Ziyosfera

Aday oti

Адай оти — Қозоғистоннинг жануби-ғарбий қисмидаги маҳаллий от. Манғистау вилоятида қозоқ отини туркман зотлари билан яхшилаш йўли билан етиштирилган бу от ҳозирда Қозоғистон ва унга туташ ҳудудларда етиштирилмоқда.

Насл[1]. Ҳозирги вақтда у Қозоғистон ва унга туташ ҳудудларда этиштирилади. Асосий тарқалиш ҳудуди Каспий ва Орол денгизлари орасидаги дашт ҳудудидир[2].

Бу зот ўз номини Манғистау ҳудудида яшовчи адай қабиласи[1] номидан Адай отини олди.

Барча қозоқ отлари сингари, у ҳам ўзи ўтлайди, қишда асосий озиқлантириш усули — тебеневка (қишда қор остидан ва 40 см чуқурликдан туёқлар билан қорни қазиб емиш излаш).

Бу отнинг яна бир номи Манғистов тулпоридир[3]. Тулпор номининг ўзи туркий мифологиядан олинган бўлиб, қанотли ёки осмонда учувчи от деган маънони англатади.

Зот ҳақида

Бу от иссиқ иқлим ва пода таркибига яхши мослашган, я'ни отлар деярли бутун йил давомида чўпонлар томонидан боқиладиган даштларда мустақил равишда ўтлайди. Бу зотнинг асосий ранглари - кулранг, дафна, қизил, булбул, саврасай ва қора ранг[2], шундан қора ранг камроқ тарқалган[2]; бўйи 136—140 см[2]. Бу зотнинг отлари сақлаш шароитларига талабчан эмас ва подада ҳаётга яхши мослашган[4], шунинг учун улар узоқ вақтдан бери сут ва гўштли ҳайвонлар сифатида ишлатилган[4]. Эгар остида ва жабдуқда чидамли, қониқарли чаққонлик[4], бақувват, юқори самарадорликка[1] эга. Адай отининг қадами қисқа, зоти чопишга мойил[4]. Юришда қадам кенг, от оёқларини баланд кўтаради, бу эса уни қумларда ҳаракатланиш учун жуда ҳисобланади[4].

Улар одамга нисбатан зиддияциз характерга эга, тезда эгасига боғланиб қолади[4], болалар билан ишлашга мос келади[1].

Ташқи кўриниш

Қуруқ тана типидаги баланд бўйли, мускулли от. Боши енгил ва мутаносиб равишда букланган[2]. Бўйин тўғри ва ингичка, ўрта узунликдаги, яхши аниқланган қуруқ. Тана чўзилган, орқа текис, круп туширилган[2].

Бу зот отлиқларда кўп фойдаланилган.

Бу отнинг ўзига хос хусусияти шундаки, у бир неча кунгача сувсиз юра олади[3], бу уни даштда сақлашга жуда қулай бўлган. Шунингдек, бу зотдаги отларнинг чидамлилиги уларни от спорти мусобақалари учун жуда қулай қилади[3].

Илова

Адай зотли отлар эгар остида ишлаш учун жуда мос келади[1],[2] от спортида қатнашиш учун ҳам. Бу отлар билан жабдуқда ишлаш бироз ёмонроқ, аммо кўпроқ машқ қилиш билан қониқарли натижаларга эришиш мумкин[1].

Бундан ташқари, бу зот гўшт-сут йўналишидаги отлар учун ҳам мос келади[1]. Урғочи отлар кунига 11-14 литр сут беради[4].

Зотнинг расмий тан олиниши

Бу зот яқинда расмий тан олинган[5]. Бу 2011-йилда содир бўлган[6]. Бу зотнинг тан олиниши мамлакат бўйлаб ўтказилган синовлар натижаларига кўра уларда қатнашган барча отлар Қозоғистон Республикаси От спорти федерациясининг паспортига эга бўлишди[5].

Ҳаммаси бўлиб 37 та от „нол“ наслчиликни олиш учун давлат синовларида қатнашди, улар ҳозирда зотнинг расмий аждодларига айланди[6].

2019-йилдан бу зотдаги отлар халқаро мусобақаларда қатнаша бошлади[7].

Қизиқ фактлар

Ушбу зотнинг отлари Иккинчи Жаҳон уруши жабҳаларида фаол ишлатилган. Ма’лумки, отряд командири капитан Эрденбек Неткалиев адай зотли отни минган[8].

1956-йилда Адай зотли отга тегишли бўлган от қўпол ерлардан узлуксиз сакраш бўйича жаҳон рекордини қайд этди. Адай отидаги чавандоз бир кунда 360 километр масофани босиб ўта олди[8].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 „Адаевская лошадь“. зооглобал.ру. 2019-йил 5-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 17-октябр.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 „Породы: Адаевская лошадь — О лошадях“. коновод.cом. Қаралди: 2019-йил 17-октябр.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 „Адайские скакуны одержали победу на соревнованиях в России — Конный спорт“. Спорц.кз. 2019-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 17-октябр.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 „Адаевская порода лошадей“. коневедиа.ру. 2019-йил 9-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 17-октябр.
  5. ↑ 5,0 5,1 „Есть такие скакуны!“ (ру). www.cараван.кз. 2019-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 17-октябр.
  6. ↑ 6,0 6,1 „О государственных испытаниях – дистанционном пробеге лошадей адайской породы“. коневодство.су. 2019-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 17-октябр.
  7. ↑ „Лошадей адайской породы готовят к международным соревнованиям — Новости Казахстана и мира на сегодня“. 24.кз. 2019-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 17-октябр.
  8. ↑ 8,0 8,1 Алан ИСАЕВ. „Галопом по эпохам“ (эн). эхпресс-к.кз. 2019-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 17-октябр.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi