Адиле Султон (усмонли туркча: عادله سلطان‎‎; 1887-йил 1-феврал – 1973-йил 6-декабр) – Усмонийлар маликаси, Усмонийлар маликаси султони Мурод В нинг ўғли Шаҳзода Меҳмед Салоҳиддин ва Тевҳиде Зотигул хонимнинг қизи.

Адиле Султон

1907-йилда Адиле Султон (чапдан биринчи)
Туғилиши 1887-йил 1-феврал
Çıраğан саройи, Константинопол, Усмонийлар империяси
Вафоти 6-декабр 1973-йил(1973-12-06)
(86 ёшда)
Париж, Франсия
Турмуш ўртоғи
  • Фаик бей
    (турм. 1911; ажр. 1913)
  • Морализода Салоҳиддин Али бей
    (турм. 1914; унинг в. 1918)
Фарзандлари Иккинчи никоҳ
Нилуфар Хонимсултон
Тўлиқ номи
туркча: Адиле Султон
усмонли туркча: عادله سلطان‎‎
Сулола Усмонийлар
Отаси Шаҳзода Меҳмед Салоҳиддин
Онаси Тевҳиде Зотигул хоним
Дини Ислом, суннийлик

Ёшлиги

Адиле Султон 1887-йил 10-февралда Çıраğан саройида туғилган[1]. Отаси Шаҳзода Меҳмед Салоҳиддин бўлиб[2], у Мурод В ва Рефтарıдил Кадıннинг ўғли эди. Онаси Тевҳиде Зотигул хоним[2] Иброҳимбейнинг қизи бўлган[3]. Унинг Cелиле Султон ва Рукие Султон исмли икки опаси, ўлик туғилган Шаҳзода Меҳмед исмли укаси ҳамда Эмине Атие Султон исмли синглиси бор эди. Адиле Султон ёшлик йилларини 1876-йилда Абдулҳамид ИИ томонидан тахтдан ағдарилган Мурод В ва унинг бутун оиласи учун қамоқ вазифасини бажарган Çıраğан саройидаги қамоқда ўтказган. Қамоқ Мурод В 1904-йилда вафот этиши билан якунланган[3][4].

Никоҳлари

Унинг биринчи эри Фаик бей эди[5]. Улар 1910-йил 15-майда Гöзтепе саройида турмуш қуришган, фарзанд кўрмаган ва 1913-йилда ажрашишган[1]. Адиле Султон иккинчи бор Морализода Салоҳиддин Али бей билан оила қурган[6]. У Морализода Меҳмед Али бей[7] ва Зеҳра Алие хонимнинг ўғли бўлган[8]. Адиле Султон ва Али бей 1914-йил 3-апрелда Гöзтепе саройида никоҳдан ўтишган[1][9]. Уларнинг ягона фарзанди Нилуфар Хонимсултон[10] 1916-йил 4-январда туғилган. Адиле 1918-йил декабрида Али бей вафот этгач, бева қолган[1].

Хайрия фаолияти

Тахминан 1911-йилда Адиле Султон ҳомийлигида Кадикўй Фуқаропарвар Жамияти хонимлар шўбаси ташкил этилган. У етимлар, бевалар ҳамда кекса ва ногирон аёлларга озиқ-овқат, дори-дармон ва кийим-кечак билан ёрдам кўрсатган. Шунингдек, у иккита мактаб болаларини кийим-бош билан таъминлаган ва ҳар куни юздан ортиқ кишига бир коса шўрва ҳамда бир бўлак нондан иборат нонушта улашган. У, шунингдек, Мудофаа-и Миллие Жамияти Кадикўй хонимлар шўбаси (Кадикўй Миллий мудофаа ташкилотининг аёллар бўлими) ҳомийси бўлган[11].

Сургундаги ҳаёти

1924-йил мартида сулола оила аъзолари сургун қилингач, Адиле Султон ва қизи Франсияга кўчиб ўтиб, Ўрта ер денгизи бўйидаги Ниcе шаҳрида яшаган[12]. 1931-йилда унинг қизи Ҳайдаробод низоми Мир Усмон Али Хоннинг кичик ўғли Муаззам Жаҳга[13] турмушга чиққан. Шундан сўнг Адиле у билан бирга Ҳиндистонга борган[14]. Нилуфар 1952-йилда Муаззам билан ажрашиб, Франсияга қайтган ва Парижда Адиле билан бир квартирада яшаган[14].

