Aarra
Аарра (юнонча: Ααρρα) — қадимги араб пантеонининг худоси, унумдорлик ва ўсимликлар худоси, баъзи маълумотларга кўра, ёруғлик ва қуёш худоси, шунингдек, Босра шаҳрининг ҳомийси худоси бўлган. Набатийлар Босрани Аарранинг қароргоҳи деб ҳисоблашган. Бошқа бир фаразга кўра, Аарра — Душара худосининг асл, эҳтимол тақиқланган номи[1].
Милоддан аввалги ИИ-асрда Босра Набатеа таркибига кирганидан сўнг, Аарра Душара билан аниқланиб, унинг гипостазига айланди, лекин айни пайтда, афтидан, Босра ҳомийси худосининг функцияларини сақлаб қолди. Эллинистик даврда у Дионис билан бирлаштирилган[1].
„Аарра“ номи Иорданиянинг Умм ал-Жимал[2] қишлоғи яқинида олиб борилган қазишмалар пайтида топилган икки тилли ёзувдан маълум бўлган набатий Аъра („р“) нинг юнонча эквиваленти бўлиб. Арабча ғайн одатда оромийча „айн“га айланишини ҳисобга олиб, бу исмнинг „бўяш“ маъносини билдирувчи арабча ғ-р-й (غري) илдизидан келиб чиққанлиги ҳақида фараз пайдо бўлди. Шундай қилиб, „Аарра“ номи қурбонгоҳ ёки унга олиб келинган қурбонлик қони билан бўялган бутни англатиши мумкин[3]. Бошқа бир фаразга кўра, бу ном арабча (أَغَرُّ ағарру) дан келиб чиққан бўлиб, „ёрқин“ маъносини билдиради[4]. Немис шарқшуноси Энно Литтманн келиб чиқиши энг эҳтимол арабча (الغَرِيُّ ал-ғарий) дан „тош бут“ деган маънони англатади[5][6].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Мифы народов мира. Энциклопедия в 2-х томах. М: Советская энциклопедия, 1987—1988.
- ↑ Имя «Аарра» упоминается лишь на греческой части надписи, вместе с Душарой. Собственно набатейская надпись содержить лишь имя Душары. Набатейское написание имени «Аарра» впервые встречается в другом месте — в надписях, сделанных во время царствования Малику ИИ и обнаруженных в Мадаин-Салихе («Аʻра, который в Босре, бог Раббэля»). См. Де Вриэс Б.. Бетwеэн тҳе Cулц оф Сйриа анд Арабиа: Траcес оф Паган Религион ат Умм ал-Жимāл — 179—182-бет.
- ↑ Теихидор Ж.. Тҳе Паган Год: Популар Религион ин тҳе Греcо-Роман Неар Эаст. Принcетон Университй Пресс, 2015 — 85—86-бет. ИСБН 9781400871391.
- ↑ Другиэ варианти перевода из словаря Х. К. Баранова: „славний, достойний, благородний; блестящий, прекрасний, превосходний; многоуважаэмий, почтенний“.
- ↑ Тромблей Ф. Р.. Ҳеллениc Религион анд Чристианизатион c. 370-529. Брилл, 2014 — 331-бет. ИСБН 9789004276789.
- ↑ Современний арабский словар „ал-Муджам ал-Васит“ даёт слову الغَرِيُّ такоэ определениэ (как одно из значений): „имя идола, над которим проливали кров“. См. Аль-Муджам аль-Васит, 4-е изд., 2004 — 651-бет.