| |
|
|
| '''Mantiqiy elementlar''' — raqamli shaklda axborotni qayta ishlash uchun moʻljallangan qurilmalar (yuqori — „1“ va past — „0“ darajali signal ketma-ketligi ikkilik mantiqda, „0“, „1“ va „2“ ketma-ketliklari uchlik mantiqda, „0“ ketma-ketligi ", „1“, „2“, „3“, „4“, „5“, „6“, „7“, „8“ va „9“ oʻnli [[Десятичная логика|kasrda]]). Fizik jihatdan mantiqiy elementlar mexanik, elektromexanik (elektromagnit relelarda), elektron (xususan, [[Diod|diodlar]] yoki [[Tranzistor|tranzistorlarda]]), pnevmatik, gidravlik, optik va boshqalar boʻlishi mumkin.
| | <templatestyles src="Andoza:Ziyosfera/Bosh sahifa/styles.css" /> |
|
| |
|
| Elektrotexnikaning rivojlanishi bilan ular mexanik mantiqiy elementlardan elektromexanik mantiqiy elementlarga (elektromagnit oʻrni boʻyicha), soʻngra elektron mantiqiy elementlarga oʻtdilar: birinchi navbatda — [[Vakuum lampa|vakuum naychalarida]], keyinroq — tranzistorlarda. 1946-yilda [[John von Neumann|Jon fon Neymanning]] koʻrsatkichli pozitsion sanoq sistemalarining iqtisodiga oid teoremasi isbotlanganidan soʻng, ikkilik va uchlik sanoq sistemalarining oʻnlik sanoq sistemasiga nisbatan afzalliklari haqida maʼlum boʻldi. Oʻnli mantiqiy elementlardan ikkilik mantiqiy elementlarga oʻtdi. Ikkilik va uchlik oʻnlik mantiqiy elementlar bilan solishtirganda ushbu ishlov berishni amalga oshiradigan operatsiyalar va elementlar sonini sezilarli darajada kamaytirishi mumkin.
| | <div class="ziyo-home"> |
|
| |
|
| == Raqamli signallar ustida ikkilik mantiqiy operatsiyalar (bit operatsiyalari) == | | <div class="ziyo-hero"> |
| Mantiqiy amallar (mantiqiy funksiya) nazariy asoslanishini [[Matematik mantiq|mantiq algebrasida]] oldi.
| | <div class="ziyo-hero-top"> |
| | <div class="ziyo-hero-left"> |
| | <h1 class="ziyo-site-title">Ziyosfera</h1> |
| | <p class="ziyo-site-tagline"> |
| | Ziyosfera — turli yo‘nalishlardagi maqolalar, ro‘yxatlar, tarixiy sanalar, yangiliklar va tasvirlarni jamlovchi ensiklopedik maskan. |
| | </p> |
| | </div> |
|
| |
|
| Bitta operand bilan mantiqiy amallar ''unar'', ikki ''ikkilik'', uch ''uchlik'' (''uchlik'', ''uchlik'') va boshqalar deb ataladi.
| | <div class="ziyo-hero-right"> |
| | <div class="ziyo-stat-grid"> |
| | <div class="ziyo-stat"> |
| | <div class="ziyo-stat-num">[[Maxsus:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]]</div> |
| | <div class="ziyo-stat-label">maqola</div> |
| | </div> |
| | <div class="ziyo-stat"> |
| | <div class="ziyo-stat-num">[[Maxsus:ListFiles|{{NUMBEROFFILES}}]]</div> |
| | <div class="ziyo-stat-label">fayl</div> |
| | </div> |
| | <div class="ziyo-stat"> |
| | <div class="ziyo-stat-num">[[Maxsus:ListUsers|{{NUMBEROFUSERS}}]]</div> |
| | <div class="ziyo-stat-label">foydalanuvchi</div> |
| | </div> |
| | </div> |
| | </div> |
| | </div> |
|
| |
|
| === Birlamchi operatsiyalar ===
| | <div class="ziyo-hero-bottom"> |
|
| | <div class="ziyo-hero-links"> |
| '''Ayirish (inkor qilish)'''
| | [[Special:Search|Qidiruv]] |
| {| class="wikitable" style="float:left; text-align: center; margin-right:1em; clear:left"
| | [[Special:Random|Tasodifiy sahifa]] |
| !<math>A</math>
| | [[Special:RecentChanges|So‘nggi o‘zgarishlar]] |
| ! <math>\neg A</math>
| | [[Special:NewPages|Yangi sahifalar]] |
| |- | | [[Special:Statistics|Statistika]] |
| | 0 | | [[Special:WantedPages|Kerakli sahifalar]] |
| | 1 | | </div> |
| |- | | </div> |
| | 1 | | </div> |
| | 0
| |
| |}
| |
| Inkor qilishning mnemonik qoidasi shunday eshitiladi — natija quyidagicha boʻladi:
| |
|
| |
|
| * „1“, agar kirish „0“ boʻlsa,
| | <div class="ziyo-main"> |
| * „0“ agar kirish „1“ boʻlsa.
