Аcапулко де Хуарез (испанча: [акаˈпулко ðэ ˈхwаɾэс]) Файл:Аcапулcо де Жуáрез - эс - мх.огг Одатда Аcапулко деб аталади (/ˌæкəˈпʊлкоʊ/ АК-ə-ПУУЛ-коҳ[1][2]) – Мексиканинг Тинч океани соҳилидаги Герреро штатидаги шаҳар ва йирик денгиз порти, Мехико шаҳридан 380 км жанубда жойлашган. Акапулко чуқур, ярим доира шаклидаги кўрфазда жойлашган ва Мексика тарихининг дастлабки мустамлака давридан бери порт бўлиб келган[3]. Бу Панама ва Сан-Франсиско (Калифорния, Қўшма Штатлар) ўртасидаги юк ташиш ва круиз лайнерлар учун асосий портдир[4]. Акапулко шаҳри штатдаги энг катта шаҳар бўлиб, штат пойтахти Чилпансингодан ҳам анча катта. Акапулко, шунингдек, Мексиканинг энг йирик пляж ва балнеарио курорт шаҳри ҳисобланади[5].

Аcапулcо, Гуэрреро
Шаҳар
Acapulco panoramic skyline
Diana the Huntress Fountain
San Diego Fort Museum
La Quebrada
La Roqueta Island
Acapulco Hotel Zone
Mexican Tenis Open
Boca Chica Channel
Acapulco, Guerrero
Герб
Ҳукумат
Абелина Лóпез
Асос солинган 1550-йил 12-март
Майдон 1,880.60 км2 (726.10 кв ми)
Аҳолиси
 (2012)
687 608
Зичлиги 370 киши/км2
Вақт минтақаси УТCCСТ

Шаҳар Мексиканинг энг қадимги пляж курортларидан бири бўлиб, 1940-1960-йилларда Голливуд юлдузлари ва миллионерлар учун дам олиш маскани сифатида машҳур бўлган[6]. Акапулко бир вақтлар машҳур сайёҳлик курорти бўлган, аммо 2014-йилдан бери жиноий тўдалар зўравонлиги ва қотиллик сонининг катта ўсиши туфайли Акапулко энди кўплаб хорижий сайёҳларни ўзига тортмайди ва хавфсиз ҳудуд мақомини йўқотган. Бу Мексикадаги олтинчи ва дунёдаги еттинчи ўрин билан энг ҳалокатли шаҳарлар рўйхатидан жой олган[7]. АҚШ ҳукумати ўз фуқароларини Акапулcога саёҳат қилмаслик ҳақида огоҳлантиради[8]. 2016-йилда 918 та қотиллик[9] содир бўлган ва қотиллик даражаси дунёдаги энг юқори кўрсаткичлардан бири бўлган: аҳолининг ҳар 100 000 кишидан 103 таси қотиллик қурбони бўлган[10]. 2018-йил сентабрида шаҳарнинг бутун полицияси ҳарбийлар томонидан қуролсизлантирилди, чунки унга наркотик тўдалари кириб келган деган гумон бор.

Дам олиш маскани уч қисмга бўлинган: Кўрфазнинг шимолий томони ва ундан ташқариси „анъанавий“ ҳудуд бўлиб, у Парқуэ Папагаёдан Зокало орқали ва Калета ва Калетилла пляжларигача бўлган ҳудудни ўз ичига олади. Кўрфазнинг асосий қисми „Зона Дорада“ (испанчада „олтин зона“), бу ерда ХХ аср ўрталарида машҳурлар дам олган ва жанубий томонида янги ҳашаматли кўп қаватли „Диаманте“ (испанча „олмос“) меҳмонхоналар ва кондоминиумлар жойлашган.

„Акапулко“ номи нагуатл тилидан Аcа-пōл-cо сўзидан келиб чиққан бўлиб, „қамишлар йўқ қилинган ёки ювилиб кетган“[11] ёки „катта қамишлар ёнида“[12] деган маънони англатади, бу шаҳар муҳрида ҳам акс этган. Белгида икки қўл қамишни синдираётган ацтек типидаги глиф тасвири бор[3].

„Де Хуарез“ 1885-йилда Мексиканинг собиқ президенти (1806-1872) Бенито Хуарез шарафига расмий номга қўшилган. Филиппиндаги Капул ороли ва муниципалитети ўз номини Акапулкодан олган. Акапулко ўша пайтда Испания мустамлакаси бўлган Акапулкодан Манилагача бўлган транс-Тинч океани сузиб юриш йўлининг шарқий учи эди.

Тарихи

Колумбдан олдин

Акапулко кўрфазининг 1628-йилдаги релеф атласи

ВИИИ асрга келиб, Акапулко кўрфази атрофида кичик маданият мавжуд бўлиб, у 1520-йилларда тугашидан олдин аввалига Олмеклар, сўнгра бошқа бир қаторлар ҳукмдорлар бошқарган кичик маданият мавжуд бўлган. Акапулко кўрфазининг ўзида иккита Олмеc шаҳарлар бўлган, бири Плая Ларга, иккинчиси эса Эл Гуитаррон деб номланувчи тепаликда жойлашган. Олмеc таъсири бу ердаги тарқалиб кетган қишлоқларнинг йирикроқ тузилмаларга бирлашишига ва маросим марказларини қуришига сабаб бўлган[3].

Кейинчалик, Теотиҳуаcан таъсири Cуэрнаваcа ва Чилпанcинго орқали Аcапулcога келди. Кейинроқ Майя сивилизациясининг таъсири Теҳуантепек Истмусидан ҳозирги Оахака ҳудудлари орқали келди. Бу маълумотлар Плая Ҳорнос, Пиэ де ла Cуэста ва Тамбукода топилган археологик артефактлар орқали маълум[3].

