Ziyosfera

Acquacotta

Аcқуаcотта (Италянча талаффузи: ˌаккwаˈкɔтта , сўзма-сўз таржимаси: „қайнатилган сув“) — италян ошхонасида, асосан, иссиқ булён асосида тайёрланадиган нонли шўрва. У дастлаб деҳқонларнинг таоми сифатида тайёрланган. Италянлар бу овқатни тайёрлаш ва истеъмол қилишни қадим замонларда бошлаган. Бу таом илк бора жанубий Тоскана ва Лацио шимолидаги Маремма деб номланувчи қирғоқ ҳудудида тайёрланганлиги айтилади. Мазкур егулик тури қотган ва эскирган нонни истеъмол қилиш учун бир восита сифатида ўйлаб топилган. Замонавий даврда таом учун фойдаланиладиган масаллиқлар тури кўпайиб, баъзан қўшимча маҳсулотлардан ҳам кенг фойдаланила бошланган. Шўрванинг „аcқуаcотта cон фунгҳи“ ва „аcқуаcотта cон пеперони“ каби турлари мавжуд.

Аcқуаcотта

Аcқуаcотта шўрваси
Тури шўрва
Миллий ошхона Италян ошхонаси
Келиб чиқиши Маремма, Италия
Асосий компонентлари Сув, қотган нон, пиёз, зайтун мойи
Бошқа компонентлари Сабзавотлар, қолган овқатлар
Ўхшашлари Аcқуаcотта cон фунгҳи, аcқуаcотта cон пеперони
Италиянинг Милан шаҳридаги ресторанда тайёрланган Аcқуаcотта
Аcқуаcотта, ловия ва минестроне шўрваси

Тарихи

Аcқуаcотта италян халқининг оддий, анъанавий миллий таомидир. Таом Маремма номи билан машҳур бўлиб[1], у асосан Тоскана қирғоғининг жанубий ярмини қамраб олган ва шимолий Лациога қадар чўзилган қирғоқ минтақасида тайёрланиб келинади[2][3]. Шўрва номидаги аcқуаcотта сўзи италян тилида „қайнатилган сув“ деган маънони англатади[2][4]. Бу егулик дастлаб деҳқон оилалари рационида бўлган қадимий таом сифатида қабул этилган. Унинг рецепти қисман Тоскана ўрмонида чўчқачилик (айрим ҳолатларда кўмир ишлаб чиқарувчи) билан шуғулланган, камбағал халқ вакиллари орасида оммалашган[4][5][6]. Шунингдек, бу шўрва Маремма ҳудудидаги деҳқон ва чўпонлар томонидан ҳам тайёрланган ва кенг истеъмолда бўлган[а][8]. У тарихан антипасто таоми ўлароқ қабул этилган италян ошхонасининг илк емак туридир[3]. Аcқуаcотта бугунги кунда ҳам Маремма ва бутун Италия ҳудудидаги энг машҳур таомлардан бири саналади[1].

Аслида Аcқуаcотта қотган нонни истеъмол қилиш учун бир восита сифатида ихтиро қилинган[5]. Ўтинчи ва чўпон сингари уйдан олисда ишлайдиган касб вакиллари узоқ вақт мобайнида яхши сақланиши мумкин бўлган нон ва бошқа озиқ-овқат маҳсулотларини (масалан, панcетта ва тузлангам балиқ) ўзлари билан олиб юрган[5]. Аcқуаcотта таоми қотган нонни маринадлаш учун ишлатилган ва шу билан бирга, қотган нонни юмшатишга ҳам хизмат қилган[1][5].

Аcқуаcотта ҳақидаги афсона тош шўрва консепсияси билан боғлиқдир. Афсона фақат тошлардан иборат қишлоқда бўлган камбағал саёҳатчининг ҳикоясига асосланади. Саёҳатчи қишлоқ аҳолисидан ўзининг тош шўрваси учун турли хил масаллиқларни олишга муваффақ бўлади[6] ва аcқуаcотта таомини тайёрлайди[6].

Масаллиқлари

Тарихий жиҳатдан олиб қаралганда, аcқуаcоттанинг асосий таркиби сув, қотган нон, пиёз, помидор ва зайтун мойидан иборат бўлган[3]. Шунингдек, таомга турли сабзавотлардан тайёрланган овқат қолдиқлари қўшилган[4][2]. 1800-йилларда кенг тарқалган баъзи рецептларига кўра, ХИХ асрнинг сўнгги ўн йилликларигача Италияда қимматбаҳо масаллиқ саналган помидор ўрнига ярим пишган узумдан олинган шарбат[5] — агрестодан фойдаланилган[5].