| |
|
| |
|
| *
| | <div class="ziyo-column" id="ziyo-left"> |
|
| |
|
| ==== Takrorlash ==== | | <div class="ziyo-box" id="z-tm" title="Tanlangan maqola"> |
| {| class="wikitable" style="float:left; text-align: center; margin-right:1em; clear:left"
| | <div class="ziyo-box-head"> |
| !<math>A</math>
| | <div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Cscr-featured.svg|34px|link=Ziyosfera:Tanlangan maqolalar]]</div> |
| ! <math>A</math> <small>(buferlangan)</small>
| | <div class="ziyo-box-title">Tanlangan maqola</div> |
| |-
| | </div> |
| | 0
| | <div class="ziyo-box-body">{{Tanlangan maqola}}</div> |
| | 0
| | </div> |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| |}
| |
| Chiqish mantiqiy oʻzgaruvchisi kirishdagiga teng.
| |
|
| |
|
| === Ikkilik operatsiyalar === | | <div class="ziyo-box" id="z-ym" title="Dolzarb maqola"> |
| Axborotni oʻzgartirish belgilar guruhlari bilan operatsiyalarni bajarishni talab qiladi, ulardan eng oddiyi ikki belgilar guruhidir. Katta guruhlar bilan operatsiyalarni har doim ikkita belgi bilan ketma-ket operatsiyalarga boʻlish mumkin.
| | <div class="ziyo-box-head"> |
|
| | <div class="ziyo-box-icon">[[File:Ambox clock.svg|34px|link=Ziyosfera:Dolzarb maqolalar]]</div> |
| | <div class="ziyo-box-title">Dolzarb maqola</div> |
| | </div> |
| | <div class="ziyo-box-body">{{Dolzarb maqola}}</div> |
| | </div> |
|
| |
|
| '''[[Koʻpaytirish]] amali'''
| | <!-- TASODIFIY MAQOLA (ZIYOSFERA BOT AVTOMATIK YANGILAB TURADI) --> |
| {| class="wikitable" style="float:left; text-align: center; margin-right:1em; clear:left"
| | <div class="ziyo-box" id="z-rand" title="Tasodifiy maqola"> |
| !<math>A</math>
| | <div class="ziyo-box-head"> |
| ! <math>B</math>
| | <div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Cscr-featuredtopic-random changes.png|34px|link=Maxsus:Random]]</div> |
| ! <math>A \land B</math>
| | <div class="ziyo-box-title">[[Maxsus:Random|Tasodifiy maqola]]</div> |
| |-
| | </div> |
| | 0
| | <div class="ziyo-box-body"> |
| | 0
| | |
| | 0
| | </div> |
| |-
| | </div> |
| | 0
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| |}
| |
| Birlashma funksiyasini amalga oshiradigan mantiqiy element mos keladigan sxema deb ataladi. Istalgan miqdordagi kirishlar bilan bogʻlanishning mnemonik qoidasi shunday eshitiladi — chiqish quyidagicha boʻladi:
| |
|
| |
|
| * „1“, agar '''''barcha''''' kirishlar „1“ boʻlsa,
| | <div class="ziyo-box" id="z-tr" title="Tanlangan roʻyxat"> |
| * „0“ agar '''''kamida bitta''''' kirish „0“ boʻlsa.
