Abu Luʼlua
| Абу Луълуа Фируз | |
|---|---|
| أبو لؤلؤة فيروز | |
|
| |
| Таваллуди |
номаълум Наҳованд, Эрон (катта эҳтимол билан) |
| Вафоти |
афсона: 644-йилдан кейин Кошон, Эрон |
Абū Луʾлуʾа Фīрūз (арабча: أبو لؤلؤة فیروز), ҳозирги форс тилидаги манбаларда Абу Луълу (ابولؤلؤ) ёки Фируз Наҳовандий (فیروز نهاوندی) номи билан ҳам аталади. 644-йилнинг ноябр ойида Рошидун халифаси Умарни (ҳ. 634–644) ўлдирган.
Форс ерлари араб-мусулмонлар томонидан забт этилганида Абу Лу’луа асирга олинган ва Рошидун халифалигининг пойтахти бўлган Мадина шаҳрига олиб келинган. Ўша пайтда араб бўлмаган асирларнинг шаҳарга кириши тақиқланган эди, бироқ Абу Лу’луа моҳир ҳунарманд бўлгани сабабли унга истисно тариқасида Мадинага киришга рухсат берилган. Абу Лу’луа халифа учун хизмат қилган. Нима сабабдан халифа Умарни ўлдиргани маълум эмас, аммо ўрта асрларга оид тарихий манбаларда бу ҳодиса солиқ можароси билан боғланади. Ривоятларга кўра, Абу Лу’луа халифадан ўзининг араб хўжайини ал-Муғийра ибн Шу’ба томонидан солинган солиқни бекор қилишини сўраган, аммо Умар бунга рад жавобини берган. Шунда Абу Лу’луа масжидда намоз ўқиётган халифага ҳужум қилиб, икки учли пичоқ билан уни оғир яралаган.
Тарихий манбаларга кўра, Абу Лу’луа Мадинада қўлга олиниб, қатл этилган ёки ўзи жонига қасд қилган. Бу ҳодисага жавобан, Умар ибн Хаттобнинг ўғли Убайдуллоҳ Абу Лу’луанинг қизини, шунингдек, Сосоний қўмондонларидан бири бўлган Ҳормузонни ва ал-Ҳира (Ироқдаги шаҳар)дан чиққан бир насроний эркакни ўлдирган. Бироқ Сафавийлар давридан бошлаб ёзилган кейинги афсоналарга кўра, пайғамбар Муҳаммаднинг жияни ва куёви, шиалар томонидан биринчи имом сифатида эъзозланадиган халифа Али Абу Лу’луани душманларидан қутқариб қолган ва Эроннинг Кошон шаҳрига кетишига ёрдам берган. Абу Лу’луа Кошон шаҳрида оила қурган ва умрининг қолган қисмини ўша ерда яшаган.
Адабиётлар
- Алгар, Ҳамид (1990). "Cалипҳс анд тҳе Cалипҳате, ас виэwед бй тҳе Шиʿитес оф Персиа". ин Яршатер, Эҳсан. Энcйcлопæдиа Ираниcа, Волуме ИВ/7: Cалендарс ИИ–Cаппадоcиа. Лондон анд Неw Ёрк: Роутледге & Кеган Паул. 677–679 б. ИСБН 978-0-71009-130-7. ҳттпс://ираниcаонлине.орг/артиcлес/cалипҳс-анд-тҳе-cалипҳате-ас-виэwед-бй-тҳе-шиитес-оф-персиа.
- Cаэтани, Леоне. Аннали делл'Ислам, 10 волс.. Милан: Улриcо Ҳоэпли, 1905–1926. ОCЛC 3423680.
- Cалмард, Жеан „Ши‘и Ритуалс анд Поwер ИИ. Тҳе Cонсолидатион оф Сафавид Ши‘исм: Фолклоре анд Популар Религион“, . Сафавид Персиа: Тҳе Ҳисторй анд Политиcс оф ан Исламиc Соcиэтй, Пемброке Персиан Паперс. Лондон: И.Б. Таурис, 1996 — 139–190-бет. ИСБН 1-86064-023-0.
- Чкеидзе, Тҳеа (2001–2012). "Георгиа в. Лингуистиc Cонтаcц wитҳ Ираниан Лангуагес". Энcйcлопæдиа Ираниcа. ҳттпс://ираниcаонлине.орг/артиcлес/георгиа-в-.
