Abitibi (daryo)

Абитиби (инглизча: Абитиби Ривер, франсузча: Ривиèре Абитиби) — Канаданинг Онтарио провинсиясининг шимоли-шарқида жойлашган бўлиб, Абитиби кўлидан шимоли-ғарб томонга оқиб, Моосе дарёсига қўшилиб, Жеймс кўрфазига қуйилади. Дарёнинг узунлиги 540 км бўлиб, манбадан мансабгача бўлган баландлик фарқи 265 метрни ташкил этади. Онтарио провинсиясидаги узунлиги бўйича тўққизинчи ўринда туради. Ундан узунроқ дарёлар қаторига Оттава (1,271 км), Сент-Лоуренс (1,197 км), Северн (982 км), Албанй (982 км), Виннипег (813 км), Аттаwапискат (748 км), Инглиз (615 км) ва Моосе (547 км) дарёлари киради.

Этимологияси

Абитиби — алгонкин тилидаги „абитаҳ“ ва „нипи“ сўзларидан келиб чиққан бўлиб, „ярим йўлдаги сув“ деган маънони англатади. Аввал франсузлар томонидан кўл яқинида яшовчи Алгонкин халқи вакиллари белгилаш учун ишлатилган, бу ном уларнинг Ҳудсон кўрфази ва Оттава дарёсидаги савдо постлари ўртасидаги жойлашувига ишора қилади.

Дарё Ҳудсон'с Бай Cомпанй учун муҳим мўйна савдо йўли бўлган. Ироқуоис Фаллс шаҳридаги селлюлоза ва қоғоз саноати узоқ вақт давомида минтақанинг асосий тармоқларидан бири бўлган. Ҳудуд, шунингдек, туризм ва олтин қазиб олишни қўллаб-қувватлайди.

Дарёда жойлашган Абитиби Cанён гидроэлектр стансияси минтақанинг муҳим энергетика обектларидан биридир. Бу заводни қуриш учун дарёни ўрганиш тажрибаси фолк қўшиқчи Wаде Ҳемсwортҳнинг „Тҳе Блаcк Флй Сонг“ қўшиғига илҳом берган.

Географияси

Дарё йўлининг тавсифи (оқим тартибида):

Абитиби кўлидан бошланади (48°47′6″Н 80°10′23″W / 48.78500°Н 80.17306°W / 48.78500; -80.17306)
Энг жанубий нуқта (48°42′26″Н 80°38′25″W / 48.70722°Н 80.64028°W / 48.70722; -80.64028)
Ансонвилле, Онтарио (48°45′26″Н 80°40′43″W / 48.75722°Н 80.67861°W / 48.75722; -80.67861)
Ироқуоис шаршараси, Онтарио (48°46′41″Н 80°40′6″W / 48.77806°Н 80.66833°W / 48.77806; -80.66833)
Шимолий Онтарио темир йўли кесишган жой (49°12′43″Н 81°0′37″W / 49.21194°Н 81.01028°W / 49.21194; -81.01028)
Узоқ Саулт Рапидс гидроэлектр заводи (49°12′44″Н 81°0′52″W / 49.21222°Н 81.01444°W / 49.21222; -81.01444)
Блаcк Ривер билан қўшилиш жойи (49°20′58″Н 81°6′34″W / 49.34944°Н 81.10944°W / 49.34944; -81.10944)
Фредериcк Ҳоусе Ривер билан қўшилиш жойи (49°18′51″Н 81°16′58″W / 49.31417°Н 81.28278°W / 49.31417; -81.28278)
Орол шаршаралари стансияси, Онтарио (49°32′53″Н 81°22′56″W / 49.54806°Н 81.38222°W / 49.54806; -81.38222)
Орол шаршаралари, Онтарио (49°34′3″Н 81°23′16″W / 49.56750°Н 81.38778°W / 49.56750; -81.38778)
Абитиби канёни генерация Стансияси, Фрасердале яқинида, Онтарио (49°53′42″Н 81°34′42″W / 49.89500°Н 81.57833°W / 49.89500; -81.57833)
Оттер Рапидс Генерация Стансияси (50°10′57″Н 81°38′37″W / 50.18250°Н 81.64361°W / 50.18250; -81.64361)
Cорал Рапидс, Онтарио (50°13′17″Н 81°40′33″W / 50.22139°Н 81.67583°W / 50.22139; -81.67583)
Энг ғарбий нуқта (50°15′25″Н 81°40′48″W / 50.25694°Н 81.68000°W / 50.25694; -81.68000)
Кичик Абитиби дарёси билан қўшилиш жойи (50°29′29″Н 81°32′7″W / 50.49139°Н 81.53528°W / 50.49139; -81.53528)
Мус дарёси билан қўшилади (51°4′17″Н 80°55′32″W / 51.07139°Н 80.92556°W / 51.07139; -80.92556)
Жеймс кўрфазига Мус дарёси қисми сифатида киради (51°21′14″Н 80°24′14″W / 51.35389°Н 80.40389°W / 51.35389; -80.40389)

Номи

Унинг номи (тўғридан-тўғри — „Ярим йўлдаги сув“ : абитаҳ — ўрта, нипи — сув деган маънони англатади) франсуз кўчманчилари томонидан америнд халқлари тилларидан ўзлаштирилиб, дастлаб Гудзон кўрфази, Оттава дарёси ва факториялар орасида алгонкинлар қабилаларидан бирига нисбатан қўлланган^[1].

Иқтисодий аҳамияти

Дарё ўтмишда Ҳудсон'с Бай Cомпанй учун муҳим мўйна савдо йўли бўлган. У Ироқуоис Фаллс шаҳридаги селлюлоза ва қоғоз саноати учун муҳим аҳамият касб этган.

Дарёда 1930-йилларда қурилган Абитиби гидроэлектростансияси жойлашган^[2]. Мазкур минтақада туризм ва олтин қазиб олиш саноати кенг ривожланган.

Маданиятда

Ушбу ҳудудда гидроэлектр стансия қурилиши учун олиб борилган геодезия ишлари канадалик халқ қўшиқчиси Wаде Ҳемсwортҳ нинг машҳур Тҳе Блаcк Флй Сонг қўшиғига илҳом манбаи бўлган^[3].

Ирмоқлари

Кичик Албитиби кўли
Фредерик уйи дарёси
Қора дарё

Манбалар

↑ Ҳамилтон W.. Cанадиан Плаcе Намес. Маcмиллан оф Cанада, 1978 — 132-бет. ИСБН 0-7715-9754-1.
↑ „Нортҳеастерн Онтарио cоммунитиэс“ (эн). Онтарио Поwер Генератион. 2021-йил 20-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 18-май.
↑ Фоwке Э., Нйгаард Кинг Б. „Тҳе Блаcк Флй Сонг“, . Тҳе Cанадиан Энcйcлопедиа. Ҳисториcа Фоундатион оф Cанада.

[1] Ҳамилтон W.. Cанадиан Плаcе Намес. Маcмиллан оф Cанада, 1978 — 132-бет. ИСБН 0-7715-9754-1.

[2] „Нортҳеастерн Онтарио cоммунитиэс“ (эн). Онтарио Поwер Генератион. 2021-йил 20-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 18-май.

[3] Фоwке Э., Нйгаард Кинг Б. „Тҳе Блаcк Флй Сонг“, . Тҳе Cанадиан Энcйcлопедиа. Ҳисториcа Фоундатион оф Cанада.

[1]

[2]

[3]