| | <div class="ziyo-box-head"> |
| | <div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Symbol list class.svg|34px|link=Ziyosfera:Tanlangan roʻyxatlar]]</div> |
| | <div class="ziyo-box-title">Tanlangan roʻyxat</div> |
| | </div> |
| | <div class="ziyo-box-body">{{Ziyosfera:Tanlangan roʻyxat}}</div> |
| | </div> |
|
| |
|
| Ogʻzaki ravishda bu operatsiyani quyidagi ifoda bilan ifodalash mumkin: „Chiqishda rost faqat kiritilgan maʼlumot rost boʻlganda rost boʻlishi mumkin.{{Nbsp}}1 '''Va''' kirishda haqiqat{{Nbsp}}2“.
| | </div> |
|
| |
|
| *
| | <div class="ziyo-column" id="ziyo-right"> |
|
| |
|
| | <div class="ziyo-box" id="z-yan" title="Yangiliklar"> |
| | <div class="ziyo-box-head"> |
| | <div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:WLA icon news.svg|34px|link=Ziyosfera:Yangiliklar]]</div> |
| | <div class="ziyo-box-title">Yangiliklar</div> |
| | </div> |
| | <div class="ziyo-box-body">{{Yangiliklar}}</div> |
| | </div> |
|
| |
|
| '''Qoʻshish amali'''
| | <div class="ziyo-box" id="z-bls" title="Bilasizmi?"> |
| {| class="wikitable" style="float:left; text-align: center; margin-right:1em; clear:left"
| | <div class="ziyo-box-head"> |
| !<math>A</math>
| | <div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Dialog-information.svg|34px|link=Ziyosfera:Bilasizmi]]</div> |
| ! <math>B</math>
| | <div class="ziyo-box-title">Bilasizmi?</div> |
| ! <math>A \lor B</math>
| | </div> |
| |-
| | <div class="ziyo-box-body">{{Bilasizmi}}</div> |
| | 0
| | </div> |
| | 0
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| |}
| |
| Istalgan miqdordagi kirishlar bilan ajratish uchun mnemonik qoida shunday eshitiladi — chiqish quyidagicha boʻladi:
| |
|
| |
|
| * „1“, agar „1“ '''''kamida bitta''''' kirishga taʼsir qilsagina, | | <div class="ziyo-box" id="z-bgn" title="Tarixda bugun – {{CURRENTDAY}}-{{CURRENTMONTHNAMEGEN}}"> |
| * „0“ agar '''''barcha''''' kirishlar „0“ boʻlsa. | | <div class="ziyo-box-head"> |
| | <div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Nuvola apps date.svg|34px|link=Ziyosfera:Tarixda bugun]]</div> |
| | <div class="ziyo-box-title">Tarixda bugun</div> |
| | </div> |
| | <div class="ziyo-box-body"> |
| | {{Ziyosfera:Bugun:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}}} |
| | <div class="ziyo-mini-links"> |
| | {{flatlist|class=ziyo-plainlist|style=text-align:right;font-weight:bold;font-size:x-small;|1= |
| | * [[Andoza:Ziyosfera/Bugun:{{#time:m-j|+1 days}}|Keyingi sonni tayyorlash]] |
| | * [[Ziyosfera:Loyiha/Bugun|Loyiha]] |
| | * [[Andoza:Ziyosfera/Bugun:{{CURRENTMONTH}}-{{CURRENTDAY}}|O‘zgartirish]] |
| | }} |
| | </div> |
| | </div> |
| | </div> |
|
| |
|
| *
| | <div class="nomobile"> |
| '''Boʻlish amali'''
| | <div class="ziyo-box" id="z-kt" title="Kun tasviri"> |
| {| class="wikitable" style="float:left; text-align: center; margin-right:1em; clear:left"
| | <div class="ziyo-box-head"> |
| !<math>A</math>
| | <div class="ziyo-box-icon">[[Fayl:Image icon.svg|34px|link=Ziyosfera:Kun tasviri]]</div> |
| ! <math>B</math>
| | <div class="ziyo-box-title">Kun tasviri</div> |
| ! <math>A|B</math>
| | </div> |
| |-
| | <div class="ziyo-box-body">{{Kun tasviri}}</div> |
| | 0
| | </div> |
| | 0
| | </div> |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| |}
| |
| Istalgan sonli kirishlar bilan VA-EMAS uchun mnemonik qoida quyidagicha — chiqish quyidagicha boʻladi:
| |
|
| |
|
| * „1“, agar „0“ '''''kamida bitta''''' kirishga taʼsir qilsagina,
| | </div> |
| * „0“ agar '''''barcha''''' kirishlar „1“ boʻlsa.
