47 Ursae Majoris b sahifasining manbasini koʻrish

'''47 Ursae Majoris b''' (qisqartirilgan '''47 UMa b'''), rasmiy nomi '''Taphao Thong''' {{IPAc-en|t|@|,|p|au|_|'|t|Q|N}}, <ref>Thai Astronomical Society, [http://thaiastro.nectec.or.th/library/article/191/ Chalawan, Taphao Thong, Taphao Kaew — First Thai Exoworld Names]</ref> — gazli sayyora va Yerdan taxminan 46 [[Yorugʻlik yili|yorugʻlik yili]] uzoqlikdagi, [[Katta Ayiq|Katta ayiq]] [[Yulduz turkumlari|yulduz turkumida]] joylashgan va quyosh tizimidan tashqaridagi [[Ekzosayyora|sayyora]] <ref name=":0">{{Veb manbasi|sarlavha=Exoplanet-catalog|url=https://exoplanets.nasa.gov/exoplanet-catalog/6998/47-ursae-majoris-b/|kirish sanasi=2020-08-15|ish=Exoplanet Exploration: Planets Beyond our Solar System}}</ref>. Uning [[Massa|massasi]] [[Yupiter|Yupiternikidan]] kamida 2,53 marta ogʻirroq.

== Nomi ==
2014 yil iyul oyida [[Xalqaro astronomiya ittifoqi|Xalqaro Astronomiya Ittifoqi]] NameExoWorlds ni ishga tushirdi. Bu maʼlum ekzosayyoralar va ularning yulduzlariga tegishli nomlar berish jarayoni <ref>[http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1404/ NameExoWorlds: An IAU Worldwide Contest to Name Exoplanets and their Host Stars] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170904221813/https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1404/ |date=2017-09-04 }}.</ref>. Jarayon yangi nomlar uchun jamoatchilik tomonidan takliflarni ilgari surish va ovoz berishdan iborat edi <ref>{{Veb manbasi |sarlavha=NameExoWorlds The Process |url=http://nameexoworlds.iau.org/process |kirish sanasi=2022-08-03 |arxivsana=2015-08-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150815025117/http://www.nameexoworlds.iau.org/process }}</ref>. 2015- yil dekabr oyida IAU ushbu sayyoraga Thong ({{Lang-th|ตะเภาทอง}}  [tā.pʰāw.tʰɔ̄ːŋ]) nomini tanlashdi <ref>[http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1514/ Final Results of NameExoWorlds Public Vote Released] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20171202072549/http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1514/ |date=2017-12-02 }}, International Astronomical Union, 15 December 2015.</ref>. Ushbu nom [[Tailand|Tailanddagi Tailand]] Astronomiya Jamiyati tomonidan taklif etilgan. Taphaothong Tailand xalq ertaklaridagi ikki opa-singildan birining ismi<ref>{{Veb manbasi|url=http://nameexoworlds.iau.org/names|sarlavha=NameExoWorlds The Approved Names|kirish sanasi=2015-12-19|arxivsana=2018-02-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180201043609/http://nameexoworlds.iau.org/names}}</ref>.

== Kashf qilinishi ==
Taphao Thong sayyoraning [[Gravitatsiya|tortishish kuchi]] yulduzni atrofga tortishi natijasida yulduzning radial tezligidagi oʻzgarishlarni aniqlash orqali kashf etilgan. Bunga Chalavan [[Spektr|spektrining]] [[Doppler effekti|Doppler siljishini]] kuzatish orqali erishildi. Quyoshga oʻxshash yulduz Dimidium atrofida birinchi quyoshdan tashqari sayyora kashf etilgandan soʻng, astronomlar Geoffrey Marcy va R. Poul Butler oʻzlarining kuzatuv maʼlumotlari orqali quyoshdan tashqari sayyoralar belgilarini qidirdilar va tez orada ikkitasini topdilar: Taphao Thong va 70 Virginis b . Taphao Thong kashfiyoti 1996-yilda eʼlon qilingan <ref>
{{Cite journal|last=R. P. Butler|title=A Planet Orbiting 47 Ursae Majoris|journal=[[Astrophysical Journal Letters]]|volume=464|issue=2|date=1996|pages=L153–L156|doi=10.1086/310102|bibcode=1996ApJ...464L.153B|display-authors=1|last2=Marcy|first2=Geoffrey W.}}</ref>.

