American College Testing

АCТ (инглизча: Америcан Cоллеге Тестинг қисқартмаси: АCТ) – Қўшма Штатлардаги коллежга кириш учун қўлланадиган стандартлаштирилган тестдир. Ҳозир у худди шу номдаги нотижорат ташкилот АCТ томонидан бошқарилади. АCТ тести тўртта академик маҳорат соҳасини қамраб олади: инглиз тили, математика, ўқиш (реадинг) ва илмий фикрлаш. Шунингдек, у ихтиёрий тўғридан-тўғри иншо ёзиш тестини таклиф қилади. У Қўшма Штатлардаги барча тўрт йиллик коллеж ва университетлар, шунингдек, АҚШдан ташқаридаги 225 дан ортиқ университетлар томонидан қабул қилинади. Асосий тўртта АCТ тест бўлими 1-36 шкала бўйича индивидуал равишда баҳоланади ва композит балл (тўрт қисмнинг яхлитланган бутун сони ўртача) тақдим этилади.

АCТ биринчи марта 1959-йил ноябр ойида Аёва университети профессори Эверетт Франклин Линдквист томонидан Счоластиc Аптитуде Тест (САТ) га рақобатчи сифатида киритилган. АCТ дастлаб тўртта тестдан иборат эди: инглиз тили, математика, ижтимоий фанлар ва табиий фанлар. Бироқ 1989-йилда ижтимоий фанлар тести ўқиш(реадинг) бўлимига (ижтимоий фанлар бўлимини ўз ичига олган) ўзгартирилди ва табиий фанлари тести илмий фактларни ёдлашдан фарқли равишда муаммони ҳал қилиш кўникмаларига кўпроқ эътибор қаратилиб, „Илмий фикрлаш“ тести деб ўзгартирилди. 2005-йил феврал ойида АCТга ихтиёрий иншо ёзиш Тести қўшилди. 2017-йилнинг кузига келиб, компютерга асосланган АCТ тестлари АҚСҲнинг чекланган мактаб туманларида мактаб куни синовлари учун мавжуд бўлиб, 2018-йилнинг кузида янада кенгроқ бўлиши кутилмоқда. АCТ ташкил этилганидан буён имтиҳон топширувчилар сонининг босқичма-босқич ўсиши кузатилди ва 2012-йилда АCТ жами имтиҳон топширувчилар орасида биринчи марта САТдан ўзиб кетди; ўша йили 1,666,017 талаба АCТ ва 1,664,479 талаба САТни топширди.

Функция

АCТ ташкилоти таъкидлашича, АCТ баҳолаш ўрта мактаб ўқувчиларининг умумий таълим ривожланиши ва уларнинг тўртта малака соҳасини қамраб оладиган кўп танлов тестлари билан коллеж даражасидаги ишларни бажариш қобилиятини ўлчайди: инглиз тили, математика, ўқиш(реадинг) ва фан. Ихтиёрий ёзиш тести қисқа иншони режалаштириш ва ёзиш маҳоратини ўлчайди. Хусусан, АCТ унинг баллари „коллежга тайёрлик“ кўрсаткичини таъминлашини ва ҳар бир субтестдаги баллар инглиз тили, алгебра, ижтимоий фанлар, гуманитар фанлар ва биология бўйича кириш даражасидаги коллеж курсларидаги кўникмаларга мос келишини таъкидлайди. 2003-йилда АCТ ташкилоти томонидан ўтказилган тадқиқотга кўра, талабанинг АCТ композит балли ва унинг коллеж дипломига эга бўлиш эҳтимоли ўртасида боғлиқлик бор эди.

Синовни ишлаб чиқиш учун АCТ Америка Қўшма Штатларидаги ўрта ва ўрта мактабларда ўқитиш мақсадларини ўз ичига олади, 7–12-синфларда ўқитиладиган фанлар учун тасдиқланган дарсликларни кўриб чиқади ва ўқитувчилардан билим кўникмалари ўрта таълимдан кейинги таълимда муваффақиятга тааллуқли бўлган сўровларни ўтказади. АCТ биринчи курс талабалари ГПАни башорат қилиш, турли ўрта мактаблар ГПАларни тенглаштириш ва таълим ютуқларини ўлчашда ўтказилган тадқиқотларни жамлаган техник қўлланмани нашр этади.