Ҳозирги кунда

Аcқуаcоттанинг замонавий ва асосий масаллиғи сифатида эскирган, янги ёки қовурилган нондан фойдаланилади[2][9]. Шунингдек, таомга қўшимча масаллиқлар сифатида сабзавотли булён, тухум, пармезан ва пеcорино тосcано каби пишлоқлар, селдерей, саримсоқ, райҳон, канеллини каби ловия турлари, карам, лимон шарбати, туз, қалампир, картошка ва бошқа маҳсулотлар қўшилади[4][2][1][3][9]. Баъзида поcини сингари истеъмол қилиш мумкин бўлган қўзиқоринлар[5], аругула, сачратқи, ялпиз, чард, ҳиндибо, караҳиндиба, сув тереси, валериан ва бошқа турли сабзавотлар ва кўкатлардан фойдаланиш мумкин[9]. Сув қайнаётган бир вақтда, булённинг таъмини яхшилаш мақсадида турли кўкатлар қўшилади[9]. Бу егуликка қовурилган тухум ҳам қўшиш мумкин[1][6]. Замонавий усуллар билан аcқуаcотта тайёрлаш бир неча соатдан бир кунгача вақт олиши, совуқ жойда ёки музлаткичда сақланиши ва дастурхонга тортилишидан аввал қайта иситилиши мумкин[3]. Таомни музлатиб қўйишдан мақсад узоқ вақт яхши сақланишини таъминлашдир[10].

Бошқа турлари

Аcқуаcотта cон фунгҳи — бу порcини қўзиқоринларини асосий масаллиқ сифатида ишлатадиган аcқуаcотта шўрвасининг бир туридир[5]. Қўшимча масаллиқ сифатида нон, булён ёки сув, помидор консерваси, пармезан пишлоғи, тухум, ментуccиа, ёввойи ялпиз, саримсоқ, зайтун мойи, туз ва қалампирдан фойдаланилади[5]. Аcқуаcотта хилма-хил таъм ва хушбўйликни таъминлаш учун ишлатиладиган порcини қўзиқоринлари асосида тайёрланади. Таомни тайёрлашда майданоздан ҳам фойдаланилиши мумкин[5].

Аcқуаcотта cон пеперони — селдерей, қизил қалампир ва саримсоқни ўз ичига олган аcқуаcотта шўрвасининг яна бир туридир[5].

Аcқуаcотта фестивали

Ҳар йил август ойида Гроссето провинсиясидаги Амиата тоғ ёнбағирларида жойлашган қишлоқларда, жумладан, Кана[11] ҳамда Санта Фиорада аcқуаcотта фестиваллари ўтказилиб келинади[12].

Яна қаранг

Изоҳлар

  1. ↑ „Аcқуаcотта“ „қайнатилган сув“ деган маънони англатади, аммо бу қишлоқ шўрвасининг ширин, бой сабзавотли таъмини татиб кўрганингиздан сўнг, нима учун у шундай ном олганига ҳайрон бўлишингиз мумкин. Асрлар давомида у чўпонлар ва ўтинчиларнинг кундалик таоми бўлиб келган  … ...[7]

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Роддй, Рачел „Рачел Роддй'с Тусcан вегетабле бротҳ реcипе“. Тҳе Гуардиан (2016-йил 29-март). Қаралди: 2016-йил 29-апрел.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Жоҳнс, Памела Шелдон. Cуcина Повера: Тусcан Пеасант Cоокинг. Андреwс МcМеэл Публишинг, 2011 — 64-бет. ИСБН 978-1-4494-0851-0. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Ҳазан, Марcелла. Эссентиалс оф Cлассиc Италиан Cоокинг. Кнопф Доубледай Публишинг Гроуп, 2011. ИСБН 978-0-307-95830-3. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Сcиcолоне, Мичелле. Тҳе Италиан Вегетабле Cоокбоок. Ҳоугҳтон Миффлин Ҳарcоурт, 2014 — 67-бет. ИСБН 978-0-547-90916-5. 
  5. ↑ 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 Ромер, Элизабетҳ. Тҳе Тусcан Еар: Лифе анд Фоод ин ан Италиан Валлей. Маcмиллан, 1989 — 103–106-бет. ИСБН 0-86547-387-0. 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Населло, Сараҳ „Трй Аcқуаcотта соуп ас а неw реcипе фор тҳе неw еар“. Тҳе Жаместоwн Сун (2015-йил 10-январ). Қаралди: 2016-йил 29-апрел.
  7. ↑ Фиэлд, C.. Cелебратинг Италй. W. Морроw анд Cомпанй, 1990 — 166-бет. ИСБН 978-0-688-07093-9.  (субсcриптион реқуиред)
  8. ↑ Пасанелла, Марcо. Унcоркед: Оне Ман'с Жоурней Тҳроугҳ тҳе Cразй Wорлд оф Wине. Cларксон Поттер, 2012 — 103–104-бет. ИСБН 978-0-307-71984-3. 
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 Cроcе, Жулиа делла. Рома: Аутҳентиc Реcипес фром Ин анд Ароунд тҳе Этернал Cитй. Чрониcле Боокс, 2004 — 65-бет. ИСБН 0-8118-2352-0. 
  10. ↑ „Аcқуаcотта (Вегетабле Соуп)“. Вегетариан Тимес (2013-йил 3-апрел). 2022-йил 20-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 29-апрел.
  11. ↑ „Cана - сагра делл'аcқуаcотта“. 2014-йил 18-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 5-апрел.
  12. ↑ „Сагра делл'аcқуа cотта“. СантаФиора.орг. 2014-йил 11-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 5-апрел.

Ҳаволалар

Википедияда «Италия» лойиҳаси бор
Викиомборда „Аcқуаcотта“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi