A.E.I.O.U. sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:AEIOU_Buchmalerei_in_der_Handregistratur_König_Friedrichs_IV_1446.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/AEIOU_Buchmalerei_in_der_Handregistratur_K%C3%B6nig_Friedrichs_IV_1446.jpg/220px-AEIOU_Buchmalerei_in_der_Handregistratur_K%C3%B6nig_Friedrichs_IV_1446.jpg|thumb| Qirol Fredereckning [[1446-yil]]dagi yozuvlari]]
'''A.E.I.O.U''' (baʼzan '''A.E.I.O.V.''' shaklida ham uchraydi) — ramziy birlashma [[Frederick III]] (1415-1493) tomonidan yaratilgan va tarixan [[Gabsburglar]] tomonidan [[shior]] sifatida ishlatilgan. Bu dunyoga mashhur, ehtimol, barcha shiorlar ichida eng mashhurlaridan biri hisoblanadi. Frederick III ning daftaridagi bir eslatmaga koʻra ([[1666-yil]]da topilgan), garchi bir qoʻli boʻlmasa ham, shiorni nemis va lotin tillarida „Butun dunyo Avstriyaga boʻysunadi“ deya tariflagan ({{Lang|de|Alles Erdreich ist Österreich untertan}} yoki {{Lang|la|Austriae est imperare orbi universo}})<ref name="Habsburger">{{Yangiliklar manbasi |title=AEIOU |work=Die Welt der Habsburger |url=http://www.habsburger.net/en/chapter/aeiou |access-date=2 August 2018}}</ref>. Frederik odatda {{Lang|de|[[Burg Wiener Neustadt]]}} singari binolar loyihasini imzolagan yoki Graz sobori, shuningdek, [[Grafema|grafemli]] boshqa obyektlar qurilish loyihalarini tasdiqlagan<ref name="brewer">{{Citation|title=The Dictionary of Phrase and Fable|publisher=Avenel Books|date=1978|origyear=reprint of 1894 version|place=Edwinstowe, England|isbn=0-517-25921-4|page=1}}</ref>. 2017-yildan boshlab, A.E.I.O.U. 1751-yilda tashkil etilgan [[Teresian Harbiy Akademiyasi|Teresian Harbiy Akademiyasining]] [[Shior|shiori]] sifatida qoʻllanilib kelinmoqda. Bu shior Federal kanslerdagi kansler idorasi devoriga ham yozilgan.

== Izoh ==
[[Fayl:Habsburško-celjski_grb_(_F.I._A.E.I.O.U.).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Habsbur%C5%A1ko-celjski_grb_%28_F.I._A.E.I.O.U.%29.jpg/220px-Habsbur%C5%A1ko-celjski_grb_%28_F.I._A.E.I.O.U.%29.jpg|left|thumb| Gabsburg shiori FIAEIOU bilan [[1466-yil]]ga oid geraldik plakat. Chap tomonda Gabsburg fesse gerbi va oʻng tomonda Imperator ikki boshli burgut ostida birlashtirilgan Celje gerbi.]]
[[Fayl:Monogramm_Friedrichs_des_III..png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Monogramm_Friedrichs_des_III..png/170px-Monogramm_Friedrichs_des_III..png|right|thumb| Frederik III ning A.E.I.O.U. monogrammasi]]
[[Fayl:MeranSonnenuhr1.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/MeranSonnenuhr1.JPG/220px-MeranSonnenuhr1.JPG|thumb| [[Merano]] shahridagi (hozirgi [[Italiya]]) quyosh soatida yozilgan A.E.I.O.U. yozuvi ]]
Frederick III besh harfli monogrammani birinchi marta [[1437-yil]]da Styria gertsogi boʻlganida qoʻllagan. Uning daftaridagi bir eslatma (1666-yilda topilgan), garchi bir qoʻlda boʻlsa ham, uni nemis va lotin tillarida „Butun dunyo Avstriyaga boʻysunadi“ deb tushuntiradi ({{Lang|de|Alles Erdreich ist Österreich untertan}} yoki {{Lang|la|Austriae est imperare orbi universo}})<ref name="Habsburger" />.

