Actaeus
Аcтаэус (қадимги юнонча: Ἀκταῖος) – қадимги юнон мифологиясидаги персонаж. Аттикадаги биринчи қирол[1]. У Форбантнинг замондоши эди[2]. Аглавранинг отаси, Кекропс И нинг қайнотаси[3]. Қадимда Аттика Акта ва Актика деб аталган[4]. Микен матнларида а-ка-та-жо номи мавжуд (эҳтимол Аcтаэус)[5].
Аcтаэус исмини Теламоннинг отаси ҳам олган (Ферекидлар фикрича)[6].
Тариф
Юнон мифологиясида Аcтаэус (/æкˈтиːəс/; қадимги юнонча: Ἀκταῖος, маъноси – „соҳил одами“)[7], Аcтаэон деб ҳам аталган[8]. Паусаниаснинг ёзишича, у Аттиканинг биринчи шоҳи бўлган[9].
Афсона
Афсонага кўра, Аcтаэус Аттика қироллигини бошқарган деб айтилади, у ўша пайтда Акте (Ἀκτή, Акте) ёки Актика деган номлар билан аталган[8].
Қадимги Парос хроникасида айтилишича, Аcтаэус ўзидан кейин бу ўлка Актике деб аталган[10], кейинчалик эса қирол Секроп томонидан ҳудуд номи Секропия деб ўзгартирилган. Кейинчалик эса Аттика номи билан машҳур бўлган.
Бошқа бир ривоятга кўра, Аттика ўз номини Афина тахтига Секропдан кейин чиққан қирол Кранаоснинг қизи Аттҳис номидан олган.
Аcтаэус (Парос хроникасига кўра, милоддан аввалги 1582-йилдан олдин) Кадмнинг невараси бўлган Актаён (Парос хроникасига кўра, милоддан аввалги 1519-йил) билан бир шахс эмас.
Актаён юнон мифологиясидаги яна бир қаҳрамон бўлиб, у Артемидани чўмилаётган пайтда кўриб қолган. Артемида уни буғуга айлантирган, сўнгра ўзининг овчи итларига ем қилган[11].
Оиласи
Қирол Аcтаэуснинг тўртта қизи бўлган: Аглаурус, Эрсе, Пандросос ва Феника. Дастлабки уч қизи фарзандли бўлган. Тўртинчи қизи Феника эса бокира ҳолда вафот этган.
Қирол Аcтаэуснинг рафиқаси ҳақида эса маълумотлар аниқ эмас.
Византиялик Суда Лехиcон сўзларига асосланган ҳолда, қадимги юнон тарихчиси Митиленелик Скамон шундай ёзган: Аcтаэус бокира ҳолда вафот этган қизи Фениканинг шарафига финикияликларнинг ҳарфларига ном берган[12].
Палеонтология
Аcтаэус арматус – Ўрта Кембрий даврига (тахминан 505 миллион йил олдин) мансуб бўлган артропод бўлиб, у Бургесс сланецидан топилган. Бу тур юнон мифологиясидаги Қирол Актай (Аcтаэус) шарафига шундай номланган[13].
| Ҳумкдорлик унвони | ||
|---|---|---|
| Ўтмишдоши: – |
Афина шоҳи |
Вориси: Cеcропс И
|
Манбалар
- ↑ Павсаний. Описаниэ Эллади И 2, 6
- ↑ Климент Александрийский. Стромати И 103, 2
- ↑ Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека ИИИ 14, 2; Павсаний. Описаниэ Эллади И 5, 3
- ↑ Страбон. География ИХ 1, 3 (стр.391)
- ↑ Предметно-понятийний словар греческого язика. Микенский период. – Л., 1986. – С. 65
- ↑ Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека ИИИ 12, 6
- ↑ Ҳард, п. 365.
- ↑ 8,0 8,1 Тҳе Париан Марбле, Фрагмент 2 „Интерлеавед Греэк анд Энглиш техт (транслатион бй Гиллиан Неwинг)“ (2001-йил 7-март). 2013-йил 25-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 24-январ.
- ↑ Паусаниас, 1.2.6
- ↑ Берти, Мониcа „Дигитал Мармор Париум“. www.дигиталмарморпариум.орг. Қаралди: 2024-йил 2-октябр.
- ↑ „СОЛ Сеарч“. www.cс.укй.эду. Қаралди: 2024-йил 2-октябр.
- ↑ Суда, с.в. Пҳоэниcиан леттерс wитҳ тҳе аутҳоритй оф Скамон ин ҳис сеcонд боок он Дисcовериэс
- ↑ „Аcтаэус арматус. Бургесс Шале Фоссил Галлерй“. Виртуал Мусеум оф Cанада. (Бургесс Шале спеcиэс 23). 2023-йил 26-мартда асл нусхадан архивланган.