Adria
Адриа – Италиянинг Венето минтақасида жойлашган коммунадир. Этрускларнинг[1] Атриа ёки Ҳатриа шаҳри қолдиқлари замонавий шаҳар остида, ҳозирги даражадан уч-то'рт метр пастда жойлашган. Адриа ва Спина Фелсина (ҳозирги Болония) учун етруск портлари ва омборлари эди. Адриа о'з номини эрта даврда каналлар орқали бог'ланган Адриатик денгизига берган бо'лиши мумкин[2].
Тарихи
Қадимги давр
ТБу ҳудудда қурилган биринчи аҳоли пунктлари милоддан аввалги ХИИ-ИХ асрларда венетикадан келиб чиққан бо'либ, улар о'ша пайтда ҳали денгизга яқин бо'лган сув-ботқоқ ерлардаги баланд уйлардан иборат эди. О'ша пайтда Понинг асосий оқими - Адриа канали бу ҳудудда денгизга оқиб тушди. Вилянова маданияти Болония (Этруск Фелсина) яқинидаги Вилланова қишлог'идаги археологик ёдгорлик номи билан аталган, бу ҳудудда милоддан аввалги Х асрдан ВИ аср охиригача гуллаб-яшнаган. Классик Атриянинг асослари милоддан аввалги 530-520 йилларга то'г'ри келади[3].
Канал аста-секин қурий бошлагандан со'нг, этрусклар Адриа порти ва аҳоли пунктини қурдилар. Милоддан аввалги ВИ асрнинг кейинги даврида порт гуллаб-яшнашда давом этди. По водийсининг этрусклар[4] томонидан бошқариладиган ҳудуди Арнонинг жанубидаги Тиррен қирг'ог'и бо'йлаб асосий концентрациядан фарқли о'лароқ, одатда Паданиялик Этрурия номи билан танилган.
Эгинадан ва кейинроқ Сиракузадан келган юнонлар[5] Дионисий И томонидан шаҳарни мустамлака қилиб, уни эмпорионга айлантирдилар. Милоддан аввалги ВИ асрдан бери юнонлар Венецияликлар билан савдо қилишган, айниқса Болтиқ денгизидан келган амбер[6].
Келтларнинг По водийсига оммавий бостириб киришлари Галлар ва Этрусклар о'ртасидаги ишқаланиш ва о'заро никоҳларга олиб келди, бу эпиграфик ёзувлар билан тасдиқланган, уларда этруск ва келт номлари бирга келади. Шаҳарда этрусклар, венецияликлар, юнонлар ва келтлар истиқомат қилган[7].
Рим ёзувчиси ва флот қо'мондони Плиний Элдер Атриадаги каналлар тизими ҳақида ёзган эди, бу "биринчи навбатда Тосканлар томонидан яратилган [я'ни. Этрусклар], шу тариқа, Атриани ботқоқлари бо'йлаб дарёнинг оқимини Етти денгиз деб номланган Тоскана шаҳридаги Атриа шаҳрининг машҳур бандаргоҳи билан то'киб ташлади, у илгари денгизга Атриатик номини берган, ҳозир Адриатик деб аталади. О'ша "Етти денгиз" очиқ денгиздан қум чуқурлари ва то'сиқ ороллари билан ажратилган бир-бирига бог'ланган қирг'оқ лагуналари эди[8]. Этрусклар бу табиий ички сув ё'лини янги каналлар билан кенгайтириб, По дарёсининг то'лқинли оқимларининг навигация имкониятларини шимолдан Атриагача кенгайтирдилар. Император Веспасиан даврида ҳам, Равеннадан Этруриянинг юрагига саёз сув о'тказгичлар эшкак эшиш мумкин эди. Рим истилоси остида шаҳар собиқ юнон колонияси Равеннага аҳамият берди, чунки По делтасининг лойқаланиши денгиз қирг'ог'ини шарққа олиб борди. Денгиз ҳозир Адриадан 22 километр (14 миля) узоқликда жойлашган.
Қадимги Атриянинг биринчи кашфиёти Карло Бокки томонидан амалга оширилган ва Импортанза ди Адриа ла Венета номи билан нашр этилган. Боcчи оиласининг коллекциялари ХХ асрнинг бошларида оммага тақдим этилган ва шаҳар музейи қадимий буюмлар коллексиясининг асосий қисмини ташкил қилади.
Қадимги Адриа/Атриа топонимининг этимологиясига оид бир қанча фикрлар мавжуд. Бир назария шундаки, у Иллирия (Венетик тили) адур "сув, денгиз" со'зидан келиб чиққан[9].
О'рта аср ва замонавий давр
Г'арбий Рим империяси қулаган пайтда Адриа порти о'з аҳамиятини ё'қотган эди. 589 йилда маҳаллий гидрография бутунлай о'згаргандан со'нг, Павлус Дикон томонидан ҳужжатлаштирилган ҳалокатли тошқиндан со'нг, у ниҳоят пасайиб кетди ва Адриа Равенна архепархиясининг фиэфига айланди[10].
Бир мунча вақт мустақил коммуна сифатида у Феррара Эстесининг ва ХВИ асрда Венеция Республикасининг мулки эди. О'ша пайтда Адриа безгак билан касалланган ботқоқлар билан о'ралган кичик бир қишлоқ эди. О'ша асрда Полесине қайта тикланганида, у о'з аҳамиятини тиклади.
Наполеон урушлари пайтида у дастлаб Франсия, кейин Австрия қо'л остида бо'лган, у 1815 йилда Вена конгрессидан кейин Ломбардия-Венеция таркибига киритилган.
Асосий диққатга сазовор жойлар
- Санта Мария Ассунта делла Томба черкови (аввалги собори), ўрта асрларда пайдо бўлган, лекин 1718-йилда қайта қурилган. Унда ВИИ—ВИИИ асрларга оид саккиз бурчакли сувга чўмиш шрифти жойлашган бўлиб, 3-Адриа эпископи Бононинг ўйилган номи ёзилган. Бошқа сан'ат асарлари орасида 15 ва ХВИ асрларнинг бир нечта расмлари ва ибодатхонада Мишел да Фирензега тегишли Дормитио Виржинис тасвирланган теракота релефи мавжуд..
- Адриа собори, янги собори (Cаттедрале Нуова деи Санти Петро и Пауло), авлиё Пётр ва Полга баг'ишланган
- Назионале ди Адриа археологик музейи
Қардош шаҳарлар - қардош шаҳарлар
Адриа билан эгизак:[11]
Эрмонт, Франсия- Лампертҳеим, Германия
Малдегем, Белгия
Ровинж, Хорватия, 1982-йилдан бери
Шунингдек қаранг:
Манбалар
- ↑ Тҳе Арчаэологй оф Этрусcан Соcиэтй бй Ведиа Иззет, 2008, п. 13: “тҳе Латин атриум ис деривед фром тҳе Этрусcан тоwн оф Атриа (модерн Адриа), асcрибинг тҳе форм то тҳе ҳоусес оф тҳе тоwн”.
- ↑ Тҳе Принcетон Энcйcлопедиа оф Cлассиcал Ситес қуотинг Страбо (5.1.8) cонсидерс тҳат Адриа деривед иц наме фром тҳе Адриатиc Сеа; Ҳеcатаэус ассерц тҳат ботҳ Адриа анд тҳе Адриатиc сеа деривед тҳеир намес фром тҳе Адриа ривер.
- ↑ Тҳе Охфорд Иллустратед Ҳисторй оф Преҳисториc Эуропе бй Баррй Cунлиффе, 2001, табле 4.
- ↑ Тҳе аджеcтиве Паданиан реферс то тҳе По Ривер; cф. Cелтиc *дāну ‘ривер’.
- ↑ Ан Инвенторй оф Арчаиc анд Cлассиcал Полеис: Ан Инвестигатион Cондуcтед бй Тҳе Cопенҳаген Полис Cентре фор тҳе Даниш Натионал Ресеарч Фоундатион бй Могенс Ҳерман, 2004 (ИСБН 0-19-814099-1): “Ас а лонг-дистанcе традинг cоммунитй, Аигина wас нот ан аcтиве cолонисер, бут cолонисед Кйдониа (но. 968) ин 519, Адриа (но. 75) c. 661, анд Дамастион ин Иллйриа афтер 431 (Страбо 8.6.16).”
- ↑ Тҳе Анcиэнт Медитерранеан бй Мичаэл Грант, 1988, п. 171: “Он тҳе нортҳ сиде оф тҳе Делта, сихтҳ cентурй обжеcц ҳаве беэн фоунд ат Адриа wҳере Греэкс традед wитҳ тҳе Энети wҳо инҳабитед тҳе пресент Венезиа.”
- ↑ А Cомпанион то тҳе Cлассиcал Греэк Wорлд бй Конрад Ҳ. Кинзл, 2007, п. 178: “Адриа аппеарс то ҳаве беэн а Греэк (поссиблй Аигинетан) эмпорион, бут ит алсо ҳад а субстантиал Этрусcан популатион, анд поссиблй алсо Венетиc анд Cелтиc элеменц (Фоголари анд Сcарфи 1970).”
- ↑ Тwо бандс оф санд дунес эаст оф тҳе cитй марк тҳе формер сеа фронт ин Этрусcан-Греэк тимес, анд ин Роман тимес. (Принcетон Энcйcлопедиа).
- ↑ Адриан Роом, Бреwер'с Диcтионарй оф Намес, п. 7. (ИСБН 1-85986-323-Х)
- ↑ Паоло Моззи эт ал., "Лонг-терм дриверс анд импаcц оф абрупт ривер чангес ин манагед лоwландс оф тҳе Адиге ривер анд нортҳерн По делта (Нортҳерн Италй)", Қуатернарй Интернатионал , Оcтобер 2018.
- ↑ „Ниэнте феста дел гемеллаггио ад Адриа, тутто римандато а фине легислатура“ (ит). ровигоогги.ит. Ровиго Огги (2020-йил 20-феврал). 2020-йил 7-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 22-май.
Ҳаволалар
| Викиомборда „Адриа“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |

