Abu-Dabi sahifasining manbasini koʻrish

{{Turar-joy bilgiqutisi
|name                    = Abu-Dabi
|native_name             = {{transliteration|ar|ʾAbū Ẓabī}} ({{lang|ar|أَبُو ظَبِي}})
|native_name_lang = <!-- ISO 639-1 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->
|settlement_type = Poytaxt va metropolis
|image_skyline = {{multiple image
| border      = infobox
| total_width = 300
| perrow      = 1/2/2/2
| image1      = Abu dhabi skylines 2014.jpg
| alt1        = Abu Dhabi Skyline in 2014
| image2      = Emirates Palace.jpg
| alt2        = Emirates Palace
| image3      = Al Ras Al Akhdar - Abu Dhabi - United Arab Emirates - panoramio (1).jpg
| alt3        = Al Ras Al Akhdar
| image4      = Front of Sheikh Zayed Mosque.jpg
| alt4        = Sheikh Zayed Mosque
| image5      = Ferrariworld_by_Flo_Ness.jpg
| alt5        = Ferrari World Abu Dhabi
| image6      = 
| alt6        = 
}}
|imagesize =
|image_alt =
|image_caption =
|image_flag = Flag of Abu Dhabi.svg
|flag_alt =
|image_seal =
|seal_alt =
|image_shield = Emblem of Abu Dhabi.svg
|shield_alt =
|etymology =
|nickname =
|motto =
|image_map =
|map_alt =
|map_caption =
|pushpin_map = UAE#Persian Gulf#West Asia
|pushpin_map_alt =
|pushpin_map_caption = Abu-Dabining BAAdagi joylashuvi
|pushpin_label_position = left
|coordinates =
|coor_pinpoint =
|coordinates_footnotes =
|subdivision_type = Mamlakat
|subdivision_name = [[Birlashgan Arab Amirliklari]]
|subdivision_type1 = [[Birlashgan Arab Amirliklari|Amirlik]]
|subdivision_name1 = Abu-Dabi
|subdivision_type2 = Munitsipal hudud
|subdivision_name2 = [[Abu-Dabi markaziy okrugi|Markaziy poytaxt okrugi]]
|subdivision_type3 =
|subdivision_name3 =
|established_title =
|established_date =
|founder =
|seat_type =
|seat =
|government_footnotes =
|government_type = [[Munitsipalitet]]
|governing_body = Abu-Dabi shahar munitsipaliteti
|leader_party =
|leader_title = Shahar munitsipaliteti bosh direktori
|leader_name = Saif Badr al-Qubaisi
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|leader_title3 =
|leader_name3 =
|leader_title4 =
|leader_name4 =
|unit_pref = Metric
<!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion -->
<!-- for references: use <ref> tags -->
|area_footnotes =
|area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> -->
|area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> -->
|area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> -->
|area_note =
|area_water_percent =
|area_rank =
|area_blank1_title =
|area_blank2_title =
<!-- square kilometers -->
|area_total_km2 = 972
|area_land_km2 =
|area_water_km2 =
|area_urban_km2 =
|area_rural_km2 =
|area_metro_km2 =
|area_blank1_km2 =
|area_blank2_km2 =
<!-- hectares -->
|area_total_ha =
|area_land_ha =
|area_water_ha =
|area_urban_ha =
|area_rural_ha =
|area_metro_ha =
|area_blank1_ha =
|area_blank2_ha =
|length_km =
|width_km =
|dimensions_footnotes =
|elevation_footnotes =
|elevation_m = 27
|population_footnotes =
|population_as_of = 2016
|population_total = 2,908,173<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://scad.gov.ae/web/guest/key-statistical-indicators?p_r_p_categoryId=227 |qaralgan sana=2024-05-13 |arxivsana=2024-04-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240430063207/https://scad.gov.ae/web/guest/key-statistical-indicators?p_r_p_categoryId=227 }}</ref>
|population_density_km2 = auto
|population_note =
|population_demonym =