ХИ асрда Аcапулcодан Нахуас ва Коиксаларнинг янги кўчиш тўлқинлари пайдо бўлди. Бу одамлар Астекларнинг олдинги авлодлари эди. ХВ аср охирида, тўрт йиллик ҳарбий курашдан сўнг, Акапулко Аҳуизотл (1486-1502) даврида Ацтеклар империяси таркибига кирди. Бироқ, бу узоққа бормади, чунки ацтеклар фақат шаҳар чеккасида уюшмаган ҳарбийлар орқали бошқарувни ташкил этишган. Шаҳар 1520-йилларда испанлар келгунига қадар уни ҳимоя қилишда ва у ерда яшашда давом этган Ёпес назорати остида эди[3][13].

ХВИ аср

Cодех Тудела: „Жанубий денгиздаги Акапулконинг Ёпе Ҳиндистони“

Акапулко кўрфази европаликлар томонидан қандай кашф этилганлиги ҳақида иккита тахмин мавжуд. Биринчиси, Испаниянинг Астек империясини босиб олганидан икки йил ўтгач, Ҳернан Кортес олтин топиш учун тадқиқотчиларни ғарбга юборган. Тадқиқотчилар 1523-йилдан кейин бу ҳудудни бўйсундиришган ва капитан Сааведра Серонга Кортес бу ерда турар-жой қуришга рухсат берган. Бошқалар кўрфаз 1526-йил 13-декабрда Сантяго Гевара капитанлигидаги Эл Тепаче Сантиаго номли кичик кема томонидан кашф этилганлигини таъкидлайди[3].

Биринчи энкомендеро 1525-йилда замонавий Акапулко муниципалитети таркибига кирувчи Какаҳуатепекда ташкил этилган. 1531-йилда бир қатор испанлар, хусусан, Хуан Родригес де Виллафуэрте Оахака соҳилини тарк этиб, ҳозир Акапулко шаҳри жойлашган Виллафуэрте қишлоғига асос солган. Виллафуэрте маҳаллий халқларни бўйсундира олмади ва бу охир-оқибат Куаутепек минтақасида Ёпа қўзғолонига олиб келди. Эрнан Кортес Васко Поркаёни маҳаллий халқ билан музокаралар олиб бориш учун юборишга мажбур бўлди. Акапулко провинсияси какао, пахта ва маккажўхори кўринишидаги солиқларни олган Родригес де Виллафуэртенинг энкомендеросига айланди[3].

Кортес 1530-йилларнинг бошларида Акапулкони йирик порт сифатида кашф қилди. Мехико шаҳри ва порт ўртасидаги биринчи йирик йўл 1531-йилда қурилган. Маркес номидаги йўл 1533- йилда Бружа Поинт ва Диамонд Поинт ўртасида қурилган. Кўп ўтмай, бу ҳудуд „алкадия“ (йирик вилоят ёки шаҳар) га айлантирилган[3].

Painting of a sandy beach, sun setting behind it, seen from the water. People sit by a hut with two longboats. A woman carries a basket on her head up the beach toward a tile-roof house. Lush forest is silhouetted against the late sunset.
Акапулко кўриниши. 1879-йил. Карл Салтзман сур’ати

Узоқ Шарқдаги испан савдоси Акапулкога Янги Испания иқтисодиётида муҳим ўрин эгаллашига олиб келди. 1550-йилда ўттизта испан оиласи Европа аҳолисининг сонини кўпайтириш учун Мехико шаҳридан бу ерга яшашга юборилди[3]. Галлеонлар 1565-йилга келиб Осиёдан Акапулкога кела бошладилар. Акапулко Филиппин билан тўғридан-тўғри савдоси туфайли Веракруздан кейин иккинчи энг муҳим портга айланади. Ушбу савдо Манила-Акапулко Галлеон йиллик савдосига қаратилган бўлиб, у Янги Испания, Европа ва Осиё ўртасидаги барча турдаги алоқаларнинг алоқаси бўлган. 1573-йилда портга Манила савдосининг монополи деган ном берилди[4].

ХВИИ-ХИХ асрлар

Ҳасекура Цуненага. Делегацияни Мексикага олиб борган япон самурайлари
Пуэрто Маркес

1614-йил 25-январда самурай Хасекура Цуненага бошчилигидаги делегация, юздан ортиқ япон христианлари ва йигирма икки самурайдан иборат Токугава Иэясу сёгун бошчилигида Япониядан Акапулкога католик дини билан яқинроқ муносабатлар ўрнатиш мақсадида етиб келди. Тез орада келишмовчилик юзага келди, унда япон самурайи Акапулкода испан мустамлакачи аскарини пичоқлади. Бунга Астек зодагонининг набираси бўлган тарихчи Чималпахин гувоҳ бўлган ва ёзиб қолдирган. Цуненага делегациясининг бир қисми маҳаллий аҳоли билан қолиб, шу ерда оила қуришади[14].

Галлеон савдоси ҳар йили ХВИ аср ўрталаридан ХИХ аср бошларигача давом этди. Янги Испанияга олиб келган ҳашаматли буюмлар инглиз ва голланд қароқчиларининг эътиборини тортган. Масалан, Френсис Дрейк, Генри Морган ва Томас Кавендиш, уни „Қора кема“ деб аташган. 1615-йилда Голландия флоти Акапулкога бостириб кирди ва ҳайдаб чиқарилишидан олдин шаҳарнинг кўп қисмини вайрон қилди. Сан-Диэго қалъаси кейинги йили портни ва келаётган кемаларнинг юкларини ҳимоя қилиш учун қурилди. Қалъа 1776-йилдаги зилзила натижасида вайрон бўлган ва 1778-1783-йилларда қайта тикланган.

ХИХ асрнинг бошларида қирол Чарлз ИВ Акапулкони Сюдад расмий ҳудуди деб эълон қилди ва у Испания қироллигининг муҳим қисмига айланди. Бироқ, кўп ўтмай, Мексикада мустақиллик уруши бошланди. 1810-йилда Хосе Мария Морелос й Павон Трес Палос жангида қироллик қўмондони Франсиско Паресни мағлуб этганидан кейин шаҳарга ҳужум қилди ва ёқиб юборди[3]. 1821-йилда Мексика мустақилликка эришгач, Манила Галлеонининг юриши тугади. Акапулконинг порт сифатидаги аҳамияти ХИХ асрнинг ўрталарида Калифорниядаги Олтин Руш даврида тикланди, Панамага борадиган ва келаётган кемалар бу ерда тўхтаб ўтди. Бу шаҳар 1854-йил 19-апрелда Антонио Лопес де Санта Анна томонидан қамал қилинган, кейин Герреро раҳбарияти Аютла режасини эълон қилиб, исён кўтарган. Муваффақияциз бир ҳафталик жангдан сўнг, Санта Анна орқага чекинган[15].

ХХ аср

Палма Сола тепасидан Акапулко кўрфази

1911-йилда инқилобий кучлар Акапулконинг асосий майдонини эгаллаб олишди[3]. 1920-йилда Уэлс шаҳзодаси (келажакдаги қирол Эдвард ВИИИ) бу ҳудудга ташриф буюрди. Кўрган воқеаларидан таъсирланиб, у ерни Европадаги ватандошларига тавсия қилиб, Мексикадаги элита орасида машҳур бўлди[16]. Меҳмонхона ва савдо инфратузилмаларининг катта қисми Корриган шаҳридан (Техас) Алберт Б. Пуллен исмли тадбиркор томонидан ҳозир Эски Акапулко деб номланувчи ҳудудда қурилган. 1933-йилда Карлос Барнард Ла Қуэбрада қояларидаги 12 хонадан иборат Эл Мирадор меҳмонхонасининг биринчи қисмини ишга туширди[17]. Wолф Счоэнборн катта миқдорда ўзлаштирилмаган ерларни сотиб олди ва Алберт Пуллен Лас Америcас меҳмонхонасини қурди.

1940-йилларнинг ўрталарида биринчи савдо приставкаси ва омборхоналар қурилди[4]. 1950-йилларнинг бошида Президент Мигел Алеман Валдес порт инфратузилмасини янгилади, электр линиялари, дренаж тизимлари, йўллар ва портни Мехико шаҳри билан боғлайдиган биринчи автомагистрални қурдирди.

Иқтисодиёт юксалди, хорижий инвестициялар кўпайди. 1950-йилларда Акапулко Элизабет Тейлор, Франк Синатра, Эдди Фишер ва Брижит Бардо каби миллионер Голливуд юлдузлари учун дам олиш масканига айланди. 1963-йилда Элвис Пресли иштирокидаги „Акапулкода қизиқарли“ Голливуд филми суратга олиш ишлари Акапулкода бўлиб ўтади. „Мистер Акапулко“ деб номланган собиқ сузувчи мусиқачи Тедди Стауффер меҳмонхона менежери („Вилла Вера“, „Касабланка“) бўлиб, Акапулкога кўплаб машҳурларни жалб қилган[18].

1940-йилларда атиги 4000 ёки 5000 аҳолидан 1960-йилларнинг бошларида Акапулкода 50 000 га яқин аҳолига ўсди[19]. 1958-йилда Папа Пий ХИИ томонидан Акапулко епархияси ташкил этилган. 1983-йилда у архепархияга айланди[20].

Акапулко силуэти

1960—1970-йилларда янги меҳмонхона курортлари қурилди, турар жой ва транспорт арзонлашди. Энди Акапулкода дам олиш учун миллионер шаҳар бўлиши шарт эмас эди. Хорижлик ва мексикалик ўрта синф энди бу ерга саёҳат қилиш имкониятига эга эди. Бироқ, кўрфазнинг жанубий қисмида кўпроқ меҳмонхоналар қурилгач, 1950-йиллардаги эски меҳмонхоналар ўз улуғворлигини йўқотди[21]. 1968-йилги Мехико шаҳрида Ёзги Олимпиада ўйинлари учун қўшни Акапулкода елканли (кейин яхта) мусобақалари бўлиб ўтди.

1970-йилларда портнинг сезиларли даражада кенгайиши кузатилди[4].

1978-йилги "Олам гўзали " танлови шу шаҳарда бўлиб ўтди[22]. 1983-йилда қўшиқчи Хуан Габриэл Акапулкога ҳурмат бажо келтирувчи „Амор этерно“ қўшиғини ижро этди. Қўшиқ биринчи ва энг машҳур Роcíо Дúрcал томонидан ёзилган. Бундан ташқари, Акапулко актриса, қўшиқчи ва комедиячи Аида Пирснинг ватани бўлиб, у 1980, 1990 ва ХХИ асрнинг биринчи ўн йиллигида шуҳрат қозонган.

Рута дел Сол деб номланувчи пуллик йўл 1990-йилларда Мехико ва Акапулко ўртасидаги тоғларни кесиб ўтиб қурилган. Саёҳат атиги уч ярим соат давом этади, бу Акапулкони Мехико шаҳри аҳолиси учун дам олиш кунларининг севимли жойига айлантиради. Айнан ўша даврда Акапулконинг туристик йўналиш сифатида иқтисодий таъсири ижобий ўсди ва натижада Cолегио Наутилус каби янги хизмат турлари пайдо бўлди. Мамлакат ҳукумати томонидан қўллаб-қувватланган ушбу таълим лойиҳаси Акапулкода яшовчи маҳаллий ва хорижий инвесторлар ва ишбилармонлар оилалари учун яратилган бўлиб, улар ўз фарзандлари учун икки тилли ва халқаро таълимга муҳтож бўлган.

