55 Cancri b sahifasining manbasini koʻrish

{{Sayyora bilgiqutisi|minorplanet=no|family=<!-- ATMOSPHERE          -->|mass=0.824 ± 0.007<ref name=fischer /><ref name="transitatmo" /> {{Jupiter mass|link=y}}|star=[[55 Cancri|55 Cancri A]]|semi-amplitude=71.32 ± 0.41<ref name=fischer />|arg_peri=131.94 ± 30<ref name=fischer />|time_periastron=2,450,002.94749 ± 1.2<ref name=fischer />|eccentricity=0.014 ± 0.008<ref name=fischer />|semimajor={{convert|0.115|±|0.0000011|AU|km|abbr=on}}<ref name=fischer>{{cite journal | author =DA Fischer | title=Five Planets Orbiting 55 Cancri |journal=Astrophysical Journal |issue=675| pages=790–801 |doi=10.1086/525512 |date=March 2008 | volume =675 | bibcode=2008ApJ...675..790F|arxiv = 0712.3917 |display-authors=etal}}</ref>|inclination={{convert|0.115|±|0.0000011|AU|km|abbr=on}}<ref name=fischer/>|perihelion={{convert|0.113|AU|km|abbr=on}}|adjective=<!-- ORBITAL             -->|discovery_ref=<!-- DESIGNATIONS        -->|discovery_method=[[Radial tezlik]]|discoverer=12-aprel, 1996-yil|tasvir=Jkv.55_Cnc_b.png|name=55 Cancri b|atmosphere_composition=<!-- NOTES               -->|tisserand=<!-- PHYS CHARS          -->|sidereal_day=14.65162 ± 0.0007<ref name=fischer /> [[day|d]]<br />0.04011325 [[year|y]]|aphelion={{convert|0.116|AU|km|abbr=on}}|discovery_site=[[California, AQSh]]|discovered=[[R. Paul Butler|Butler]], [[Geoffrey Marcy|Marcy]]|apsis=astron|izoh=55 Cancri b sayyorasi}} 
'''55 Cancri b''' (qisqartirilgan '''55 Cnc b'''), vaqti-vaqti bilan 55 Cancri (uni 55 Cancri B [[Yulduz|yulduzidan]] farqlash uchun), '''Galiley''' deb ham ataladi. Bu [[Quyosh|quyoshga]] oʻxshash 55 Cancri A yulduzi atrofida har [[Ekzosayyora|14,65]] [[Sutka|kunda]] aylanadigan ekzosayyoradir. Bu oʻz yulduzidan masofa boʻyicha joylashgan ikkinchi sayyora boʻlib, issiq Yupiter yoki, ehtimol, „iliq Yupiter“ ga oʻxshash<ref name="newsci">{{Veb manbasi|url=https://www.newscientist.com/article/dn22376-astrophile-first-puffy-warm-jupiter-spotted.html|sarlavha=Astrophile: First puffy, 'warm Jupiter' spotted - space - 12 October 2012|nashriyot=New Scientist|kirish sanasi=2012-11-09}}</ref>.

2014-yil iyul oyida [[Xalqaro astronomiya ittifoqi|Xalqaro Astronomiya Ittifoqi]] [[AmeExoWorlds|NameExoWorlds]] dasturini ishga tushirdi. Bu bizga maʼlum ekzosayyoralar va ularning yulduzlariga tegishli nomlar berish jarayoni. Jarayon yangi nomlar uchun jamoatchilik tomonidan takliflar ilgari surish va munosiblariga ovoz berishdan iborat jarayoni <ref>[http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1404/ NameExoWorlds: An IAU Worldwide Contest to Name Exoplanets and their Host Stars] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170904221813/https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1404/ |date=2017-09-04 }}.</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=NameExoWorlds The Process |url=http://nameexoworlds.iau.org/process |kirish sanasi=2022-08-03 |arxivsana=2015-08-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20150815025117/http://www.nameexoworlds.iau.org/process }}</ref>. 2015-yil dekabr oyida IAU ushbu sayyora uchun Galiley nomi tanlanganini eʼlon qildi. <ref>[http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1514/ Final Results of NameExoWorlds Public Vote Released] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20171202072549/http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1514/ |date=2017-12-02 }}, International Astronomical Union, 15 December 2015.</ref> Ushbu nomni Niderlandiya Qirollik meteorologiya va astronomiya assotsiatsiyasi tomonidan taqdim etilgan. U 17-asr boshida yashagan astronom va fizik [[Galileo Galilei|Galileo Galileyni]] sharafiga nomlangan <ref>{{Veb manbasi|url=http://nameexoworlds.iau.org/names|sarlavha=NameExoWorlds The Approved Names|kirish sanasi=2015-12-27|arxivsana=2018-02-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180201043609/http://nameexoworlds.iau.org/names}}</ref>.