|timezone1 = [[Birlashgan Arab Amirliklaridagi vaqt|BAA standart vaqti]]
|utc_offset1 = +4
|timezone1_DST =
|utc_offset1_DST =
|postal_code_type =
|postal_code =
|area_code_type =
|area_code =
|area_codes = <!-- for multiple area codes -->
|iso_code =
|website = {{URL|http://www.tamm.abudhabi/|tamm.abudhabi}}
|module =
|footnotes =
}}
'''Abu Dabi''' Abu Zabi – [[Birlashgan Arab Amirliklari]]ning poytaxti. Abu Dabi amirligining maʼmuriy va savdo-transport markazi. Aholisi 921 ming kishi (2013-yil). [[Fors qoʻltigʻi]] sohilidagi port. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. [[Neft]] qazib olinadigan rayonning markazi. Neft qayta ishlanadi. Baliq ovlanadi. Fors qoʻltigʻi boʻyida [[Zayd dengiz]] porti bor. Port orqali asosan neft, neft mahsulotlari va siqilgan gaz eksport qilinadi.
== Etimologiyasi ==
Abu-Dabi nomi arabchadan „gʻazalning otasi“ ([[Arab tili|arabcha]]: abu – „ota“, arabcha: kẖab̊y, zabi – „gʻazal“) deb tarjima qilingan. Bu nom hududdagi gʻazallarning koʻpligi va [[Shohbut ibn Diyob Al Nahayon]] ishtirokidagi xalq ertaklaridan kelib chiqqan deb hisoblanadi<ref>{{cite web |url=http://www.uae-tour.com/ |title=United Arab Emirates |website=UAE-Tour |lang=en |accessdate=2021-11-08 |deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130721122534/http://uae-tour.com/ |archivedate=2013-07-21}}</ref>. Afsonaga koʻra, [[Liva]] vohasidagi arab ovchilari jayronni quvib yurishgan. Jayron uzoq vaqt choʻl boʻylab aylanib yurdi, soʻng ovchilarni [[Fors ko'rfazi]] qirgʻogʻiga olib borib, suvga sakragan va orolga oʻtib ketdi. Ovchilar uning orqasidan ergashdilar, jayron esa ularni toza suv manbasiga yetakladi. Minnatdorchilik uchun ovchilar jayronni oʻldirmadilar va quduq yaqinida barpo etilgan aholi punkti arabchada Abu-Dabiga oʻxshab ketadigan „gʻazalning otasi“ deb ataldi<ref name="UAE museum: Qasr Al Hosn in Abu Dhabi">{{cite web |lang=en |url=http://gulfnews.com/life-style/culture/uae-museum-qasr-al-hosn-in-abu-dhabi-1.100253 |title=UAE museum: Qasr Al Hosn in Abu Dhabi |website=Gulf News |date=2008-11-02 |accessdate=2015-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150212104127/http://gulfnews.com/life-style/culture/uae-museum-qasr-al-hosn-in-abu-dhabi-1.100253 |archivedate=2015-02-12}}</ref>.
== Tarixi ==
Abu-Dabi yaqinida eramizdan avvalgi uchinchi ming yillikka oid [[Umm an-Nar]] madaniyati kabi tarixiy sivilizatsiyalar mavjudligi haqida arxeologik dalillar mavjud. Boshqa aholi punktlari ham zamonaviy Abu-Dabi shahridan tashqarida, jumladan amirlikning sharqiy va gʻarbiy hududlarida ham topilgan<ref>{{книга |заглавие=Archaeology of the United Arab Emirates |год=2003 |издательство=[[Simon & Schuster|Trident Press]] |язык=en |автор=Potts, Daniel}}</ref><ref name="DCTAD2017">{{citation |work=Department of Culture and Tourism – Abu Dhabi |title=Annual Report 2017 |volume=1 |page=119 |format=pdf |year=2017 |url=https://tcaabudhabi.ae/DataFolder/reports/2017%20Annual%20report%20-%20EN.pdf |access-date=2019-03-09 |archive-date=2019-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807235514/https://tcaabudhabi.ae/DataFolder/reports/2017%20Annual%20report%20-%20EN.pdf |url-status=live }} {{Cite web |url=https://tcaabudhabi.ae/DataFolder/reports/2017%20Annual%20report%20-%20EN.pdf |title=Источник |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807235514/https://tcaabudhabi.ae/DataFolder/reports/2017%20Annual%20report%20-%20EN.pdf |deadlink=unfit }}</ref>.