Порт ўсишда давом этди ва 1996-йилда операцияларни бошқариш учун янги хусусий компания АПИ Аcапулcо яратилди. Бу бирлаштирилган операциялар ва ҳозир Акапулко Тинч океанига автомобил экспорти учун асосий порт ҳисобланади[4].

Шаҳар 1997-йилда Паулин тўфонидан катта зарар кўрди. Тўфон пайти сайёҳларни қочиб кетган ва шаҳарда 100 дан ортиқ одам ҳалок бўлган. Қурбонларнинг аксарияти шаҳарни ўраб турган тик тоғ ёнбағирларида қурилган ҳудудларда яшовчи қашшоқлар бўлган. Бошқа қурбонларни тўлқинлар ва шамоллар 240 км гача суриб ташлаган. Асосий йўл, Авенида Костера, ҳам катта зарар кўрди[23].

ХХИ аср

Овчи Диана фаввораси

ХХИ асрда Мексикадаги гиёҳванд моддалар уруши Акапулкодаги туризмга салбий таъсир кўрсатди, шу пайтдан бери гиёҳванд моддалар савдогарлари Жанубий Америкадан гиёҳванд моддаларни олиб келадиган Герреро қирғоқ маршрути учун, шунингдек, 2006-йилдан бери картелларга қарши курашаётган аскарлар бир-бири билан курашмоқда.

2009-йилнинг ёзида Эски Акапулко қирғоғида 18 та қуролли жангарилар ва аскарлар ўртасида йирик қуролли жанг бўлиб ўтди ва бир неча соат давом этган бу можарода 16 қуролли ва икки оддий аскар ўлдирилди[21][24]. Бу 2009-йил бошида чўчқа гриппи пандемияси Мексика иқтисодиётини деярли фалаж қилиб, меҳмонхоналарни сайёҳларни қайтариш учун чегирмалар беришга мажбур қилганидан кейин содир бўлди[24]. Бироқ, 2009-йилда меҳмонхоналар бандлиги аввалги йилга нисбатан беш фоизга камайди[25]. 2009-йил декабр ойида Артуро Белтран Лейванинг ўлими Белтран Лейва картелидаги турли гуруҳлар ўртасида низоларга сабаб бўлди.

Гуруҳ зўравонликлари Акапулкода 2010 ва 2011-йилгача давом этди, айниқса 2010-йил 1- мартда гиёҳванд моддалар билан боғлиқ зўравонлик оқибатида камида 15 киши ҳалок бўлди. 2011-йил 8-январда яна 15 киши ўлди. Биринчи ҳодиса қурбонлари орасида шаҳар полициясининг олти нафар ходими ва собиқ мернинг укаси ҳам бор бўлди[26]. Иккинчи воқеада Плаза Сендеро савдо маркази яқинида ташлаб кетилган 15 нафар йигитнинг бошсиз жасади топилган[27]. 2011-йил 20-август куни Мексика расмийлари Акапулкода бешта бошсиз жасад топилгани, улардан учтаси шаҳарнинг асосий сайёҳлик ҳудудига жойлаштирилгани ва иккитаси бир неча бўлакларга бўлингани ҳақида хабар берди.

2013-йилнинг 4-февралида олтита испаниялик эркакни боғлаб, талон-торож қилишди ва улар билан бирга бўлган олти нафар испаниялик аёлни Акапулко чеккасидаги пляждаги уйга бостириб кирган бешта ниқобли қуролли шахс тўда билан зўрлади. 2014-йил 28-сентябр куни мексикалик сиёсатчи Браулио Сарагоса шаҳардаги Эл Мирадор меҳмонхонасида отиб ўлдирилган. У жанубий Герреро штатидаги консерватив мухолифат Миллий ҳаракат партияси (ПАН) раҳбари бўлган. Бир қанча сиёсатчилар ҳудудда фаолият юритаётган наркотик картеллари нишонига айланган. Ҳозирча тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда, бироқ ҳеч ким ҳибсга олинмаган[28]. Гиёҳванд моддалар картеллари билан алоқадор шахсларнинг ҳаракатлари Акапулко шаҳрининг миллий ва халқаро сайёҳлар орасида машҳурлигини йўқотди. Диреccиóн Генерал де Аэронáутиcа Cивил томонидан таъкидланишича, Акапулкога келган халқаро флерлар сони 2006-йилда рўйхатдан ўтган 355 760 тадан 2015-йилда 52 684 тагача камайди, Акапулкога учаётган халқаро сайёҳлар сони эса 85 % га камайди. 2018 йилда Мексика Қуролли Кучлари шаҳарга кириб, уни ишғол қилишга киришди. Полициянинг иккинчи бўлими картелларга алоқадорлиги ҳақидаги даъволардан сўнг қуролсизлантирилди.

Panoramic view of the bay.
Панорамиc виэw оф тҳе бай.

География ва иқлим

Акапулко халқаро аэропорти

Аcапулcо Мексиканинг Тинч океани соҳилида Герреро штатида жойлашган шаҳар[29]. Муниципалитетнинг 40 фоизи тоғли ҳудуд; яна қирқ фоизи ярим ясси; қолган йигирма фоиз эса текисликдан иборат.Денгиз сатҳидан 1, 699 метр баландликда жойлашган. Энг юқори чўққилари — Потреро, Сан-Николас ва Алто Камарон. Бир йирик дарё муниципалитетидан оқиб ўтади: Папагаё ва унинг бир қатор арроёлари (оқимлари). Шунингдек, иккита кичик лагуна, Трес Палос ва Коюка, бир қатор термал булоқлар мавжуд.

