Aditya-L1
Адитя-Л1 қуёшни ўрганиш ва тадқиқ қилиш учун мўлжалланган автоматик стансия бўлиб, Ҳиндистон космик тадқиқотлар ташкилоти (ИСРО) ва бир қанча Ҳинд илмий-тадқиқот институтлари томонидан ишлаб чиқилган. Ушбу қурилма Ҳиндистоннинг қуёш тадқиқоти учун мўлжалланган биринчи лойиҳаси ҳисобланади. Адитя-Л1 2023-йил, 2-сентабр санасида, Ҳиндистоннинг муваффақиятли Чандрааян-3 лойиҳасидан 10 кун ўтиб, ПСЛВ C57 ракетаси ёрдамида Ҳиндистон вақти билан 11:50 да очиқ космосга учирилди ва Ердан 1.5 миллион километр узоқликда жойлашган, Л1 лагранч нуқтаси орбитаси томон йўл олди[1][2].
Адитя-Л1 миссияси Ердан 1500000 км узоқликда жойлашган Л1 лагранж нуқтаси атрофидаги ҳало орбитасига етиб бориши учун 109 Ер куни атрофида вақт кетади. 1,5 тонна ўгирликдаги сунъий йўлдош турли мақсадларга эга бўлган, жумладан, тожнинг исиши, қуёш шамоли тезлашишини, тож магнитометриясини, яқин УВ қуёш нурланишининг келиб чиқиши ва мониторингини ўз ичига олувчи еттита юкларни олиб юради[1].
Номланиши
"Адитя" Қуёшни ифодаловчи ҳинд худолари – Суря ва Адитяс шарафига номланган. „Л1“ белгиси Лагранж 1 нуқтасини, космик кеманинг Қуёш ва Ер орасидаги манзилини билдиради.
Лойиҳа мақсади
Адитя-Л1 дан кўзланган мақсадлар:
- Қуёш хромосфераси ва тожи динамикасини кузатиш
- Хромосфера ва коронал иссиқликни, қисман ионланган плазма физикасини, тож магнит майдонини ва иссиқлик узатиш механизмларини ва олов алмашинувини ўрганиш
- Ўз жойлашган ўрни атрофидаги физик заррачалар муҳитини кузатиш
- Қуёш отилишига олиб келадиган тож остидаги бир неча қатламлардаги жараёнлар кетма-кетлигини аниқлаш
- Космик об-ҳавони, қуёш шамолининг келиб чиқиши, таркиби ва динамикасини ўрганиш[1]
Тарихи
Адитя 2008 йил январ ойида Космик фанлар бўйича маслаҳат кенгаши (АДCОС) томонидан лойиҳаланган. Дастлаб Қуёш тожини ўрганиш учун коронаграфли Пастки Ер орбитасида (800 км) кичик (400 кг) сунъий йўлдош сифатида лойиҳалаш кўзда тутилган. 2016–2017-молия йили учун $36 миллиард миқдорида экспериментал бюджет ажратилди. Миссия доираси кенгайтирилди ва у Лагранге нуқтаси Л1 га жойлаштириладиган кенг қамровли қуёш ва космик муҳит обсерваториясига айланди, шунинг учун миссия „Адитя-Л1“ деб ўзгартирилди[3][4].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „АДИТЙА-Л1“. ҳттп://www.исро.гов.ин/. ИСРО. Қаралди: 15-сентабр 2023-йил.
- ↑ Пандей, Геэта „Адитя-Л1: Индиа лаунчес иц фирст миссион то Сун“. ББC Неwс. ББC Неwс. Қаралди: 15-сентабр 2023-йил.
- ↑ „Спаcе Апплиcатионс Cентер, Говернмент оф Индиа.“. ҳттп://www.саc.гов.ин/. САC Индустрй Портал.. Қаралди: 15-сентабр 2023-йил.
- ↑ Пандей, Геэта „Адитя-Л1: Индиа лаунчес иц фирст миссион то Сун“. ББC Неwс. ББC Неwс. Қаралди: 15-сентабр 2023-йил.