Коллежлар АCТ ва САТ дан фойдаланадилар, чунки Америка федерализми, маҳаллий назорат, хусусий, масофавий, уйда ўқийдиган талабаларнинг кўплиги ва коллежга қатъий киришнинг йўқлиги сабабли АҚШ ўрта мактаблари ўртасида молиялаштириш, ўқув дастурлари, баҳолаш ва қийинчиликларда жиддий фарқлар мавжуд. баъзи бошқа мамлакатларда қўлланадиган имтиҳон тизими. АCТ баллари ўрта мактаб рекордини тўлдириш ва қабул ходимларига маҳаллий маълумотларни (масалан, курс иши, баҳолар ва синф даражаси каби) миллий нуқтаи назардан жойлаштиришга ёрдам бериш учун ишлатилади.

Коллежларнинг кўпчилиги САТ ёки АCТ имтиҳонларини афзал кўрмайди ва иккаласини ҳам қабул қилади, кўпчилик қабул бўлими ходимлари томонидан бир хил муносабатда бўлади. „АҚШдаги Уни“ маълумотларига кўра, талабалардан САТ фанидан имтиҳонларини топширишни талаб қиладиган коллежлар, номзоднинг САТ ёки АCТ ни топширганидан қатъи назар, буни амалга оширадилар; аммо баъзи коллежлар САТ фан тестлари ўрнига АCТни қабул қиладилар. ва баъзилари САТ фанидан тест ўрнига ихтиёрий АCТ Wритинг бўлимини қабул қиладилар.

Кўпгина коллежлар АCТ балларини қабул қилиш жараёнида фақат битта омил сифатида ишлатадилар. АCТ қабул қилиш балларининг намунаси шуни кўрсатадики, 75 фоизли композит балл тўрт йиллик давлат муассасаларида 24,1 ва хусусий тўрт йиллик институтларда 25,3 ни ташкил этди.

Бундан ташқари, баъзи штатлар ва алоҳида мактаб туманлари ўқувчиларнинг ўқишини ёки мактабларнинг иш фаолиятини баҳолаш учун АCТдан фойдаланганлар, бу эса барча ўрта мактаб ўқувчиларидан коллежга боғланганлигидан қатъи назар, АCТ ни топширишни талаб қилади. Колорадо ва Иллинойс 2001-йилда АCТни мажбурий синов дастурининг бир қисми сифатида биринчи бўлиб киритдилар. Кейинги йилларда бошқа штатлар ҳам шунга эргашдилар. 2018-2019 ўқув йилида 13 штат барча давлат мактабларининг 11-синф ўқувчиларига АCТ тестини ўтказади ва яна олтита штат туманлар учун танлов ёки танлов сифатида АCТ тест маъмуриятини молиялаштиради.

АCТ баллари талабанинг Америка олий ўқув юртларига қабул қилинишини аниқлашда аниқ қандай ёрдам бериши, одатда, индивидуал муассаса томонидан ҳал қилинадиган масала бўлса-да, баъзи хорижий давлатлар АCТ (ва САТ) балларини эгалари ёки йўқлигини аниқлашда ҳуқуқий мезон қилиб қўйганлар. Американинг ўрта мактаб дипломлари давлат университетларига қабул қилинади.

Америка Қўшма Штатларининг ушбу харитасида 2021-йилда АCТ дан (кўк рангда) кўпроқ қариялар САТ топширган штатлар ва САТдан (қизил рангда) кўпроқ қариялар АCТ топширган штатларда кўрсатилган.

АCТ Америка Қўшма Штатларининг Ўрта Ғарбий, Рокки тоғи ва жанубида кенгроқ қўлланади, САТ эса Шарқий ва Ғарбий соҳилларда кўпроқ машҳур. Бироқ, сўнгги пайтларда АCТ Шарқий қирғоқда кўпроқ қўлланилмоқда. Коллежлар томонидан АCТдан фойдаланиш САТ самарадорлиги ва адолатлилигига оид турли танқидлар натижасида ортди.

Формат

АCТнинг талаб қилинадиган қисми тўртта кўп танловли фан тестларига бўлинган: инглиз тили, математика, ўқиш ва илмий фикрлаш. Мавзу бўйича тест баллари 1 дан 36 гача; барча баллар бутун сонлардир. Инглиз тили, математика ва ўқиш тестларида ҳам 1 дан 18 гача бўлган пастки балл мавжуд (мавзу бўйича балл қуйи баллар йиғиндиси эмас). Бундан ташқари, ихтиёрий ёзма имтиҳон топшираётган талабалар 2 дан 12 гача бўлган ёзма балл олади (бу аввалги 1–36 балл оралиғидаги ўзгаришдир); ёзма балл композит баллга таъсир қилмайди. 2015-йил сентабригача инглиз тили/ёзиш бўйича бирлаштирилган балл мавжуд бўлиб, у 36 балллик Инглиз тили тести балли ва 12 балллик Ёзиш пастки баллининг 36 балл комбинациясидан иборат эди. АCТ Инглиз тили/ёзиш бўйича бирлаштирилган баллни чиқариб ташлади ва иккита янги бирлаштирилган балларни қўшди: ЭЛА (инглиз тили, ўқиш ва ёзиш балларининг ўртачаси) ва СТЕМ (математик ва фан бўйича ўртача балл). Ёзиш, ЭЛА ва СТЕМ баллари учун бу ўзгаришлар 2015-йил сентабр ойидаги тестдан бошлаб кучга кирди.

Ҳар бир тўғри жавоб берилган саволга битта хом балл тўғри келади ва тестнинг кўп вариантли қисмларида нотўғри жавобларни белгилаш учун жарима йўқ; талаба нотўғри жавоблар туфайли ўз баллини камайтирмасдан барча саволларга жавоб бериши мумкин. Бу нотўғри жавоблар учун жазоларни бекор қилувчи бир нечта АП тестларига параллел. Натижани яхшилаш учун талабалар тестни қайта топширишлари мумкин: АCТни қайта топширган талабаларнинг 55 фоизи ўз балларини яхшилайди, 22 фоизи бир хил балл олади ва 23 фоизи баллари пасайганини кўради.

Инглиз

Биринчи бўлим 45 дақиқалик инглиз тилидан фойдаланиш, жумла тузилиши ва риторик кўникмаларни ўз ичига олган тестдир. 75 саволдан иборат тест саҳифанинг бир томонида тагига чизилган турли бўлимлари ва саҳифанинг бошқа томонида чизилган қисмларни тўғрилаш вариантлари бўлган бешта парчадан иборат. Хусусан, саволлар фойдаланиш ва механикага – вергуллар, апострофлар, (нотўғри жойлаштирилган/осилиб қўйилган) модификаторлар, икки нуқта, бўлаклар ва қўшимчалар каби масалаларга, шунингдек, риторик маҳоратга – услуб (аниқлик ва қисқалик), стратегия, ўтишлар ва ташкил этиш (параграфдаги жумлалар ва парчадаги параграфлар) ва жумла тузилиши – гапларни стилистик ва грамматик жиҳатдан тўғри тузиш.

Математика

Иккинчи бўлим 60 дақиқали, 60 саволли математика тести бўлиб, саволларнинг одатдаги тақсимоти тахминан 14 та пре-алгебра, 10 та элементар алгебра, 9 та оралиқ алгебра, 14 та текислик геометрияси, 9 та координата геометрияси ва 4 та элементар тригонометрия саволларини ўз ичига олади. Бироқ, савол мавзуларининг тақсимланиши тестдан тестга фарқ қилади. Саволларнинг қийинлиги одатда юқорироқ саволлар сонига эришганингизда ортади. Калкуляторларга фақат ушбу бўлимда рухсат берилади. Калкулятор талаблари САТ дан қаттиқроқ, чунки компютер алгебра тизимларига (масалан, ТИ-89) рухсат берилмайди; аммо, АCТ шовқин чиқарадиган (лекин ўчириб қўйилиши керак) қоғоз лентали калкуляторларга рухсат беради ёки САТ рухсат бермайдиган маълум „ўзгартиришлар“ (яъни, айтиб ўтилган хусусиятларни ўчириб қўйиш) билан қувват симларига эга. ТИ-83 ва ТИ-84 каби стандарт график калкуляторларга рухсат берилади. ТИ-Нспире оиласида стандарт ва CХ версияларига рухсат берилади, CХ CАС эса рухсат этилмайди. Бу битта бўлим бўлиб, ҳар бир савол учун тўртта эмас, бешта жавоб варианти мавжуд.