Abu Dabi 1760-yil atrofida tashkil etilgan.

XVIII asrda Abu Dabi qal’a devori yaqinida dengiz qirgʻogʻida joylashgan qal’a va baliqchilar kulbalaridan iborat edi. XX asrning oʻrtalariga qadar aholining asosiy mashgʻulotlari baliq ovlash va marvaridchilik edi.

XIX asrda [[Buyuk Britaniya]] va Fors koʻrfazidagi arab davlatlari shayxlari oʻrtasida tuzilgan shartnomalar natijasida [[Angliya]] bu mintaqada oʻz taʼsiriga ega boʻldi<ref>[http://www.eceme.ensino.eb.br/cihm/Arquivos/PDF%20Files/99.pdf Trucial Gulf Sheikdoms and Great Britain] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130624113052/http://www.eceme.ensino.eb.br/cihm/Arquivos/PDF%20Files/99.pdf |date=2013-06-24 }}</ref>. Britaniya manfaatining asosiy maqsadi [[Hindiston]]ga boradigan savdo yoʻlini qaroqchilardan himoya qilish edi, shuning uchun hududning oldingi nomi „Qaroqchilar qirgʻogʻi“ boʻlgan. Qaroqchilik bostirilgandan soʻng, boshqa mulohazalar, masalan, Britaniyaning mintaqadan boshqa kuchlarni chiqarib tashlash strategik ehtiyoji kabi oʻyinga tushdi. 1947-yilda Hindistonni tark etgach, inglizlar Abu-Dabida oʻz taʼsirini saqlab qolishdi, chunki bu vaqtga kelib Fors koʻrfazining neft salohiyati oshgan edi<ref>{{книга|заглавие=Keepers of the Golden Shore: A History of the United Arab Emirates|mesto=London|stranitsi=151|ssilka=http://greenmountainpress.co.uk/keepersgoldenshore.html|yazik=en|avtor=Morton, Michael Quentin|mesyats=2|god=2016|isbn=978-1-78023-580-6|archivedate=2016-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161118043448/http://greenmountainpress.co.uk/keepersgoldenshore.html}}</ref>.

1793-yilda aholi punkti Abu-Dabi shayxlarining (hukmdorlarining) qarorgohiga aylandi.

Shaharning rivojlanish tarixidagi eng muhim bosqich 1958-yil boʻlib, Abu-Dabi yaqinida birinchi yirik neft konlari topilgan<ref>{{cite web |author=Лебедев В. |url=http://s286010985.online.de/project/re/detail.php?ID=4290 |title=Нефтяные «клады» эмиратов. Где они? |publisher=Издательский дом «Русские Эмираты» |accessdate=2015-12-09 |deadlink=yes |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160304070838/http://s286010985.online.de/project/re/detail.php?ID=4290 |archivedate=2016-03-04}}</ref>. Shahar mamlakat neft qazib olishning markaziga aylanadi. Agar 1960-yillarning boshlarida Abu-Dabi kichik baliq ovlash maskani boʻlgan boʻlsa, 30 yildan soʻng u keng xiyobonlar va osmonoʻpar binolar qatoriga ega boʻlgan metropolga aylandi. Shaharning ayniqsa jadal oʻsishi 1968- yilda, besh yillik rivojlanish rejasi qabul qilinganda boshlandi; 1971-yilda Abu Dabi Birlashgan Arab Amirliklarining vaqtinchalik poytaxti boʻldi. 1996-yilda shahar BAAning doimiy poytaxti maqomini oldi.
== Geografiyasi ==
Shahar Fors koʻrfazining janubi-sharqiy qismidagi orolda, materikdan chorak kilometr uzoqlikda joylashgan. Orol materik bilan uchta yoʻl koʻprigi orqali bogʻlangan (2010-yil oxirigacha).
=== Iqlimi ===
Iqlimi [[tropik]] choʻl. Abu Dabi dunyodagi eng issiq shaharlardan biridir. Yogʻingarchilik juda kam (yiliga taxminan 50 mm) va yozda harorat 50 °C ga yetishi mumkin. Qish mavsumida havo salqinroq. Eng issiq oy avgust, oʻrtacha harorat +35,2°. [[Dubay]] iqlimi bilan solishtirganda, yogʻingarchilik kamroq boʻladi, yozgi harorat yanada yuqori, qishki harorat esa biroz pastroq.
== Iqtisodiyoti ==
Abu-Dabining iqtisodiy mavqei shaharning yirik [[neft]] va[[gaz]] qazib oluvchi mintaqaning maʼmuriy, moliyaviy va transport markazi boʻlib xizmat koʻrsatish sohasi rivojlanganligi va iqtisodiyotda muhim davlat sektoriga ega ekanligi bilan belgilanadi.

Abu-Dabining Umm Ann Nahr chekkasida yirik neft-kimyo majmuasi ishlaydi. Neft qisman Abu-Dabining [[Zayed porti]] orqali eksport qilinadi. Yana bir chekka el-[[Mussafada]] sement zavodlari, quvur zavodlari va kemasozlik zavodlari joylashgan. Plastmassa, mebel, tibbiyot asboblari ham ishlab chiqariladi.

Shaharda bir qancha moliya institutlari mavjud: xalqaro fond birjasi, tovar birjasi, moliyaviy fyuchers birjasi, hisob-kitob palatasi, yirik banklar (jumladan, Abu-Dabi Milliy banki).

== Adabiyotlar ==
* [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  <!-- Bot tomonidan yaratildi -->

{{OʻzME}}
{{Osiyo poytaxtlari}}

{{chala}}

[[Turkum:BAAning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari]]
[[Turkum:Abu-Dabi| ]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}