Акапулко тропик нам ва қуруқ иқлимга эга. Фасллари иссиқ ва қуруқ. Фасллар орасидаги ҳарорат Мексикадаги шимолдаги курортларга қараганда бир текисроқ, аммо бу баландликка қараб фарқ қилади. Энг иссиқ жойлар шаҳарнинг денгизга яқин томонларида мавжуд. Тропик бўронлар майдан ноябргача хавф туғдиради. Ўрмонли ҳудудлар қишки қурғоқчилик мавсумида баргларни тўкади, энг баланд жойлардаги қарағайлар доимо яшил рангда. Фаунаси асосан кийик, майда сутемизувчилар, қуруқлик ва денгиз қушларининг хилма-хиллиги, тошбақа каби денгиз ҳайвонларидан иборат[3].

Аcапулcо иқлими
Кўрсаткич Ян Фев Март Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ной Дек Йил
Мутлақ максимал, °C 30,4 30,4 30,4 37 38 36 37,5 37,5 36 36 35,5 36,5 39,5
Ўртача ҳарорат, °C 26,8 27 26,9 27,4 28,3 28,5 28,7 28,6 28,2 28,4 28,1 27,5 31,3
Мутлақ минимал, °C 23,3 23,5 23,5 24 25,1 25,2 25,1 25,1 24,7 25,1 24,8 24,1 24,5
Ёғингарчилик меъёри, мм 14,8 5,8 2,2 3,2 26,1 263,3 246,9 295,2 309,6 138,8 20,1 10,8 1,336,8
Акапулко денгизининг ўртача ҳарорати[30]
Январ Феврал март апрел май Июн Июл август Сентябр Октябр Ноябр декабр
28.1 °C (82.6 °Ф) 28.2 °C (82.8 °Ф) 27.6 °C (81.7 °Ф) 28.6 °C (83.5 °Ф) 29.4 °C (84.9 °Ф) 29.7 °C (85.5 °Ф) 29.9 °C (85.8 °Ф) 30.0 °C (86.0 °Ф) 29.9 °C (85.8 °Ф) 29.5 °C (85.1 °Ф) 29.1 °C (84.4 °Ф) 28.7 °C (83.7 °Ф)

Денгиз ҳарорати анча барқарор, энг паст ҳарорат 82 °Ф (28 °C) даража январ-март ойлари орасида ва энг юқори 86 °Ф (30 °C) августда қайд этилган[31].

Ҳукумат

Муниципалитетнинг пойтахти сифатида Акапулко шаҳри 700 дан ортиқ бошқа ҳудудлар учун ҳукумат ҳокимияти ҳисобланади[5], улар биргаликда 1,880,60 км 2 ҳудудга эга[3]. Бу муниципалитет жанубда Чилпансинго, Хуан Р Эскудеро (Тиэрра Колорада), Сан-Маркос, Коюка де Бенитес муниципалитетлари билан Тинч океанига чегарадош.

Метрополитан ҳудуди Акапулко де Хуарес ва Коюка де Бенитес муниципалитетларидан иборат. Ҳудуднинг аҳолиси 2015-йил маълумотларига кўра 786 830 киши[32].

Демографияси

Аҳолиси

Миллий статистика ва география институти (ИНЕГИ) томонидан 2010-йил 12-июндаги ИИ Аҳоли ва уй-жойларни рўйхатга олиш натижаларига кўра, Акапулко Герреро штатидаги энг кўп аҳоли яшайдиган шаҳардир. Шу пайтгача жами аҳоли сони 673 479 киши бўлиб, шундан 324 746 нафари эркаклар ва 348 733 нафари аёллар бўлган. Бу Мексикадаги йигирма иккинчи энг зич шаҳар ва Мексикадаги ўнинчи ўринда турувчи энг кўп аҳоли пункти ҳисобланади[33].

2010-йилда Миллий статистика ва география институти, Миллий аҳоли кенгаши ва ижтимоий ривожланиш котибияти томонидан амалга оширилган охирги ҳисоб ва расмий делимитацияга мувофиқ, Акапулко пойтахти ҳудуди 3 538,5 км 2 га эга бўлиб, жами 863 431 аҳолини бирлаштирган. Мексика Миллий автоном университети томонидан 2002-йилда ўтказилган иқлим ва география бўйича тадқиқотга кўра, 2015 ва 2020-йилларда Акапулко шаҳри аҳолиси бир миллиондан ошади.

Аҳолининг ўсиши
ЙилАҳоли±%
19004 932—    
19105 900+19.6%
19215 768−2.2%
19306 529+13.2%
19409 993+53.1%
195028 512+185.3%
196049 149+72.4%
1970174 378+254.8%
1980301 902+73.1%
1990515 374+70.7%
2000620 656+20.4%
2010673 479+8.5%

<тимелине> Cолорс=

ид:лигҳтгрей валуэ:грай(0.9)
ид:даркгрей валуэ:грай(0.8)
ид:сфондо валуэ:ргб(1,1,1)
ид:барра валуэ:ргб(0.4,0.5,1)

ИмагеСизе = wидтҳ:600 ҳеигҳт:333 ПлотАреа = лефт:50 боттом:50 топ:30 ригҳт:30 ДатеФормат = х.й Период = фром:0 тилл:750000 ТимеАхис = ориэнтатион:вертиcал АлигнБарс = жустифй СcалеМажор = гридcолор:даркгрей инcремент:100000 старт:100000 СcалеМинор = гридcолор:лигҳтгрей инcремент:100000 старт:100000 БаcкгроундCолорс= cанвас:сфондо