== Kashf qilinishi ==
[[Fayl:55_Cnc_b_rv.pdf|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/55_Cnc_b_rv.pdf/page1-275px-55_Cnc_b_rv.pdf.jpg|left|thumb|275x275px| 55 Cancri ning radial tezlik tendentsiyasi 55 Cancri b mavjudligidan kelib chiqadi.]]
55 Cancri b 1996 yilda Geoffrey Marcy va R. Pol Butler tomonidan kashf etilgan. Bu pulsar sayyoralari bundan mustasno, maʼlum boʻlgan toʻrtinchi quyoshdan tashqari sayyora edi. U sayyoraning [[Gravitatsiya|tortishish kuchi]] tufayli yulduzning radial tezligidagi oʻzgarishlarni aniqlash orqali kashf etilgan. 55 Cancri A [[Spektr|spektrining]] [[Doppler effekti|Doppler siljishining]] sezgir oʻlchovlarini amalga oshirish orqali 15 kunlik davriylik aniqlandi. Sayyora Tau Boötis sayyorasi va Upsilon Andromedae eng ichki sayyorasi bilan birgalikda 1996 yilda eʼlon qilingan. <ref>{{Cite journal|last=Butler|title=Three New 51 Pegasi-Type Planets|journal=The [[Astrophysical Journal]]|volume=474|issue=2|date=1997|pages=L115–L118|doi=10.1086/310444|last2=Marcy|first2=Geoffrey W.|last3=Williams|first3=Eric|last4=Hauser|first4=Heather|last5=Shirts|first5=Phil|bibcode=1997ApJ...474L.115B|display-authors=etal}}</ref>

[[Massa|Massasi]] [[Yupiter|Yupiternikidan]] kamida 78 % ogʻirroq boʻlgan bu sayyora yulduzi oʻzining radial tezligida siljishni koʻrsatdi. Bu oxir-oqibat 2002- yilda 55 Cancri d tashqi sayyorasining kashf etilishiga olib keldi.

== Orbitasi va massasi ==
55 Cancri b qisqa davriy orbitada boʻlsa-da, ilgari aniqlangan issiq Yupiter 51 Pegasi b orbitasi kabi ekstremal emas. Orbital davr sayyora 55 Cancri c bilan 1:3 oʻrtacha harakat rezonansiga yaqin joylashganligini koʻrsatadi, ammo Nyuton simulyatsiyasida sayyora parametrlarini oʻrganish shuni koʻrsatadiki, orbital davrlar bu nisbatga yaqin boʻlsa-da, sayyoralar aslida rezonansda emas.

2012-yilda b ning yuqori atmosferasi yulduzidan oʻtishi kuzatilgan. Shuning uchun uning harorati 55 Cancri e bilan teng yaʼni 85 daraja. Bu sayyora massasini cheklashga yordam berdi, ammo moyillik uning radiusini cheklash uchun juda past.

Massasi Yupiterning umumiy massasining 0,85 ga teng.

== Xususiyatlari ==
55 Cancri b — yuzasi [[Qattiq jism|qattiq]] boʻlmagan va gazlardan iborat gigant. Atmosferasining yuqori qismida [[Vodorod|vodorod bor]] boʻlishi mumkin.

Sayyora tabiati shunchalik noaniqki, uning [[Radius|radiusi]], zichligi va [[Harorat|harorati]] kabi xususiyatlari nomaʼlum. Tarkibi Yupiternikiga oʻxshash va uning muhiti kimyoviy balansga yaqin boʻlsada, 55 Cancri b atmosferasining yuqori atmosferasi [[Bulut|bulutsiz]] boʻlib, [[Ishqoriy metallar|ishqoriy metallarning]] [[Spektr|singishi]] ustunlik qiladi <ref>{{Cite journal|bibcode=2003ApJ...588.1121S|last=Sudarsky, D.|title=Theoretical Spectra and Atmospheres of Extrasolar Giant Planets|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2003-05-10_588_2/page/n466|journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=588|issue=2|pages=1121–1148|date=2003|doi=10.1086/374331|arxiv=astro-ph/0210216|display-authors=etal}}</ref>

Atmosferadagi tranziti uning quyosh issiqligi ostida sekin bugʻlanishini koʻrsatdi. Bugʻlanishi Yupiterga nisbatan sekinroq <ref name="newsci"/>.

Sayyoraning katta [[Tabiiy yoʻldosh|yoʻldoshlar]] boʻlishi dargumon, chunki uning toʻlqin kuchlari ularni orbitadan chiqarib yuboradi yoki tizim yoshiga nisbatan qisqa vaqt oraligʻida ularni yoʻq qiladi <ref>{{Cite journal|bibcode=2002ApJ...575.1087B|last=Barnes, J.|last2=O'Brien, D.|title=Stability of Satellites around Close-in Extrasolar Giant Planets|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2002-08-20_575_2/page/1086|journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=575|issue=2|pages=1087–1093|date=2002|doi=10.1086/341477|arxiv=astro-ph/0205035}}</ref>.

== Yana qarang ==

* Quyoshdan tashqari sayyoralarning paydo boʻlishi
* Saraton (Xitoy astronomiyasi)
* Ekzosayyoralar roʻyxati
* Gliese 1132 b, tasdiqlangan atmosferaga ega Rokki ekzosayyorasi.
* Mu Arae c, Ara yulduzllar turkumi
* Sayyoralar tizimi
{{Clear}}

== Maʼlumotnomalar ==
{{Manbalar|refs=}}

== Havolalar ==

* {{Veb manbasi|url=http://exoplanet.eu/planet.php?p1=55+Cnc&p2=b|sarlavha=Notes for Planet 55 Cnc b|muallif=Jean Schneider|sana=2011|nashriyot=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]]|kirish sanasi=8 October 2011}}

 
[[Turkum:Galileo Galiley]]
[[Turkum:Ekzosayyoralarni nomlash]]
[[Turkum:Ekzosayyora]]
[[Turkum:NewCategory]]
[[Turkum:Cancri]]