziyo-stat-num">[[Maxsus:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}]]</div>
+					<div class="ziyo-stat-label">foydalanuvchi</div>
+				</div>
+			</div>
+		</div>
+	</div>
-== Manbalar ==
+	<div class="ziyo-hero-bottom">
-{{manbalar}}
+		<div class="ziyo-hero-links">
-{{O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi}}
+			[[Special:Search|Qidiruv]]
+			[[Special:Random|Tasodifiy sahifa]]
+			[[Special:RecentChanges|So‘nggi o‘zgarishlar]]
+			[[Special:NewPages|Yangi sahifalar]]
+			[[Special:Statistics|Statistika]]
+			[[Special:WantedPages|Kerakli sahifalar]]
+		</div>
+	</div>
+</div>
-[[Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar]]
+<div class="ziyo-main">
-[[Turkum:Islom:Shaxslar]]
+<div class="ziyo-column" id="ziyo-left">
-{{Islom-shaxsiyat-stub}}
+	<div class="ziyo-box" id="z-tm" title="Tanlangan maqola">
+		<div class="ziyo-box-head">
+			<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Cscr-featured.svg|34px|link=Ziyosfera:Tanlangan maqolalar]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">Tanlangan maqola</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">{{Tanlangan maqola}}</div>
+	</div>
+	<div class="ziyo-box" id="z-ym" title="Dolzarb maqola">
+		<div class="ziyo-box-head">
+			<div class="ziyo-box-icon">[[File:Ambox clock.svg|34px|link=Ziyosfera:Dolzarb maqolalar]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">Dolzarb maqola</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">{{Dolzarb maqola}}</div>
+	</div>
+	<!-- TASODIFIY MAQOLA (ZIYOSFERA BOT AVTOMATIK YANGILAB TURADI) -->
+	<div class="ziyo-box" id="z-rand" title="Tasodifiy maqola">
+		<div class="ziyo-box-head">
+			<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Cscr-featuredtopic-random changes.png|34px|link=Maxsus:Random]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">[[Maxsus:Random|Tasodifiy maqola]]</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">
+		</div>
+	</div>
+	<div class="ziyo-box" id="z-tr" title="Tanlangan roʻyxat">
+		<div class="ziyo-box-head">
+			<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Symbol list class.svg|34px|link=Ziyosfera:Tanlangan roʻyxatlar]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">Tanlangan roʻyxat</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">{{Ziyosfera:Tanlangan roʻyxat}}</div>
+	</div>
+</div>
+<div class="ziyo-column" id="ziyo-right">
+	<div class="ziyo-box" id="z-yan" title="Yangiliklar">
+		<div class="ziyo-box-head">
+			<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:WLA icon news.svg|34px|link=Ziyosfera:Yangiliklar]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">Yangiliklar</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">{{Yangiliklar}}</div>
+	</div>
+	<div class="ziyo-box" id="z-bls" title="Bilasizmi?">
+		<div class="ziyo-box-head">
+			<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Dialog-information.svg|34px|link=Ziyosfera:Bilasizmi]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">Bilasizmi?</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">{{Bilasizmi}}</div>
+	</div>
+	<div class="ziyo-box" id="z-bgn" title="Tarixda bugun – {{CURRENTDAY}}-{{CURRENTMONTHNAMEGEN}}">
+		<div class="ziyo-box-head">
+			<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Nuvola apps date.svg|34px|link=Ziyosfera:Tarixda bugun]]</div>
+			<div class="ziyo-box-title">Tarixda bugun</div>
+		</div>
+		<div class="ziyo-box-body">
+			{{Ziyosfera:Bugun:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}}}
+			<div class="ziyo-mini-links">
+				{{flatlist|class=ziyo-plainlist|style=text-align:right;font-weight:bold;font-size:x-small;|1=
+				* [[Andoza:Ziyosfera/Bugun:{{#time:m-j|+1 days}}|Keyingi sonni tayyorlash]]
+				* [[Ziyosfera:Loyiha/Bugun|Loyiha]]
+				* [[Andoza:Ziyosfera/Bugun:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}|O‘zgartirish]]
+				}}
+			</div>
+		</div>
+	</div>
+	<div class="nomobile">
+		<div class="ziyo-box" id="z-kt" title="Kun tasviri">
+			<div class="ziyo-box-head">
+				<div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Image icon.svg|34px|link=Ziyosfera:Kun tasviri]]</div>
+				<div class="ziyo-box-title">Kun tasviri</div>
+			</div>
+			<div class="ziyo-box-body">{{Kun tasviri}}</div>
+		</div>
+	</div>
+</div>
+</div>
+__NOTOC__
+__NOEDITSECTION__