БарДата=

бар:1900 техт:1900
бар:1910 техт:1910
бар:1921 техт:1921
бар:1930 техт:1930
бар:1940 техт:1940
бар:1950 техт:1950
бар:1960 техт:1960
бар:1970 техт:1970
бар:1980 техт:1980
бар:1990 техт:1990
бар:2000 техт:2000
бар:2010 техт:2010

ПлотДата=

cолор:барра wидтҳ:20 алигн:лефт
бар:1900 фром: 0 тилл:4932
бар:1910 фром: 0 тилл:5900
бар:1921 фром: 0 тилл:5768
бар:1930 фром: 0 тилл:6529
бар:1940 фром: 0 тилл:9993
бар:1950 фром: 0 тилл:28512
бар:1960 фром: 0 тилл:49149
бар:1970 фром: 0 тилл:174378
бар:1980 фром: 0 тилл:301902
бар:1990 фром: 0 тилл:515374
бар:2000 фром: 0 тилл:620656
бар:2010 фром: 0 тилл:673479

ПлотДата=

бар:1900 ат:5000 фонцизе:С техт: 4,932 шифт:(-8,5)
бар:1910 ат:6000 фонцизе:С техт: 5,900 шифт:(-8,5)
бар:1921 ат:5800 фонцизе:С техт: 5,768 шифт:(-8,5)
бар:1930 ат:6600 фонцизе:С техт: 6,529 шифт:(-8,5)
бар:1940 ат:10000 фонцизе:С техт: 9,993 шифт:(-8,5)
бар:1950 ат:28600 фонцизе:С техт: 28,512 шифт:(-8,5)
бар:1960 ат:49200 фонцизе:С техт: 49,149 шифт:(-8,5)
бар:1970 ат:174400 фонцизе:С техт: 174,378 шифт:(-8,5)
бар:1980 ат:302000 фонцизе:С техт: 301,902 шифт:(-8,5)
бар:1990 ат:515400 фонцизе:С техт: 515,374 шифт:(-8,5)
бар:2000 ат:620700 фонцизе:С техт: 620,656 шифт:(-8,5)
бар:2010 ат:673500 фонцизе:С техт: 673,479 шифт:(-8,5)

ТехтДата=

фонцизе:С пос:(20,20)
техт: Институто Наcионал де Эстадíстиcа й Географíа 

</тимелине>

Иқтисодиёт

Туризм муниципалитетнинг асосий иқтисодий даромади бўлиб, туризмнинг асосий маркази Акапулко кўрфазида жойлашган. Муниципалитет аҳолисининг қарийб етмиш уч фоизи тижорат билан шуғулланади, тижоратнинг аксарияти туризм ва порт билан боғлиқ. Тоғ-кон саноати ва ишлаб чиқаришда аҳолининг йигирма фоизидан камроғи ишлайди ва фақат беш фоизга яқини қишлоқ хўжалиги билан банд. Саноат ишлаб чиқариши асосан идишларни қуйиш, сут маҳсулотлари, семент маҳсулотлари ва энергия ишлаб чиқариш билан чекланган. Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларига помидор, маккажўхори, тарвуз, ловия, яшил чили қалампири, полиз экинлари киради[3].

Туризм

Калета пляжи
Акапулко кўрфази
Папагаё боғи

Акапулко Мексиканинг энг қадимги қирғоқ бўйидаги сайёҳлик йўналишларидан бири бўлиб, 1950-йилларда Голливуд юлдузлари ва миллионерлар дам олган жой сифатида машҳур бўлган[34]. Ҳозирги вақтда Акапулкодаги сайёҳлар товламачилик йўли билан пул ўғирлаган ва ташриф буюрувчиларни қамоққа олиш таҳдиди билан қўрқитадиган коррупсион маҳаллий полиция билан муаммоларга дуч келишмоқда[35][36][37].

Шаҳар учта туристик ҳудудга бўлинган.

Анъанавий Акапулко портнинг эски қисми бўлиб, у ерда Жонни Вайсмуллер ва Жон Уэйнга тегишли Ҳотел Лос Фламингос каби меҳмонхоналар кўрфазнинг шимолий чеккасида жойлашган. Калета ва Калетилла пляжлари, Ла Қуэбрада қояларининг ғаввослари ва Эл Зокало номи билан машҳур шаҳар майдони каби диққатга сазовор жойлар билан боғланган. Акапулконинг бу қисмининг гуллаб-яшнаши 1930-йилларнинг охиридан 1960-йилларгача давом этди ва ҳудудни янада рривожлантириш ишлари 1980-йиллада тугатилди[34][38]. Шаҳарнинг бу эски қисми ҳозир асосан ўрта синф, мижозларига хизмат қилади, янги барпо этилган бўлим эса мексикалик юқори синфларга хизмат қилади, уларнинг аксарияти шаҳарнинг эски, анъанавий қисмига ҳеч қачон бормайди[34].

Акапулко Дорадо 1950 ва 1970-йиллар орасида ривожланган ва Акапулко халқаро аэропортидан тахминан 25 дақиқа масофада жойлашган. Бу портдаги энг кўп сайёҳлар оқимини тақдим этадиган ҳудуд, Акапулко кўрфазининг катта қисми, Икакос, Костера Мигел Алеман проспектидан ўтиб, Папагаё боғигача боради. Унда бир нечта меҳмонхоналар мавжуд.