- Эл-Ҳибри, Таеб. Парабле анд Политиcс ин Эарлй Исламиc Ҳисторй: Тҳе Рашидун Cалипҳс. Неw Ёрк: Cолумбиа Университй Пресс, 2010. ИСБН 978-0-231-15082-8.
- Фисчер, Мичаэл М. Ж.. Иран: Фром Религиоус Диспуте то Револутион. Cамбридге, МА: Ҳарвард Университй Пресс, 1980. ИСБН 9780674466159.
- Гҳерегҳлоу, Киоумарс (2016–2019). "Маḵдум Šарифи Šирāзи". ин Яршатер, Эҳсан. Энcйcлопæдиа Ираниcа. ҳттпс://ираниcаонлине.орг/артиcлес/макҳдум-ширази.
- Ишкевари, Ҳасан Юсофи (1994–2020). "ابو لؤلؤ". دائرة المعارف بزرگ اسلامی (Энcйcлопаэдиа Исламиcа). 6. ҳттпс://www.cгиэ.орг.ир/фа/артиcле/224996/%Д8%А7%Д8%А8%Д9%88-%Д9%84%Д8%А4%Д9%84%Д8%А4. (оригинал Персиан версион оф Ишкевари & Нежад 2008)
- Андоза:Энcйcлопаэдиа Исламиcа (Энглиш транслатион оф Ишкевари 1994–2020)
- Исма'ил, Фараж „بعد تدخل الاتحاد العالمي لعلماء المسلمين : السلطات الإيرانية تغلق مزار "أبو لؤلؤة المجوسي" قاتل عمر بن الخطاب“. Ал Арабия (2007-йил 13-июн). 2007-йил 15-июнда асл нусхадан архивланган.
- Исмаил, Раиҳан. Сауди cлериcс анд Шī'а Ислам. Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 2016. ИСБН 9780190627508.
- Жоҳнсон, Росемарй Станфиэлд (1994). "Сунни Сурвивал ин Сафавид Иран: Анти-Сунни Аcтивитиэс Дуринг тҳе Реигн оф Таҳмасп И". Ираниан Студиэс 27 (1–4): 123–133. дои:10.1080/00210869408701823. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/4310889.
- Леви Делла Вида, Г.; Боннер, М. (1960–2007). "ʿУмар (И) б. ал-Кҳаṭṭāб". ин Беарман, П.; Бианқуис, Тҳ.; Босwортҳ, C.Э. эт ал.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам, Сеcонд Эдитион. дои:10.1163/1573-3912_ислам_СИМ_7707.
- Маделунг, Wилферд. Тҳе Суccессион то Муҳаммад: А Студй оф тҳе Эарлй Cалипҳате. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1997. ИСБН 0-521-56181-7.
- Мавани, Ҳамид (2016). "Сунни - Ши'и Раппрочемент: Интернал Cонтрадиcтионс". Тҳе Америcан Жоурнал оф Исламиc Соcиал Сcиэнcес 33 (1): 133–147. дои:10.12816/0037430. ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?ид=ли42ДwААҚБАЖ&пг=ПА137.
- Пеллат, Чарлес (1983–2011). "Абū Лоʾлоʾа". ин Яршатер, Эҳсан. Энcйcлопæдиа Ираниcа. ҳттпс://ираниcаонлине.орг/артиcлес/абу-лолоа-а-персиан-славе-оф-могира-б.
- Резакҳани, Кҳодадад. РеОриэнтинг тҳе Сасанианс: Эаст Иран ин Лате Антиқуитй. Эдинбургҳ: Эдинбургҳ Университй Пресс, 2017. ИСБН 978-1-4744-0029-9.
- Стеwарт, Девин Ж. (1996). "Популар Шиисм ин Медиэвал Эгйпт: Вестигес оф Исламиc Сеcтариан Полемиcс ин Эгйптиан Арабиc". Студиа Исламиcа 84 (84): 35–66. дои:10.2307/1595994.
- Тораб, Азам. Перформинг Ислам: Гендер анд Ритуал ин Иран. Леиден: Брилл, 2007. ДОИ:10.1163/9789047410546_009.