Ўқиш

Ўқиш бўлими 35 дақиқа, 40 саволдан иборат бўлиб, тўрт қисмдан иборат бўлиб, улардан учтасида битта узун насрий парча, иккинчисида эса иккита қисқароқ насрий қисм мавжуд. Парчалар биринчи йил коллеж ўқув дастурида тез-тез учрайдиган матн даражалари ва турларини ифодалайди. Ушбу ўқиш тести кўникмаларни учта умумий тоифада баҳолайди: асосий ғоялар ва тафсилотлар, ҳунармандчилик ва тузилиш, билим ва ғоялар интеграцияси. Тест саволлари, одатда, талабалардан аниқ айтилган нарсаларга ишора қилувчи матнлардан маъно чиқаришни ёки яширин маъноларни аниқлаш учун фикр юритишни сўрайди. Хусусан, саволлар асосий ғояларни аниқлаш учун мурожаат қилиш ва фикр юритиш қобилиятларидан фойдаланишни сўрайди; муҳим тафсилотларни топиш ва изоҳлаш; воқеалар кетма-кетлигини тушуниш; таққослаш; сабаб-оқибат муносабатларини тушуниш; контекстга боғлиқ бўлган сўзлар, иборалар ва гапларнинг маъносини аниқлаш; умумлаштиришларни чизиш; муаллиф ёки ҳикоячининг овози ва усулини таҳлил қилади.

Фан

Фан бўйича тест 35 дақиқа, 40 саволдан иборат. Ҳар бирида эттита бўлакдан кейин бешдан эттигача савол бор. Парчалар уч хил форматга эга: маълумотларни тақдим этиш, тадқиқот хулосаси ва қарама-қарши фикрлар. Илгари формат жуда башорат қилинадиган бўлса-да (яъни ҳар доим ҳар биридан кейин 5 та саволдан иборат учта Маълумотни тақдим этиш бўлими, ҳар бирида олтита саволдан иборат 3 та тадқиқот хулосаси ва 7 та саволдан иборат бир қарама-қарши нуқтаи назардан парча бўлган), бўлаклар сони 7 дан 6 гача қисқартирилди, ҳар бир ўтиш тури сонида кўпроқ ўзгарувчанлик пайдо бўла бошлади. Аммо ҳозиргача ҳар доим фақат битта қарама-қарши нуқтаи назар бор. Бу ўзгаришлар жуда яқинда бўлиб, улар ҳақида ҳозирча ягона ҳавола АCТ веб-сайтида яқинда эълон қилинган амалиёт тестида келтирилган.

