Абелсонит (НиC31Ҳ32Н4) — никел порфирин бўлган органик ноёб минерал. Минерал биринчи марта 1969-йилда Юта штатининг Уинтаҳ округидаги „Wестерн Оил Шале“ корпорацияси томонидан ишлаб чиқарилган ядро намунасида қайд этилган. Кейинчалик 1975-йил АҚСҲнинг шарқий Юта штатидаги Греэн Ривер конида сланестлар намуналарида аниқланган. Абелсонит ягона кристалли геопорфириндир. Минерал Карнеги институти собиқ президенти, органик кимё асосчиларидан бири, геокимёгар Филипп Х.Абелсон шарафига номланган[3].

Абелсонит
Асосий
Формуласи НиC31Ҳ32Н4[1].
Ихтиро қилинган йили 1975
ИМА тизими бўйича
Оиласи органик минераллар
Физик хусусиятлари
Ранги Қизил, пушти, жигарранг[2]
Қирра ранги Пушти
Ялтироқлик Олмосдан ярим металлгача
Шаффофлик ярим шаффоф
Қаттиқлик 2-2,5
Синиши мўрт
Зичлиги 1,45 г/см³
сингонияси Триклин

Тавсиф

Абелсонит триклин структурага эга иккиламчи минерал бўлиб у ёнувчи сланестлар ва тоғ жинсининг катта-кичик бўшлиқларида ҳосил бўлади. Қизил, пушти, пушти-бинафша, жигарранг рангларга эга ярим шаффоф минерал[4].Кўпинча абелсонит албит, доломит, слюда, ортоклаз, пирит ва кварс минераллари билан боғланган ҳолда учрайди[1]. Бензол ва ацетон яхши эрийди аммо суюлтирилган хлоридли кислота ва суюлтирилган нитротли кислоталарда умуман эримайди. 1989-йилда абелсонит кристалли тузилишга эга бўлган ягона геопорфирин эди. Кўпгина геопорфиринлар углерод сонларининг катта диапазонини қамраб олган бир қатор гомологлар сифатида пайдо бўлади. Абелсонитни ўз ичига олган порфирин кенг тарқалган, аммо у одатда бошқа порфиринлардан ажратилган ҳолда учрамайди. Минерал деоксофиллоэритроэтиопорфирин (ДПЕП) бўлиб, порфирин ҳалқасининг марказини никел эгаллайди. Минералнинг катта қисми C31 порфириндан, оз миқдорда C30 ноизомердан иборат.

Абелсонитнинг тузилиши

Тарих

Минерал биринчи марта 1969-йилда Юта штатининг Уинтаҳ округидаги „Wестерн Оил Шале“ корпорацияси томонидан ишлаб чиқарилган ядро намунасида аниқланган. 2003-йилда Абелсонит биринчи марта тўлиқ ўрганилиб чиқилади. Ҳозирги кунда Абелсонитнинг турли ноёб намуналари Лондонинг „Натурал Ҳисторй Мусеум“ музейида ва Вашингтондаги „Натионал Мусеум оф Натурал Ҳисторй“ музейларида сақланади.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 „Ҳандбоок оф Минералогй. Чантиллй, ВА: Минералогиcал Соcиэтй оф Америcа.“. ҳандбоокофминералогй.орг. Қаралди: 8-июн 2022-йил.
  2. ↑ „Абелсоните". Wебминерал. Ретриэвед Жануарй 2, 2013“. wебминерал.cом. Қаралди: 8-июн 2022-йил.
  3. ↑ „Абелсонит“. миндат.орг.
  4. ↑ „Абелсоните". Wебминерал. Ретриэвед Жануарй 2, 2013“. wебминерал.cом. Қаралди: 8-июн 2022-йил.

Ҳаволалар