Abaza sahifasining manbasini koʻrish

{{Maʼmuriy birlik
 |Rang1                            = 
 |Tasvir                           = Город Абаза.jpg
 |Tasvir sarlavhasi                = 
 |Oʻzbekcha nomi                   = Abaza
 |Asl nomi                         = 
 |Gerb                             = Coat of Arms of Abaza (Khakassia).png
 |Bayroq                           = Flag of Abaza.png
 |Gerb kengligi                    = 
 |Bayroq kengligi                  = 
 |Gerb taʼrifi                     = 
 |Bayroq taʼrifi                   = 
 |Mamlakat                         = {{flag|Russia}}
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region                          = 
  |type                            =  
  |sathi                           = 
  |CoordScale                      =  
 |Madhiya                          = 
 |Maqomi                           = '''Shahar'''
 |Tegishli hudud                   = 
 |Tarkibida                        = Xakasiya
 |Markazi                          = 
 |Yirik shahari                    = 
 |Yirik shaharlari                 = 
 |Asos solingan                    = 1856-yil
 |Bekor qilingan                   = 
 |Rahbari                          = 
  |Rahbar ismi                     = 
 |Rahbari2                         = 
  |Rahbar ismi2                    = 
 |YAIM                             = 
  |YAIM yil                        = 
  |YAIM oʻrin                      = 
  |YAIM jon boshiga                = 
  |YAIM jon boshiga oʻrinda        = 
 |Til                              = rus tili
 |Tillar                           = 
 |Aholi                            = 
  |Roʻyxatga olingan yil           = 
  |Aholi foizi                     = 
  |Aholi oʻrinda                   = 
  |Zichligi                        = 
  |Zichlig oʻrinda                    = 
  |Millatlar tarkibi               = ruslar (94,54%), xakaslar (2,07%)
  |Dinlar tarkibi                  = pravoslavlar
 |Maydoni                          = 
  |Maydon foizi                    = 
  |Yer maydoni                     = 
 |Yuqori balandligi                = 
 |Oʻrtacha balandligi              = 
 |Quyi balandligi                  = 
 |Kengligi                         = 
 |Uzunligi                         = 
 |Xarita                           = 
 |Xarita oʻlchami                  = 
 |Maʼmuriy birlik xaritasi         = 
  |Xarita oʻlchami ае              = 
 |Soat mintaqasi                   = 
 |Qisqacha                         = 
 |ISO                              = 
 |FIPS                             = 
 |Telefon kodi                     = 
 |Pochta indeksi                   = 
 |Internet domeni                  = 
 |Avtomobil raqami kodi            = 
 |Sayt                             = 
 |Telegram rasmiy sahifasi                    = 
 |Izoh                             = 
}}
</pre>

'''Abaza''' – [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasining]] [[Xakasiya|Xakasiya Respublikasidagi]] shahar.


== Etimologiyasi ==
Shahar nomi '''Aba'''kan '''za'''vodi {{Sfn|Поспелов|2008}} iborasining qisqartmasidan (qisqartma shaklida) kelib chiqqan.

== Geografik joylashuvi ==
Shahar togʻlararo havzada, [[Abakan (daryo)|Abakan daryosining]] yuqori oqimida, [[Abakan]] shahridan 179 km uzoqlikda joylashgan. Shimoli-gʻarbda Kirs tizmasining oʻrmonli yonbagʻirlari, janub va janubi-sharqda Joy tizmasi tomon koʻtarilib boradi.

Krasnoyarsk temir yoʻlining Askiz stansiyasi orqali temir yoʻl liniyasi Janubiy Sibir temir yoʻlining [[Novokuznetsk]] – [[Abakan]] liniyasiga ulangan, 95K-002 [[Abakan]] – [[Ak-Dovurak]] mintaqaviy [[avtomobil yoʻli]] shahar orqali oʻtadi<ref name="bse1">Bolshaya sovetskaya ensiklopediya. Gl. red. A. M. Proxorov, 3-e izd. T. 1. A – Angob. 1969. 608 str., ill.; 47 l. ill. i kart, 1 otd. l. tabl.</ref>.

== Tarixi ==
Shahar 1856-yilda Abakan temir ruda konining oʻzlashtirilishi munosabati bilan aholi punkti sifatida paydo boʻlgan. 1867-yilda urallik savdogar Kolchugin 1926-yilgacha ishlagan temir quyish va temir zavodini tashkil etdi va ishga tushirdi. 1868-yilda aholi punkti Abakan-Zavod qishlogʻi deb oʻzgartirildi. 1920-yillarning boshlarida qishloq Xakass okrugining Toshtip tumani tarkibiga kirgan.