| | </div> |
|
| |
|
| '''Ayirish amali'''
| | __NOTOC__ |
| {| class="wikitable" style="float:left; text-align: center; margin-right:1em; clear:left"
| | __NOEDITSECTION__ |
| !<math>A</math>
| |
| ! <math>B</math>
| |
| ! <math>A \downarrow B</math>
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| |}
| |
| Har qanday sonli kirishlar bilan YOKI-EMAS uchun mnemonik qoida quyidagicha — chiqish quyidagicha boʻladi:
| |
| | |
| * „1“, agar '''''barcha''''' kirishlar „0“ boʻlsa,
| |
| * „0“ agar '''''kamida bitta''''' kirish „1“ boʻlsa.
| |
| | |
| '''Ekvivalent amali'''
| |
| {| class="wikitable" style="float:left; text-align: center; margin-right:1em; clear:left"
| |
| !<math>A</math>
| |
| ! <math>B</math>
| |
| ! <math>A \leftrightarrow B</math>
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| |}
| |
| Har qanday miqdordagi kirishlar bilan mnemonik ekvivalentlik qoidasi shunday yangraydi — chiqish boʻladi.
| |
| | |
| Ogʻzaki belgi: „rost kiritilganda rost chiqadi{{Nbsp}}1 '''va''' kirish{{Nbsp}}2 '''yoki''' notoʻgʻri kiritish bilan{{Nbsp}}1 '''va''' kirish{{Nbsp}}2“:
| |
| | |
| * „1“ agar kirish „1“ yoki „0“ '''''ning juft soni''''' boʻlsa.
| |
| * „0“, agar kirish „1“ '''''ning toq soni''''' boʻlsa.
| |
| | |
| *
| |
| | |
| | |
| '''Summa belgisi uchun'''
| |
| {| class="wikitable" style="float:left; text-align: center; margin-right:1em; clear:left"
| |
| !<math>A</math>
| |
| ! <math>B</math>
| |
| ! <math>A \oplus B</math>
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| |}
| |
| Modul yigʻindisi uchun mnemonik qoida{{Nbsp}}2 har qanday miqdordagi kirish bilan shunday eshitiladi — chiqish quyidagicha boʻladi:
| |
| | |
| * „1“, agar kirish „1“ning '''''toq''''' soni boʻlsa,
| |
| * „0“, agar kirish „1“ ning '''''juft''''' raqami boʻlsa.
| |
| | |
| *
| |
| | |
| Ogʻzaki tavsif: „chiqishda rost — '''faqat''' kirishda rost boʻlsa{{Nbsp}}1 yoki '''faqat''' kirishda rost boʻlsa{{Nbsp}}2“
| |
| | |
| '''Dekrement inversiyasi'''
| |
| {| class="wikitable" style="float:left; text-align: center; margin-right:1em; clear:left"
| |
| !<math>A</math>
| |
| ! <math>B</math>
| |
| ! <math>A \rightarrow B</math>
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| |}
| |
| Dekrement inversiyasi uchun mnemonik qoida shunday eshitiladi — chiqish quyidagicha boʻladi:
| |
| | |
| * „0“, agar „B“ dagi qiymat „A“ dagi qiymatdan '''kichik boʻlsa''' ,
| |
| * „1“ agar „B“ dagi qiymat „A“ qiymatidan '''katta yoki unga teng boʻlsa''' .
| |
| | |
| *
| |
| | |
| '''Teskari oʻgirish amali'''
| |
| {| class="wikitable" style="float:left; text-align: center; margin-right:1em; clear:left"
| |
| !<math>A</math>
| |
| ! <math>B</math>
| |
| ! <math>B \rightarrow A</math>
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| |}
| |
| Oʻsishni teskari oʻzgartirish uchun mnemonik qoida shunday eshitiladi — chiqish quyidagicha boʻladi:
| |
| | |
| * „0“, agar „B“ dagi qiymat „A“ dagi qiymatdan '''katta boʻlsa.'''