Аcапулcо Диаманте, шунингдек, Пунта Диаманте номи билан ҳам танилган, портнинг энг янги ва энг ривожланган қисми бўлиб, инвестициялар Мексикада ҳашаматли объэктларнинг энг катта концентрациясидан бирини, жумладан эксклюзив меҳмонхоналар ва халқаро курортлар занжирларини, турар-жой мажмуаларини, ҳашаматли кондоминиумларни ва бошқаларни яратди. хусусий виллалар, курортлар, ресторанлар, харид қилиш жойлари ва голф майдони. Лас-Брисасдаги Сcениc автомагистралидан бошланиб, у Пуэрто Маркес ва Пунта Диамантени ўз ичига олади ва Барра Виэжа пляжигача чўзилади. Акапулко халқаро аэропортидан 10 дақиқа масофада жойлашган. Бу ҳудудда, бутун Боулевард де лас Наcионес бўйлаб, деярли барча транспорт автомобил, лимузин ёки голф аравачасида амалга оширилади.[38]

Халқаро Трансатлантик портида круиз лайнери лейтенант Хосе Азуэта
Акапулконинг Мигел Алеман қирғоқ проспекти
Биродарлик ва хочнинг қўллари, Тинчлик экуменик черкови
Мамлакат Тури Манба
Канада Консуллик агентлиги [39]
Қўшма Штатлар Консуллик агентлиги [40]
Россия Федерацияси Фахрий консул [41]
Финландия Фахрий консул [42]
Франсия Фахрий консул [43]
Филиппин Фахрий консул [44]
Полша Фахрий консул [45]
Испания Фахрий консул [46]
Бирлашган Қироллик Фахрий консул [47]

 

Тури (cритериа) Сайт Манзил Тавсиф Расм Мнб.
Аралашган Тарихий Манила ‑ Акапулко Галлеон савдо йўли Филиппин ва Мексика
Оқ ранг Тинч океанидаги Манила галлеонларининг йўналишини ифодалайди