1921-yilda xalq deputatlari volost qurultoyi (1920-yil boshida Abakan-Zavod volosti tashkil etildi) Abakan-Zavod qishlogʻini Abaza qishlogʻi deb oʻzgartirishga qaror qildi. 1926-yildan 1957-yilgacha kondan foydalanilmagan. 1956-yilda Abazaga ishchilar posyolkasi maqomi berildi. 1957-yilda ruda qazib olish qayta tiklandi. 1966-yilda aholi punkti shaharga aylantirildi, 2003-yilda respublika boʻysunuvchi shaharga aylanadi.
== Mahalliy hukumati ==
Abaza shahrining mahalliy hokimiyat organlarining tuzilishi<ref name="УставГорода">{{Veb manbasi|url=http://www.abaza-adm.ru/about/info/ustav.html|sarlavha=Устав города Абаза|kirish sanasi=2018-11-15|arxivsana=2022-04-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220404183521/http://www.abaza-adm.ru/about/info/ustav.html}}</ref>:

* Abaza shahar deputatlari kengashi – munitsipalitetning vakillik organi;
* Abaza shahri rahbari – munitsipalitet rahbari;
* Abaza shahri maʼmuriyati – munitsipalitetning ijro etuvchi va maʼmuriy organi;
* Abaza shahrining taftish komissiyasi munitsipalitetning nazorat va hisob-kitob organi hisoblanadi.

; Shahar meri

* Filimonova Valentina Nikolayevna

; Deputatlar Kengashi raisi

* Piminova Lyubov Vyacheslavovna

== Iqtisodiyoti ==
Shahardan 5 km uzoqlikdagi konda (Abaza koni) [[Temir rudalari|temir rudasi]] qazib olinadi. Qayta ishlash korxonasi mavjud. Temir rudasi [[Novokuznetsk]] metallurgiya korxonalariga yuboriladi. Shuningdek, goʻsht kombinati, yogʻochsozlik sanoati va boshqalar bor.

1995-yildan beri Abakan kon boshqarmasi „Gʻarbiy Sibir metallurgiya zavodi“ YOAJ boʻlinmasidir<ref>{{Veb manbasi|url=https://vk.com/abazajob|sarlavha=работа подработка вакансии в Абазе|nashriyot=vk.com|kirish sanasi=2016-11-28}}</ref>.

Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2014-yil 29 iyuldagi 1398-r-sonli qaroriga muvofiq (2016-yil 13-maydagi oʻzgartirishlar bilan) „Yagona shaharlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida“ gi yagona shaharlar roʻyxatiga kiritilgan. Rossiya Federatsiyasining eng ogʻir ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatga ega sanoat shaharlaridan biridir<ref>{{Veb manbasi|url=http://government.ru/media/files/41d4f68fb74d798eae71.pdf|sarlavha=Распоряжение Правительства РФ от 29.07.2014 N 1398-р «Об утверждении перечня моногородов»|ish=government.ru|kirish sanasi=2022-02-08|arxivsana=2016-06-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160615102156/http://government.ru/media/files/41d4f68fb74d798eae71.pdf}}</ref>.

Rasmiylar ruda qazib olishni toʻxtatib, Abaza konini yopishni rejalashtirgan. Aholi esa bu holatga nisbatan : „shaxtani suv bossa, Abazani suv bosadi“ – deya javob behgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.city-n.ru/view/331996.html|sarlavha=Директор "Евразруды" Андрей Денякин: "Я лучше затоплю шахты, чем отдам их Хакасии"|nashriyot=City-N.ru|kirish sanasi=2017-11-05|arxivsana=2017-11-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171107031217/https://www.city-n.ru/view/331996.html}}</ref>.

== Ommaviy axborot vositalari ==

* Televideniyasi: „TV-Abaza telekompaniyasi“<ref>{{Veb manbasi|url=http://tv-abaza.ru/|sarlavha=«Телекомпания ТВ-Абаза»|kirish sanasi=2013-05-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130429140211/http://tv-abaza.ru/|arxivsana=2013-04-29}}</ref> (2015-yil 7-dekabrda yopilgan), „MTV-Abaza“.
* Gazetalari: „Abazanskiy kuryer“, „Abazanskiy vestnik“<ref>{{Veb manbasi|url=http://vestnik.aba-za.ru/|sarlavha=«Абазинский вестник»|kirish sanasi=2022-05-24|arxivsana=2019-07-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190718150605/http://vestnik.aba-za.ru/}}</ref>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.abaza-adm.ru/ Abaza shahrining rasmiy sayti]
* [https://web.archive.org/web/20130926005214/http://russiasib.ru/abaza/ Abaza „Sibir tarixiy ensiklopediyasi“ da]