== Orbitasi va massasi ==
[[Fayl:47UMaOrbits.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/47UMaOrbits.svg/220px-47UMaOrbits.svg.png|left|thumb| 47 Ursae Majoris tizimidagi sayyoraning orbitalari. 47 UMa b — eng ichki sayyora.]]
47 Ursae Majoris b oʻz yulduzidan 2,10 [[Astronomik birlik|AU]] masofada aylanib, oʻz aylanish davrini yakunlash uchun 1078 kun yoki 2 yil-u 9.5 oy kerak boʻladi<ref name=":0"/>. Bu asosiy ketma-ketlik yulduzi atrofida kashf etilgan birinchi uzoq davrli sayyora edi. Bizga maʼlum boʻlgan quyosh tizimimizdan uzoq masofadagi aksariyat sayyoralardan farqli oʻlaroq, 47 Ursae Majoris b orbitasining ekssentriklik darajasi past.

47 Ursae Majoris b ni aniqlash uchun ishlatiladigan radial tezlik usulining cheklovi shundaki, sayyora massasining faqat pastki chegarasini hisoblash mumkin. Hipparcos sunʼiy yoʻldoshi tomonidan oʻtkazilgan dastlabki [[Astrometriya|astrometrik]] oʻlchovlar sayyora orbitasi koinot tekisligiga 63,1 ° burchak ostida egilganligini koʻrsatadi, bu esa radial tezlik oʻlchovlari bilan belgilangan pastki chegaradan 12 % kattaroq va uning haqiqiy massani bildiradi <ref>
{{Cite journal|last=I. Han|last2=D. C. Black|last3=G. Gatewood|date=2001|title=Preliminary Astrometric Masses for Proposed Extrasolar Planetary Companions|journal=[[Astrophysical Journal Letters]]|volume=548|issue=1|pages=L57–L60|doi=10.1086/318927|bibcode=2001ApJ...548L..57H}}</ref>. Biroq, ishlatilgan maʼlumotlarni qisqartirish usullarini keyingi oʻrganish shuni koʻrsatadiki, Giparcos oʻlchovlari yulduz yoʻldoshlarining orbitalarini yetarli darajada tavsiflash uchun yetarli darajada aniq emas va orbitaning haqiqiy moyilligi nomaʼlum deb hisoblanadi <ref>
{{Cite journal|last=D. Pourbaix|last2=F. Arenou|date=2001|title=Screening the Hipparcos-based astrometric orbits of sub-stellar objects|journal=[[Astronomy and Astrophysics]]|volume=372|pages=935–944|bibcode=2001A&A...372..935P|doi=10.1051/0004-6361:20010597|arxiv=astro-ph/0104412|issue=3}}</ref>.

== Xususiyatlari ==
[[Fayl:Jkv.47UMa.b.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Jkv.47UMa.b.png/200px-Jkv.47UMa.b.png|left|thumb|200x200px| UMa b ning surati]]
Sayyoraning katta massasini hisobga olsak, 47 Ursae Majoris b [[Qattiq jism|qattiq]] yuzasiga ega boʻlmagan gaz giganti boʻlishi mumkin. Sayyora faqat bilvosita aniqlanganligi sababli, uning [[Radius|radiusi]], tarkibi va [[Harorat|harorati]] kabi xususiyatlari nomaʼlum. Uning massasi tufayli u Yerdan 6-8 marta kuchli tortishish kuchiga ega boʻlishi mumkin. Tarkibi Yupiternikiga oʻxshash va sayyoraning yuqori atmosferasida Yupiterga xos boʻlgan [[ammiak]] bulutlari emas balki, suvli bulutlardan iborat boʻlishi mumkin <ref>
{{Cite journal|last=D. Sudarsky|date=2000|title=Albedo and Reflection Spectra of Extrasolar Giant Planets|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2000-08-01_538_2/page/n420|journal=[[Astrophysical Journal]]|volume=538|issue=2|pages=885–903|bibcode=2000ApJ...538..885S|doi=10.1086/309160|arxiv=astro-ph/9910504|display-authors=1|last2=Burrows|first2=Adam|last3=Pinto|first3=Philip}}</ref>.

