Agamiya

Агамия (юнонча — салбий қисм ва гамос — никоҳ) — социологик маънода турмуш қурмаслик ёки гуруҳ аъзоларидан фақат гуруҳ ичида турмуш қуришни талаб қиладиган ёки бундай никоҳларни тақиқловчи қоидаларнинг йўқлиги. Буни антропологик концепция сифатида ҳам кўриб чиқиш мумкин — жамоа аъзолари ўртасидаги жинсий алоқаларни мутлақо тақиқлаш — ёки биологик тилда айтилганда, бу ерда жинсий алоқа йўқлигини англатади.

Агамия антропологик маънода жинс вакиллари ўртасидаги барча жинсий алоқаларни бир хил даражада, ҳам турмуш қурган, ҳам никоҳсиз тақиқлаш бўлиб, синфгача бўлган жамиятларда жинслар ўртасидаги муносабатларни тартибга солувчи асосий норма ҳисобланади. Бир қатор ибтидоий жамиятларда ўз уруғига мансуб бўлганлар билан жинсий алоқада бўлишни таъқиқлаш фақат бошқа аниқ бир уруғ аъзолари билан бундай муносабатларга киришиш талаби билан бирлаштирилган. Айнан шу талаблар унинг аъзоларига ушбу охирги насл томонидан қўйилган. Шундай қилиб, икки уруғнинг ўзига хос иттифоқи пайдо бўлади, уларнинг ҳар бири ўз ичида жинсий алоқани тақиқлаган ва ўз аъзоларини иттифоқдош уруғда жинсий шериклар излашга мажбур қилган. Шундай қилиб, иккита матрилинеал экзогам қабилалар (фратриялар) қўшилганда, икки уруғлик ташкилоти пайдо бўлади.

Кўриниб турибдики, аждодлар жамоасининг (қабила ришталарига асосланган ибтидоий жамоа) шаклланиш босқичида эндогамия дастлаб қисман ички агамия билан алмаштирилган бўлса, кейинчалик у тўлиқ ички агамия билан алмаштирилган (жамоа ичидаги жинсий алоқаларни бутунлай тақиқлаш, экзогамия).

Маданиятда агамиянинг социологик ва антропологик ҳодиса сифатида тилга олинишини кўплаб тарихий асарларда учратиш мумкин.

Адабиётлар

• На заре человеческой истории — Семенов Ю. И., 1989 год
• Семьеведение — Евгения Черняк