Аардварк скелети

Аардварк (Орйcтеропус афер) Африкага хос мамаллардан бири, о'рта катталикдаги йириклари, кечқурун шароитида фаолият ко'рсатади. Бу ҳайвонлар о'нлик Тубулидентата тартибининг яшовчи фақат бир тури, чунки Тубулидентата буйруқлари тушган бошқа замонавий турлар ва жинларнинг номи бор. Бошқа ко'пчилик ичакларидан фарқ қилган ҳолда, уқсонли каби ко'проқ сиг'ишга хизмат қиладиган узун қо'лга эга.

Аардварк Африка қит'асининг жанубий учдан икки қисмининг катта қисмида жойлашган бо'либ, асосан тошлоқ жойлардан қочади. Тунги озиқлантирувчи, чумолилар ва термитлар билан кун кечиради, улар о'зининг о'ткир тирноқлари ва кучли оёқлари ёрдамида тепаликларини қазиб чиқаради. Шунингдек, у болаларини боқиш ва яшаш учун чуқурчалар яратиш учун қазишади. Ҳайвон ИУCН томонидан "энг кам ташвиш берувчи" ро'йхатга киритилган, гарчи унинг сони камайиб бормоқда. Аардварклар афротҳерес бо'либ, филлар , манатеэс ва ҳйрахесни ҳам о'з ичига олади.

Номи ва таксономияси

Исм

Аардварк ба'зан халқ тилида "Африка чумоли айиг'и", [1] "чумолихо'р" ( Жанубий Америка чумолихо'ри билан адаштирмаслик керак) ёки "Кап чумолихо'р" [1] Умид бурни номидан кейин дейилади. "Аардварк" номи африкаанс ( Африкаанс пронунcиатион: [ˈɑːртфарк] ), олдинги африкаанс эрдварк келади [1] ва “ер чўчқаси ” ёки “тупроқ чўчқаси” ( аарде : “ер/ер”, варк : “чўчқа”) деган маънони билдиради, чунки унинг кўмилиш одатлари. [2][3][4] Орйcтеропус номи "оёқ қазиш" деган ма'нони англатади ва афер номи Африкага тегишли. [5] Аардварк буйруг'ининг номи, Тубулидентата, тубула услубидаги тишлардан келиб чиққан. [6]

Таксономия

Аардваркнинг бош суяги

Аардварк чо'чқа билан чамбарчас бог'лиқ эмас; балки, у ноаниқ сутемизувчилар тартиби Тубулидентата [5] нинг ягона вакили бўлиб, унда одатда Орйcтероподидаэ оиласида омон қолган ягона тур бўлган Орйcтеропус жинсининг бир ўзгарувчан турини ҳосил қилади деб ҳисобланади. Ба'зи хусусиятлар ва юзаки о'хшашликларга қарамай, аардварк Жанубий Америка чумолихо'ри билан чамбарчас бог'лиқ эмас. [7] О'хшашликлар конвергент эволюциянинг натижасидир. [8] Аардваркнинг энг яқин тирик қариндошлари фил шреwс, тенреcидаэ ва олтин моллардир . [9] Сиренияликлар, гиракслар, филлар [10] ва уларнинг ё'қ бо'либ кетган қариндошлари билан бир қаторда, бу ҳайвонлар Афротҳериа суперордерини ташкил қилади. [11] Мияни о'рганиш Cондйлартҳра билан о'хшашликни ко'рсатди [8] ва кладнинг ахлат қутиси таксони сифатидаги мақомини ҳисобга олган ҳолда, бу ан'анавий равишда "кондиляртлар" деб таснифланган ба'зи турлар аслида илдиз-аардварк эканлигини англатиши мумкин. 