Keyinroq o‘sha daftardagi boshqa bir parchada bir juft sheʼrning birinchi misrasidagi so‘zlarning bosh harflari sifatida harflar ketma-ket qo‘llanilgan, maʼnosi: „Meni tanlaganlar sevadi, nohaqlar uchun qasos oluvchilarni tayinlaganman.“ ([[Lotin tili|lotin tilida]]: {{Lang|la|amor electis, iniustis ordinor ultor}} koʻrinishida)<ref name="Habsburger" />.

Boshqa talqinlar, jumladan, zamonaviy geraldistlar tomonidan ham berilgan. Bir nechta tushuntirishlar [[Lotin tili|lotincha]] iboralardan siyosiy shior sifatida olingan degan taxminga asoslanadi:

* {{Lang|la|Austria est imperio optime unita}} („Avstriya eng yaxshi imperiya sifatida birlashtirilgan“)<ref name="MKL">"A", {{Lang|de|[[Meyers Konversationslexikon]]}}, (various authors), Volume 1, page 1, 1885-1890, web (Commons): [[c:File:Meyers b1 s0001.jpg|MKL-b1-p1]]: has „A.E.I.O.U.“ on first page of entire 16-volume encyclopedia, as 3 Latin phrases: {{Lang|la|Austriae est imperare orbi universo}} and {{Lang|la|Austriae est imperium orbis universi}} with the German phrase {{Lang|de|Alles Erdreich ist Oesterreich unterthan}} noted with {{Lang|de|Friedrich III.}}, plus a 3rd Latin phrase {{Lang|la|Austria erit in orbe ultima}} with {{Lang|de|Österreich wird bestehen bis ans Ende der Welt}} (sometimes given in English as „Austria will stand until the end of the world“ but in the Latin closer to „Austria will be supreme in the world“; ''cf.'' Cic. Fin. 3, 9, 30, „summum bonum, quod ultimum appello“); note that {{Lang|de|Oesterreich}} is {{Lang|de|Österreich}} („Oe“) with first letter „O“. „Ö“ is not considered a separate letter in German.</ref>.
* {{Lang|la|Austria erit in orbe ultima}} („Avstriya dunyoga ustun boʻladi“, baʼzan notoʻgʻri talqinda berilgan „Avstriya dunyodagi oxirgi (omon qolgan) davlat boʻladi“)<ref name="MKL" />.
* {{Lang|la|Austriae est imperare orbi universo}} („Butun dunyoni boshqarish Avstriyaning taqdiridir“)<ref name="MKL" />.

Frederick III bu qisqartmani u hali Avstriya Archgertsogligining hukmdori boʻlmaganida yozgan va oʻsha paytda [[Styria]] Avstriyadan butunlay ajralib chiqqan edi. Keyingi asrgacha Styria uning bir qismi hisoblanmaganligi sababli, bu jumlada „Avstriya“ atamasi — Avstriyani hudud yoki millat sifatida anglatmaydi, balki „Avstriya uyi“, yaʼni Gabsburglar sulolasi degan maʼnoni beradi.

Mazkur monogramma asrlar davomida lotin va nemis tillarida 300 dan ortiq variantda talqin qilingan. Ushbu versiyalarning aksariyati hozirgi [[Avstriya]] yoki keng qamrovli Gabsburg monarxiyasining shioriga ishora qiladi.
== Galereya ==
<gallery mode="packed">
File:A.E.I.O.U. Theresianische Militaerakademie Wr Neustadt-DSC 6513w ShiftN.jpg|Wr Neustadtdagi Teresian harbiy akademiyasi
File:AEIOU in Krems.JPG|Avstriyaning de Donau shahridagi bino
File:AEIOU Theresianische Militärakademie.svg| Neustadtdagi Teresian harbiy akademiyasi logotipi
</gallery>
== Yana qarang ==

* {{Lang|la|[[Fiat iustitia, et pereat mundus]]}} — the motto of [[Ferdinand|Ferdinand I]].
* [[FERT]] — Another motto of a European dynasty (the House of Savoy) whose meaning and origin is unclear.
* {{Lang|la|[[Plus ultra]]}} — the personal motto of [[Karl V|Charles V and I]], and through him the modern motto of [[Ispaniya|Spain]].

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==

* Endryu Uitkroftning „H''absburglar: Imperiyani'' gavdalantirgani“ (1995),{{ISBN|0-14-023634-1}} .


[[Turkum:Lotin shiorlari]]
[[Turkum:Avstriya]]