| |
| * „1“ agar „B“ dagi qiymat „A“ qiymatidan '''kichik yoki teng boʻlsa''' .
| |
| | |
| *
| |
| | |
| '''Oʻzgartirish amali'''
| |
| {| class="wikitable" style="float:left; text-align: center; margin-right:1em; clear:left"
| |
| !<math>A</math>
| |
| ! <math>B</math>
| |
| ! <math>A</math> ↛ <math>B</math>
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| |}
| |
| Taʼsirni A dan B ga oʻzgartirishning mnemonik qoidasi quyidagicha — natija quyidagicha boʻladi:
| |
| | |
| * „1“, agar „A“ dagi qiymat „B“ dagi qiymatdan '''katta boʻlsa,'''
| |
| * „0“, agar „A“ dagi qiymat „B“ qiymatidan '''kichik yoki teng boʻlsa''' .
| |
| | |
| *
| |
| | |
| '''Izoh oʻzgartirish amali'''
| |
| {| class="wikitable" style="float:left; text-align: center; margin-right:1em; clear:left"
| |
| !<math>A</math>
| |
| ! <math>B</math>
| |
| ! <math>B</math> ↛ <math>A</math>
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 0
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| | 0
| |
| |-
| |
| | 1
| |
| | 1
| |
| | 0
| |
| |}
| |
| Izohni B dan A ga oʻzgartirishning mnemonik qoidasi quyidagicha — natija quyidagicha boʻladi:
| |
| | |
| * „1“, agar „B“ dagi qiymat „A“ qiymatidan '''katta boʻlsa,'''
| |
| * „0“ agar „B“ dagi qiymat „A“ qiymatidan '''kichik yoki teng boʻlsa''' .
| |
| | |
| *
| |
| | |
| == Fizik amalga oshirish ==
| |
| Mantiqiy elementlarni amalga oshirish turli xil jismoniy printsiplardan foydalanadigan qurilmalar yordamida mumkin.
| |
| | |
| Elektron va elektron boʻlmagan elementlarning turli tizimlarida bir xil mantiqiy funksiyaning jismoniy amalga oshirilishi, shuningdek, haqiqiy va notoʻgʻri belgilar bir-biridan farq qiladi.
| |
| | |
| * mexanik,
| |
| * gidravlika,
| |
| * pnevmatik,
| |
| * elektromagnit,
| |
| * elektromexanik,
| |
| * elektron,
| |
| * optik.
| |
| | |
| == Mantiqiy elementlarning elektron tranzistorli fizik amalga oshirilishining tasnifi ==
| |
| Mantiqiy elementlar ularda ishlatiladigan elektron elementlarning turiga koʻra ham boʻlinadi. Hozirgi vaqtda quyidagi mantiqiy elementlar eng koʻp qoʻllanadi:
| |
| | |
| * RTL (rezistor-tranzistor mantigʻi)
| |
| * DTL (diod-tranzistor mantiqi)
| |
| * [[Transistor-tranzistor mantig'i|TTL]] (tranzistor-tranzistor mantiqi)
| |
| | |
| *
| |
| | |
| [[Fayl:TTL_npn_nand.svg|thumb| Ikki kirish elementining soddalashtirilgan diagrammasi VA-TTL EMAS .]]
| |
| Odatda, TTL mantiqiy elementlarini kiritish bosqichi eng oddiy [[Komparator|komparatorlar]], turli usullar bilan amalga oshirilishi mumkin (koʻp emitterli tranzistorda yoki diodli birikmada). TTL mantiqiy elementlarida kiritish bosqichi, solishtirgichlar funksiyalaridan tashqari, mantiqiy funksiyalarni ham bajaradi. Buning ortidan push-pull (ikki kalitli) chiqishi bilan chiqish kuchaytirgichi keladi.
| |
| | |
| CMOS mantiqiy elementlarida kiritish bosqichlari ham eng oddiy komparatorlar hisoblanadi. Kuchaytirgichlar CMOS tranzistorlaridir. Mantiqiy funksiyalar parallel va ketma-ket ulangan tugmalar birikmasi orqali amalga oshiriladi, ular ham chiqish tugmalari hisoblanadi.