Вафоти

Адиле Султон 1973-йил 6-декабрда Франсиянинг Париж шаҳрида вафот этган[1][2] ва Бобигнй қабристонига дафн этилган[15].

Мукофотлари

  • Жавоҳирли Мажидий ордени[6]
  • 1-даражали Саховат ордени[6]
  • Денгиз флоти олтин медали[6]

Фарзандлари

Исм Туғилган Вафот этган Изоҳлар
Морализода Салоҳиддин Али бей билан никоҳидан (1914-йил 3-апрелда турмуш қуришган)[1]:
Нилуфар Хонимсултон 1916-йил 4-январ 1989-йил 12-июн Гöзтепе саройида туғилган. Фарзандсиз, икки марта турмуш қурган. Франсиянинг Париж шаҳрида вафот этган ва ўша ерда дафн этилган.

Аждодлари

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Адра, Жамил. Генеалогй оф тҳе Империал Оттоман Фамилй 2005, 2005 — 19–20-бет. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Броокес, Доуглас Сcотт. Тҳе Cонcубине, тҳе Принcесс, анд тҳе Теачер: Воиcес фром тҳе Оттоман Ҳарем. Университй оф Техас Пресс, 2010 — 278-бет. ИСБН 978-0-292-78335-5. 
  3. ↑ 3,0 3,1 Элдем, Эдҳем. Тҳе ҳарем сеэн бй Принcе Салаҳаддин Эфенди (1861-1915). Сеарчинг фор wомен ин мале-аутҳоред доcументатион, 2018 — 22–23, 34-бет. 
  4. ↑ Коçу, Реşат Экрем; Саğлам, Осман Ферид. Мусаввер невсâл-и Османî (Туркиш). Мармара Университй, 1911 — 66–67-бет. ОCЛC 850834461. 
  5. ↑ Салнâме-и Девлет-и Âлийе-и Османîйе, 1328 Сене-и Малие, 67. Сене. Селаник Матбаасı, 1912 — 56-бет. 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Салнâме-и Девлет-и Âлийе-и Османîйе, 1333-1334 Сене-и Малие, 68. Сене. Ҳилал Матбаасı, 1918 — 72–73, 76–77-бет. 
  7. ↑ „Макбер'ден Çанкая'я“ (тр). таквим.cом.тр (2012-йил 19-октябр). Қаралди: 2021-йил 22-апрел.
  8. ↑ Меҳмет Нерми Ҳаскан. Йüзйıллар боюнcа Üскüдар. Üскüдар Беледиеси, 2001 — 689-бет. ИСБН 978-975-97606-2-5. 
  9. ↑ Вâсıб & Османоğлу 2004, с. 51.
  10. ↑ Бардакçı 2017, с. 125.
  11. ↑ Ос, Ниcолина Анна Норберта Мариа ван. Феминисм, Пҳилантҳропй анд Патриотисм: Фемале Ассоcиатионал Лифе ин тҳе Оттоман Эмпире. Леиден Университй Институте фор Ареа Студиэс (ЛИАС), Фаcултй оф Ҳуманитиэс, Леиден Университй, 31 Оcтобер 2013 — 328 анд н. 89-бет. 
  12. ↑ Вâсıб & Османоğлу 2004, с. 95.
  13. ↑ Бардакçı 2017, с. 123.
  14. ↑ 14,0 14,1 Кҳан, Элисабетҳ „Оттоман Принcессес ин Индиа (2). Парт тwо: Принcесс Нилоуфер, тҳе фирст…“. Медиум (2019-йил 23-декабр). Қаралди: 2021-йил 22-апрел.
  15. ↑ ПАЗАН, İбраҳим „ҲАНЕДАН НЕРЕДЕ ÖЛДÜ НЕРЕЕ ГÖМÜЛДÜ?“ (тр). ибраҳимпазан.cом (2014-йил 18-декабр). Қаралди: 2021-йил 22-апрел.

Адабиётлар