47 Ursae Majoris b oʻz yulduzining yashash zonasidan tashqarida boʻlsa-da, uning tortishish taʼsiri yashash zonasining tashqi qismidagi sayyoralar orbitasini vayron qiladi<ref>
{{Cite journal|last=B. Jones|date=2005|title=Prospects for Habitable "Earths" in Known Exoplanetary Systems|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2005-04-01_622_2/page/n340|journal=[[Astrophysical Journal]]|volume=622|issue=2|pages=1091–1101|bibcode=2005ApJ...622.1091J|doi=10.1086/428108|arxiv=astro-ph/0503178|display-authors=1|last2=Underwood|first2=David R.|last3=Sleep|first3=P. Nick}}</ref>. Bundan tashqari, u [[Ichki sayyoralar|yerdagi sayyoralarning]] shakllanishiga salbiy taʼsir koʻrsatgan va har qanday vaziyatda ichki sayyoralarga suv yetkazib berishni kamaytirgan boʻlishi mumkin<ref>
{{Cite journal|last=S. Raymond|date=2006|title=The Search for other Earths: limits on the giant planet orbits that allow habitable terrestrial planets to form|journal=[[Astrophysical Journal Letters]]|volume=643|issue=2|pages=L131–134|doi=10.1086/505596|arxiv=astro-ph/0605136|bibcode=2006ApJ...643L.131R}}</ref>. Shuning uchun, 47 Ursae Majorisning yashash zonasida joylashgan sayyoralardan kichik va quruq boʻlishi mumkin.

47 UMa b dan yorugʻlik aks etishi va infraqizil emissiyalari, toʻlqinlar taʼsiri bilan birga, sayyora odatdagi yashash zonasidan tashqarida boʻlishiga qaramay, uning atrofidagi orbitadagi har qanday yoʻldoshi yashash mumkin boʻlgan darajada isitishi mumkinligi nazariyasi mavjud <ref>
{{Veb manbasi|sarlavha=In Search Of Habitable Moons|url=http://www.xs4all.nl/~carlkop/habit.html|nashriyot=[[Pennsylvania State University]]|kirish sanasi=2009-05-05}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Stellar Data for 47 Ursa Majoris|url=http://www.exoplaneten.de/47uma/english.html|kirish sanasi=2009-05-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090513101501/http://www.exoplaneten.de/47uma/english.html|arxivsana=13 May 2009}}</ref>

== Maʼlumotnomalar ==
{{Manbalar|refs=<ref name="Gregory2010">{{cite journal | title=A Bayesian periodogram finds evidence for three planets in 47 Ursae Majoris | last1=Gregory | first1=Philip C. | last2=Fischer | first2=Debra A. | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=403 | issue=2 | pages=731–747 | year=2010 | arxiv=1003.5549 | bibcode=2010MNRAS.403..731G | bibcode-access=free | doi=10.1111/j.1365-2966.2009.16233.x | doi-access=free | s2cid=16722873 }}</ref>}}

== Havolalar ==

* {{Veb manbasi|sarlavha=47 Ursae Majoris|url=http://www.solstation.com/stars2/47uma.htm|kirish sanasi=2008-06-26|ish=SolStation|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080511142234/http://www.solstation.com/stars2/47uma.htm|arxivsana=2008-05-11}}
* {{Veb manbasi|sarlavha=47 Ursae Majoris b|url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/exoplanet/861|kirish sanasi=2013-10-05|ish=Planet Quest|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131006132357/http://planetquest.jpl.nasa.gov/exoplanet/861|arxivsana=2013-10-06}}
* {{Veb manbasi|sarlavha=47 Ursae Majoris b|url=http://exoplanets.org/detail/47_UMa_b|kirish sanasi=2013-10-05|ish=Exoplanet Data Explorer}}
[[Turkum:47 Ursae Majoris]]
[[Turkum:Ekzosayyora]]
[[Turkum:Katta yul]]
[[Turkum:Ekzosayyoralarni nomlash]]