Advokat

Адвокат (лот. адвоcатус, адвоcаре — ёрдамга чақириш) — юридик ёрдам кўрсатувчи шахс. Жиноят ишлари бўйича суриштирув, тергов ҳаракатлари юритилганда ва суд мажлисида, фуқаровий ишлар судда, хўжалик низолари хўжалик судларида ёки маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишлар судя ёхуд ваколатли органлар (мансабдор шахслар) томонидан кўрилганда иштирок этади, қонунда белгиланган ваколатга эга бўлади. О'бекистон Республикаси Конституциясияси 14-бобида адвакот фаолияти белгиланиб қо'лган.Ўзбекистон Республикаси "Адвокатура тўғрисида"ги Қонунида (1996-йил 27-декабр) кўрсатилишича, олий юридик маълумотли ва белгиланган тартибда адвокатлик фаолияти билан шуғулланиш ҳуқуқини берувчи лицензия олган Ўзбекистон Республикаси фуқароси Ўзбекистон Республикасида Адвокат бўлиши мумкин. Ўзбекистон Республикаси "Адвокатлик фаолиятининг кафолатлари ва авдокатларнинг ижтимоий ҳимояси тўғрисида"ги Қонунида (1998-йил 25-декабр) адвокатлик фаолияти билан шуғулланиш ҳуқуқи, фаолиятининг асосий принсиплари, Адвокат қасамёди, ваколатлари, мустақиллигини таъминлаш, дахлеизлиги, Адвокатлик фаолиятига аралашишга йўл қўйилмаслиги ва унинг ҳимояланишини таъминлаш, Адвокатнинг ижтимоий ҳимояси чоралари ва бошқа белгилаб берилган. Адвокат жисмоний ва юридик шахсларга ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш мақсадида: ҳуқуқий масалалар бўйича маслаҳатлар ва тушунтиришлар, қонун ҳужжатлари юзасидан оғзаки ва ёзма маълумотлар беради; ҳуқуққа оид аризалар, шикоятлар ва бошқа ҳужжатларни тузади; фуқаролик ишлари ҳамда маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишлар бўйича судда, бошқа давлат органларида, жисмоний ва юридик шахслар олдида вакилликни амалга оширади; жиноий ишлар бўйича суриштирувда, дастлабки терговда ва судда ҳимоячи; жабрланувчи, фуқаровий даъвогар, фуқаровий жавобгарнинг вакили; агар гумон қилинувчи, айбланувчи, судланувчи ёки жабрланувчининг манфаатлари билан қонуний вакилнинг манфаатлари ўзаро мос келмаса, гумон қилинувчи, айбланувчи, судланувчи ёки жабрланувчи тарафида иштирок этиш учун қарор ёки ажрим билан адвокат сифатида қатнашади (Қонуннинг 5-модда л-қисми ва Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодекси (ЖПК) 49-55-59-60-62-моддалари). Адвокат жиноят иши бўйича ўз вазифасини амалга ошириш муносабати билан билган маълумотларни ошкор қилишга ҳақли эмас (Ўзбекистон Республикаси ЖПК 53-модда 3-қисми). Адвокатура тўғрисидаги Қонунда "адвокат ҳимоячилик ёки вакиллик вазифасини бажараётганда ўзига маълум бўлиб қолган тафсилотлар юзасидан гувоҳ сифатида сўроқ қилиниши мумкин эмас"лиги қатий белгиланган (10-модда 2-қисм). Адвокат тадбиркорлик фаолиятига ва хўжалик низолари тўғрисидаги ишлар бўйича юридик хизмат, қонун ҳужжатларида ман этилмаган бошқа турдаги юридик ёрдам ҳам кўрсатиши мумкин. Адвокат касбий фаолиятини амалга ошириш чоғида қуйидаги ҳуқуқларга эга: тегишли масалаларни ҳал этишга ваколатли бўлган барча органлар, корхоналар, муассасалар ва ташкилотларда жисмоний ва юридик шахсларнинг топшириғига мувофиқ уларнинг манфаатларини ифода этиш ва ҳуқукларини ҳимоя қилиш; судларда, шунингдек маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўриб чиқаётган органларда далил сифатида фойдаланиши мумкин бўлган фактлар тўғрисидаги маълумотларни тўплаш; юридик ёрдам кўрсатилиши муносабати билан давлат органларидан ҳамда жамоат бирлашмаларидан зарур бўлган маълумотномалар, тавсифномалар ва бошқа ҳужжатларни сўраш ва олиш; унга ваколат берган ёки унинг ҳимоясида иш юритаётган судга ва бошқа давлат органларига тўпланган материалларни тақсим этиш; мансабдор шахсларга илтимоснома ва шикоят бериш ҳамда улардан ёзма тарзда далилисботли жавоб олиш; қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа ҳаракатларни бажариш. Жиноий ишни кўриб чиқишда қатнашишга тайинланган адвокат фуқаронинг тўловга қобилияцизлигини важ қилиб, унга юридик ёрдам кўрсатишдан бош тортишга ҳақли эмас. Адвокат давлат хизматида туриши ҳам мумкин эмас. Қонуннинг 9-моддасида у адвокатлик сирини сақлаши шартлиги алоҳида таъкидланган. Адвокат ўз касбий вазифаларини бажараётганида унга бирор-бир шаклда таъсир ўтказишга йўл қўйилмайди, адвокатлик далиллари (ашёлари), ҳужжатлари ундан олиб қўйилиши ёки кўздан кечирилиши, шунингдек, ўзи юридик ёрдам кўрсатаётган шахслар билан учрашиш ҳуқуқи чекланиши, унинг иш юзасидан ҳуқуқий назари хусусида суриштирув органи, терговчи, прокурор тақдимнома киритиши, шунингдек, суд хусусий ажрим чиқариши мумкин эмас. Адвокатлик фаолияти билан шуғулланувчи шахслар ҳамда хусусий адвакатлик амалиёти билан шуғулланувчи айрим шахслар мустақил, кўнгилли касбий бирлашмаларини ўз ичига олган, адвокатура номи билан аталувчи ҳуқуқ муассасаси орқали жисмоний ва юридик шахсларга ҳуқуқий ёрдам кўрсатади (қаранг Адвокатура)."Адвокатура тўғрисида"ги Ўзбекистон Республикаси қонунида адвокатнинг ёрдамчиси бўлиши мумкинлиги кўрсатилган.