Эволюция тарихи

Қолдиқларга асосланиб, Браян Паттерсон аардваркнинг дастлабки қариндошлари Африкада палеосен охирида пайдо бо'лган деган хулосага келди. [8][12] Ноаниқ яқинликларга эга бўлган сирли сутемизувчилар туркуми бўлган птолемаииданс аслида тубулидентатанинг синглиси сифатида ёки ҳақиқий тубулидентатларга олиб борадиган синф сифатида илдиз-аардварклар бўлиши мумкин. [13][14]

Биринчи аниқ тубулидентат, эҳтимол, Кения миоцен конларидан Мёрйcтеропус африcанус эди. [8] Орйcтеропус жинсининг энг қадимги намунаси Жазоирда о'рта Миосен давридаги конларда топилган Орйcтеропус мауританиcус бо'либ, Кенияда ҳам худди шундай эски версияси топилган. [8] Аардварк қолдиқлари 5 миллион йилга тегишли бо'либ, улар бутун Европа ва Яқин Шарқда жойлашган. [8]

Кичик турлар

Аардваркнинг о'н еттита ното'г'ри та'рифланган кичик тури мавжуд: [15]

  • Орйcтеропус афер афер
  • О. а. Адаметзи Гроте, 1921 йил
  • О. а. аэтҳиопиcус Сундевалл, 1843 йил
  • О. а. анголенсис Зукоwскй ва Ҳалтенортҳ, 1957 йил
  • О. а. Эриксони Лöннберг, 1906 йил
  • О. а. Фараджиус Хатт, 1932 йил
  • О. а. ҳауссанус Матчиэ, 1900 йил
  • О. а. кордофаниcус Роцҳилд, 1927 йил
  • О. а. Ладеманни Гроте, 1911 йил
  • О. а. лептодон Ҳирст, 1906 йил
  • О. а. Матчиэи Гроте, 1921 йил
  • О. а. обсервандус Гроте, 1921 йил
  • О. а. руваненсис Гроте, 1921 йил
  • О. а. сенегаленсис дарси, 1840 йил
  • О. а. сомалиcус Лйдеккер, 1908 йил
  • О. а. Варди Лйдеккер, 1908 йил
  • О. а. Вертери Матчи, 1898 йил

1911-йилги Британниcа энциклопедиясида ҳам О. а. cапенсис ёки Жанубий Африкадан келган Cапе чумоли айиқлари келтирилган. [16]

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Гоодwин 1997, сс. 2–3
  2. ↑ Мерриам-Wебстер Онлине Диcтионарй 2010
  3. ↑ "аардварк, н."
  4. ↑ "Аардварк, н."
  5. ↑ 5,0 5,1 Шошани 2002, с. 618
  6. ↑ Шошани 2002, с. 619
  7. ↑ Африcан Wилдлифе Фоундатион 2013
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Раҳм 1990, сс. 453–454
  9. ↑ Ашер, Беннетт & Леҳманн 2009, с. 854
  10. ↑ Родригуэз 2013, с. 6
  11. ↑ Раҳм 1990, сс. 450–451
  12. ↑ Шошани 2002, с. 620
  13. ↑ "Аддитионал материал оф тҳе энигматиc Эарлй Миоcене маммал Келба анд иц релатионшип то тҳе ордер Птолемаиида". Проc Натл Аcад Сcи УСА 104 (13): 5510–5. Марч 2007. дои:10.1073/пнас.0700441104. ПМИД 17372202. ПМC 1838468. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_проcеэдингс-оф-тҳе-натионал-аcадемй-оф-сcиэнcес-уса_2007-03-27_104_13/паге/5510. 
  14. ↑ Сеифферт, Эрик Р (2007). "А неw эстимате оф афротҳериан пҳйлогенй басед он симултанеоус аналйсис оф геномиc, морпҳологиcал, анд фоссил эвиденcе". БМC Эволутионарй Биологй 7 (1): 224. дои:10.1186/1471-2148-7-224. ПМИД 17999766. ПМC 2248600. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=2248600. 
  15. ↑ Счлиттер 2005, с. 86
  16. ↑  Чишолм, Ҳугҳ, эд. (1911) "Аард-варк" Энcйcлопæдиа Британниcа 1 (11чи нашри) Cамбридге Университй Пресс п. 2