Ёзиш

Имтиҳон охирида ҳар доим қўлланадиган ихтиёрий ёзиш бўлими 40 дақиқани ташкил қилади (2015-йил сентябр ойидаги дастлабки 30 дақиқалик вақт чегарасидан кўпаяди). Муайян иншо тузилиши талаб қилинмаса-да, иншолар берилган таклифга жавоб беришлари керак; Кўрсатмалар кенг ижтимоий масалаларга (тўғридан-тўғри ўсмирларга тегишли бўлган эски маслаҳатлардан ўзгартириш) тегишли бўлиб, талабалар берилган уч хил нуқтаи назарни таҳлил қилишлари ва уларнинг фикрининг ушбу нуқтаи назарга қандай боғлиқлигини кўрсатишлари керак. Иншо қўшма балл ёки инглиз тили бўлими баллига таъсир қилмайди; у фақат алоҳида ёзма балл сифатида берилади ва ЭЛА баллига киритилади. Иккита ўқитилган ўқувчи тўрт хил тоифадаги ҳар бир иншога 1 дан 6 гача бўлган пастки баллларни қўяди: Ғоялар ва таҳлил, Ривожланиш ва қўллаб-қувватлаш, Ташкилот, Тилдан фойдаланиш ва Конвенциялар. 0 балл бўш, мавзудан ташқари, инглиз тилида бўлмаган, „йўқ“ билан ёзилмаган иншолар учун ажратилган. 2 та қалам ёки бир неча марта ўқишга уринишдан кейин ўқиб бўлмайдиган деб ҳисобланади. Икки хил ўқувчининг қуйи баллари тўртта тоифанинг ҳар бирида 2 дан 12 гача (ёки 0) якуний домен балларини ишлаб чиқариш учун йиғилади. Агар иккита ўқувчининг пастки баллари бир баллдан кўпроқ фарқ қилса, учинчи ўқувчи балл бўйича якуний қарорни қабул қилади. Тўрт домен баллари 1 ва 36 орасида ёзиш бўлими баллини яратиш учун тавсифланмаган жараён орқали бирлаштирилади. Ёзув бўлими баллини яратиш учун домен баллари қўшилмаслигини унутманг. Ёзиш бўлими ихтиёрий бўлса-да, кўплаб коллежлар иншо баллини талаб қилади ва уни қабул қарорида ҳисобга олади (лекин барча коллежларнинг ярмидан камроғи бу талабга эга).

Синов мавжудлиги

АCТ Америка Қўшма Штатлари ва унинг ҳудудларида, Пуэрто-Рико ва Канадада йилига этти марта таклиф этилади: сентябр, октябр, декабр, феврал, апрел, июн ва июл ойларида. (Ню-Ёрк штатида тест июл ойида таклиф этилмайди.) Бошқа жойларда АCТ йилига беш марта таклиф қилинади: сентябр, октябр, декабр, апрел ва июн ойларида. АCТ фақат шанба кунлари таклиф қилинади, ишончли диний мажбуриятларга эга бўлганлар бундан мустасно, тестни бошқа куни топширишлари мумкин.

Номзодлар АCТ баҳосини ($50,50) ёки АCТ баҳолаш ва ёзишни ($67,00) танлаши мумкин.

Тасдиқланиши мумкин бўлган ногиронлиги бўлган талабалар, шу жумладан жисмоний ва ўрганишда нуқсонлари бўлган талабалар турар жой билан тестдан ўтишлари мумкин. Ногиронлиги сабабли қўшимча вақт талаб қиладиган талабалар учун стандарт вақт ўсиши 50% ни ташкил қилади. Дастлаб, баллар варақасида ўқишдаги нуқсон туфайли қўшимча вақт берилганлиги кўрсатилган; аммо, бу охир-оқибатда бекор қилинди, чунки у Ногиронлиги бўлган америкаликлар тўғрисидаги қонунга мувофиқ ноқонуний деб топилди ва ногиронликнинг адолациз белгиси сифатида қабул қилиниши мумкин эди. Баллар талаба, унинг ўрта мактаби ва талаба танлаган тўрттагача коллежга юборилади (ихтиёрий).

Синов бўлимининг давомийлиги

Вақт синовда эътиборга олинадиган асосий омил.

АCТ одатда САТ билан солиштирганда бироз осонроқ саволлардан иборат деб ҳисобланади, аммо ҳар бир бўлимни бажариш учун ажратилган қисқароқ вақт қийинчиликни оширади. АCТ қуйидагиларга имкон беради:

75 саволдан иборат инглиз тили бўлими учун 45 дақиқа

60 та саволдан иборат математика бўлими учун 60 дақиқа

40 саволдан иборат „Ўқиш“ бўлими учун 35 дақиқа

40 саволдан иборат фан бўлими учун 35 дақиқа

Нисбатан, САТ шундай тузилганки, тест топширувчига ҳар бир саволга камида бир дақиқа, одатда қисқароқ бўлимларда (25 ёки ундан кам савол) рухсат берилади. Вақтлар муайян ногиронлик ёки бошқа нуқсонлар учун турар жой масаласи сифатида созланиши мумкин.