Манбалар

  1. ↑ „Аcапулcо“. Cоллинс Энглиш Диcтионарй. ҲарперCоллинс. Қаралди: 2019-йил 28-август.
  2. ↑ "Аcапулcо". Лехиcо УК Энглиш Диcтионарй. Охфорд Университй Пресс. Арчивед фром тҳе оригинал он 2020-01-15. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20200115030247/ҳттпс://www.лехиcо.cом/дефинитион/аcапулcо. 
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 „Энcиcлопедиа де лос Муниcипиос де Мéхиcо Эстадо де Гуэрреро Аcапулcо де Жуáрез“ (эс). ИНАФЕД. 2007-йил 30-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 10-январ.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 „Ҳисторй оф АПИ Аcапулcо“ (эс). Администраcион Портуариа Интеграл. 2016-йил 9-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 10-январ.
  5. ↑ 5,0 5,1 „ИНЕГИ Cенсус 2005“ (эс). 2011-йил 13-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 10-январ.
  6. ↑ Леэ Стаcй. Мехиcо анд тҳе Унитед Статес. Неw Ёрк: Маршалл Cавендиш Публишинг, 2003. п. 954 (п. 16). ИСБН 978-0-7614-7403-6.
  7. ↑ „50 оф тҳе мост дангероус cитиэс ин тҳе wорлд“, УСА Тодай, Аугуст 14, 2019
  8. ↑ „Аcапулcо: Тҳе ресорт киллед бй другс, гунс анд гангс“ ат Скй Неwс wебсите, Фебруарй 26, 2018
  9. ↑ „Аcапулcо ис Ноw Мехиcўс Мурдер Cапитал“, Тҳе Wашингтон Пост, Аугуст 24, 2017.
  10. ↑ „Маринес сwооп он Аcапулcо ас энтире полиcе форcе ин фадед ресорт cитй оф Аcапулcо ис инфилтратед бй cартелс“, Тҳе Телеграпҳ, Септембер 26, 2018
  11. ↑ Робело, Cеcелио А.. Диccионарио де Азтеқуисмос. Мехиcо: Имп. дел Мусео Н. де Арқуэлогíа, Ҳисториа й Этнологíа, 1912 — 43–44-бет. 
  12. ↑ Наҳуатл -пōл- ис ан аугментативе суффих, анд ит алсо ис а верб роот меанинг „дестрой“.
  13. ↑ Cабрера Гуэрреро, Мартҳа Эугениа, 1990, Лос побладорес преҳиспáниcос де Аcапулcо, ИНАҲ, ИСБН 968-6487-44-1
  14. ↑ „Тҳе Ункноwн Сторй оф тҳе Самураи Wҳо Травелед то Мехиcо Ҳундредс оф Еарс Аго“. Cуриосмос (2020-йил 10-феврал). Қаралди: 2021-йил 19-апрел.
  15. ↑ Фоwлер, Wилл (2007). Санта Анна оф Мехиcо. Линcолн, НЕ: Университй оф Небраска Пресс. п. 313. ИСБН 9780803211209.
  16. ↑ Эченберг, Мйрон Ж.. Ҳумболдт'с Мехиcо: Ин тҳе Фооцтепс оф тҳе Иллустриоус Герман Сcиэнтифиc Травеллер. МcГилл–Қуээн'с Университй Пресс, 2017 — 7-бет. ИСБН 978-0773549401. 
  17. ↑ Делгадо, Кевин. Эхплорер'с Гуиде Аcапулcо: А Греат Дестинатион. Cоунтрйман Пресс, 2010 — 49-бет. ИСБН 978-1581571158. 
  18. ↑ „Теддй Стауффер: Дер Сwингкöниг им Парадиэс – СТОCКПРЕСС.де“ (де). стоcкпресс.де. 2010-йил 24-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 22-август.
  19. ↑ Wорлд Боок Энcйcлопедиа, 1967 Эдитион, Вол. 1, п. 19
  20. ↑ „Ҳисториа де ла Арқуидиócесис“ (эс). Арчдиоcесе оф Аcапулcо. 2010-йил 6-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 10-январ.
  21. ↑ 21,0 21,1 Лаcей, Марc. „Аcапулcо, Лонг Доттед Wитҳ Тоурисц, Ис Ноw Ҳоме то Друг Wар“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2009-йил 8-июн). 2014-йил 12-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 10-январ.
  22. ↑ Тҳе Арт оф Солидаритй: Висуал & Перформативе Политиcс ин Cолд Wар Латин Америcа Мор: . Университй оф Техас Пресс, 2018 — 174-бет. ИСБН 978-1477316405. 
  23. ↑ Дависон, Пҳил. „109 деад ас Ҳурриcане Паулине баттерс Мехиcо“. Тҳе Индепендент (1997-йил 10-октябр). 2012-йил 4-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 10-январ.
  24. ↑ 24,0 24,1 Эллингwоод, Кен. „Аcапулcо шоотоут леавес 18 деад“. Лос Ангелес Тимес (2009-йил 8-июн). 2010-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 10-январ.
  25. ↑ Жуáрез, Алфонсо. Десcиэнде оcупаcиóн (эс). Реформа (2010-йил 6-январ), с. 12.
  26. ↑ „Мехиcо: Гуэрреро нарcо-виоленcе бреакс грислй реcорд“. www.ww4репорт.cом. 2010-йил 18-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 15-март.
  27. ↑ „Мехиcо виоленcе: Ҳеадлесс бодиэс фоунд ин Аcапулcо“. ББC Неwс (2011-йил 8-январ). 2018-йил 2-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-июн.
  28. ↑ „Мехиcо политиcиан Браулио Зарагоза гуннед доwн ин Аcапулcо“. ББC Неwс (2014-йил 29-сентябр). 2014-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 29-сентябр.
  29. ↑ „Регионализаcиóн“ (эс). Энcиcлопедиа де Лос Муниcипиос й Делегаcионес де Мéхиcо Эстадо де Гуэрреро. ИНАФЕД Институто пара эл Федералисмо й эл Десарролло Муниcипал СЕГОБ Сеcретарíа де Гобернаcиóн (2010). 2012-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 18-апрел.
  30. ↑ „Монтҳлй Аcапулcо де Жуáрез wатер температуре чарт“. Сеатемпературес.орг. 2015-йил 23-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 20-январ.
  31. ↑ Лтд. „Аcапулcо де Жуáрез Сеа Температуре Деcембер Авераге, Мехиcо - Сеа Температурес“. Wорлд Сеа Температурес. 2015-йил 23-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 23-декабр.
  32. ↑ „Делимитаcиóн де лас зонас метрополитанас де Мéхиcо 2005“ (эс). ИНЕГИ (2005). 2011-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 10-январ.
  33. ↑ „Принcипалес ресултадос пор лоcалидад 2010 (ИТЕР) - Гуэрреро“. Институто Наcионал де Эстадíстиcа й Географíа. 2012-йил 13-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-ноябр.
  34. ↑ 34,0 34,1 34,2 Девлин. „Wалкинг тҳе wалк, талкинг тҳе талк – cита wитҳ тҳе шадй 'ладй' ин Аcапулcо“. МехCоннеcт (2007-йил 16-феврал). 2010-йил 4-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 10-январ.
  35. ↑ „Деалинг wитҳ тҳе Полиcе“. Реал Аcапулcо (2009-йил 25-январ). 2011-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 23-феврал.
  36. ↑ „cоррупт Мехиcан полиcе сторй“. Лонелй Планет (2010-йил 5-январ). Қаралди: 2011-йил 23-феврал.
  37. ↑ „( Беwаре оф Полиcе Cорруптион)“. Трип Адвисор (2006-йил 30-январ). Қаралди: 2011-йил 23-феврал.
  38. ↑ 38,0 38,1 Жуарез, Алфонсо. Cонфíан эн салвар темпорада турíстиcа (эс). Реформа (2009-йил 30-декабр), с. 12.
  39. ↑ „Сеcретарíа де Релаcионес Эхтериорес - Гобиэрно - гоб.мх“. www.сре.гоб.мх. 2013-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-апрел.
  40. ↑ „Сеcретарíа де Релаcионес Эхтериорес - Гобиэрно - гоб.мх“. www.сре.гоб.мх. 2013-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-апрел.
  41. ↑ „Сеcретарíа де Релаcионес Эхтериорес - Гобиэрно - гоб.мх“. www.сре.гоб.мх. 2013-йил 29-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-апрел.
  42. ↑ „Сеcретарíа де Релаcионес Эхтериорес - Гобиэрно - гоб.мх“. www.сре.гоб.мх. 2013-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-апрел.
  43. ↑ „Сеcретарíа де Релаcионес Эхтериорес - Гобиэрно - гоб.мх“. www.сре.гоб.мх. 2013-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-апрел.
  44. ↑ „Сеcретарíа де Релаcионес Эхтериорес - Гобиэрно - гоб.мх“. www.сре.гоб.мх. 2013-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-апрел.
  45. ↑ „Сеcретарíа де Релаcионес Эхтериорес - Гобиэрно - гоб.мх“. www.сре.гоб.мх. 2013-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-апрел.
  46. ↑ „Сеcретарíа де Релаcионес Эхтериорес - Гобиэрно - гоб.мх“. www.сре.гоб.мх. 2013-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-апрел.
  47. ↑ „Сеcретарíа де Релаcионес Эхтериорес - Гобиэрно - гоб.мх“. www.сре.гоб.мх. 2013-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 24-апрел.

Ҳаволалар