| |
| | |
| [[Fayl:3И-НЕ_74LS(К555).svg|thumb|320x320px| Diodlar va Schottky tranzistorlari bilan 3I-NOT elementining diagrammasi. Chip seriyali 74LS (K555).]]
| |
| | |
| * [[Transistor-tranzistor mantig'i|TTLSH]] (Shottky diodlari bilan bir xil)
| |
| | |
| Mantiqiy elementlarning tezligini oshirish uchun ular Schottky tranzistorlaridan (Schottky diodli tranzistorlar) foydalanadilar, ularning oʻziga xos xususiyati pn birikmasi oʻrniga ularning dizaynida metall yarimoʻtkazgichni toʻgʻrilash kontaktidan foydalanishdir. Ushbu qurilmalarning ishlashi davomida ozchilik tashuvchilarni inʼektsiya qilish va zaryadni toʻplash va rezorbsiya fenomeni mavjud emas, bu esa yuqori tezlikni taʼminlaydi. Ushbu diodlarni kollektor ulanishi bilan parallel ravishda ulash chiqish tranzistorlarining toʻyinganligini bloklaydi, bu mantiqiy 0 kuchlanishni oshiradi, chunki toʻyingan tranzistorda kuchlanish pasayishi kattaroqdir, lekin bir xil oqim isteʼmolida mantiqiy elementni almashtirish uchun yoʻqolgan vaqtni kamaytiradi. (yoki tezlikni saqlab turganda joriy isteʼmolni kamaytirishga imkon beradi). Shunday qilib, 74xx seriyasi — klassik TTL seriyasi va 74LSxx seriyasi — Schottky diodli seriyalar taxminan bir xil tezlikka ega (aslida, 74LSxx seriyasi biroz tezroq), ammo joriy isteʼmol {{Nobr|4—5 раз}} kam va kirish mantiqiy elementning oqimi bir xil marta kamroq.
| |
| | |
| * CMOS (MOS [[Tranzistor|tranzistorlarida]] qoʻshimcha kalit mantiqi).
| |
| * ESL (emitter bilan bogʻlangan mantiq).
| |
| | |
| Ushbu mantiq, aks holda joriy kalit mantigʻi deb nomlanadi, differensial bosqichlarda birlashtirilgan bipolyar tranzistorlar asosida qurilgan. Kirishlardan biri odatda mikrosxema ichida mos yozuvlar (mos yozuvlar) kuchlanish manbasiga, taxminan mantiqiy darajalar orasidagi oʻrtada ulanadi. Differensial bosqichning tranzistorlari orqali oqimlarning yigʻindisi doimiy boʻlib, kirishdagi mantiqiy darajaga qarab, faqat tranzistorlardan qaysi biri orqali bu oqim oʻtishi oʻzgaradi. TTL dan farqli oʻlaroq, ESLdagi tranzistorlar faol rejimda ishlaydi va toʻyinganlik yoki teskari rejimga kirmaydi. Bu xuddi shunday texnologiyaga ega boʻlgan ESL elementining tezligi (tranzistorlarning bir xil xususiyatlari) TTL elementiga qaraganda ancha yuqori boʻlishiga olib keladi, lekin isteʼmol qilinadigan oqim ham kattaroqdir. Bundan tashqari, ESL elementining mantiqiy darajalari oʻrtasidagi farq TTL elementiga qaraganda ancha kichik (voltdan kam) va qabul qilinadigan shovqin immuniteti uchun salbiy taʼminot kuchlanishidan foydalanish kerak (va baʼzan chiqish bosqichlari uchun ikkinchi taʼminot). Boshqa tomondan, ESL triggerlarining maksimal kommutatsiya chastotalari ularning zamonaviy TTLlarining imkoniyatlaridan kattaroq kattalikdan yuqori, masalan, K500 seriyasi {{Nobr|10—15 МГц}} ga nisbatan {{Nobr|160—200 МГц,}} kommutatsiya chastotalarini taʼminladi. uning zamonaviy TTL K155 seriyali. Hozirgi vaqtda TTL (W) ham, ESL ham amalda qoʻllanilmaydi, chunki dizayn standartlarining pasayishi bilan CMOS texnologiyasi bir necha gigagertsning kommutatsiya chastotalariga yetdi.
| |
| | |
| *
| |
| [[Turkum:Mantiqiy elementlar]]
| |