Агатҳис, одатда каури ёки даммара сифатида танилган 22 та турдан туркум[1][2].

Агатҳис
Агатҳис аустралис
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Очиқ уруғли ўсимликлар
Пинопҳйта
Пинопсида
Арауcариалес
Арауcариаcеаэ
Агатҳис

Салисб., 1807
Агатҳис турларининг тарқалиши
Синонимлар
  • Даммара (Румпҳ., 1741) Лам., 1786 эх Линк, 1822
  • Салисбурёдендрон А. В. Бобров & Меликян

Тавсиф

Агатҳис робуста

Етук каури дарахтлари характерли катта танага эга. Аксинча, ёш дарахтлар одатда конуссимон шаклга эга бўлиб, улар етукликка эришганларида янада юмалоқ ёки тартибсиз шаклдаги тож ҳосил қилади[3].

Пўстлоғи силлиқ ва оч кулрангдан кулранг-жигарранггача ўзгариб туради, одатда етук дарахтларда қалинроқ тартибсиз бўлакларга айланиб кетади.

Вояга етган барглари қарама-қарши, эллиптик чизиқли ва жуда қалин бўлади. Ёш барглар кўпинча мис-қизил рангга эга бўлиб, аввалги мавсумнинг яшил баргларидан сезиларли даражада фарқ қилади.

Одатда эркак чанг доначалари боллган қуббалари, уруғ конуслари пайдо бўлгандан кейин каттароқ дарахтларда пайдо бўлади. Аёл конуслар одатда қисқа латерал шохчаларда ривожланади, икки йилдан кейин пишиб етилади. Уруғчилик қуббалар одатда овал ёки глобус шаклида бўлади.

Баъзи турларнинг уруғлари барча тирик куяларнинг энг ибтидоийларидан бири бўлган Агатҳипҳага қуртлари томонидан зарарланади.

Фойдаланади

Пиха яқинидаги Каури журналлари ва дарахт кесувчилари

Каурининг ҳар хил турларидан смола олинади. Ёғочи донали ва яхши сифатга эга бўлиб, ажойиб куч-оғирлик нисбати ва чиришга чидамлилиги билан ажралиб туради. Ўсимлик ёғочи яхта корпусини қуриш учун идеал танловдир. Ёғоч одатда паст зичлиги ва ишлаб чиқаришнинг нисбатан паст нархи туфайли гитара ва укулеле ишлаб чиқаришда ишлатилади. Бундан ташқари, баъзи Го тахталари (гобан) учун ишлатилади. Янги Зеландияда ўсувчи турлардан (А. аустралис) кемасозлик, уй қурилиши, ёғоч панеллаш, мебел ишлаб чиқариш, шахталар ва темир йўл шпалларини тайёрлашда фойдаланилади. Ёғочнинг қаттиқ қатрони туфайли, маорилар томонидан ёғоч қуроллар, пату аруҳе (фернроот калтаклари) ва пўстлоқ калтаклар учун ишлатиладиган анъанавий маҳсулотдир[4].

Эволюция тарихи

Араукариядошлар оиласи туркумлари ичида, Агатҳис, Арауcариа туркумидан кўра Wоллемиа билан кўпроқ ўхшаш. Ҳозирда Агатҳиснинг энг қадимги қолдиқлари 64,67-63,49 миллион йил аввал ўсган Агатҳис имморталисга тегишли[5].

Турлар рўйхати

Қабул қилинган турлар [1]
Расм Илмий исм Умумий номи Тарқатиш
Агатҳис атропурпуреа қора каури, кўк каури Квинсленд, Австралия
Агатҳис аустралис каури, Янги Зеландия каури Шимолий орол, Янги Зеландия
Агатҳис борнеэнсис Ғарбий Малезия, Борнео
Агатҳис даммара Филиппин, Сулавеси, Малуку ороллари
Агатҳис флавесcенс Малайзия ярим ороли
Агатҳис журассиcа
Агатҳис кинабалуэнсис Борнео
Агатҳис лабиллардиэри Янги Гвинея
Агатҳис ланcеолата Янги Каледония
Агат лентикуласи Борнео
Агатис макрофилла (син. А. витиэнсис) Тинч океан каури, дакуа Фиджи, Вануату, Соломон ороллари
Бу микростахия буқа каури Квинсленд, Австралия
Агатҳис Монтана Янги Каледония
Агатҳис мури оқ каури Янги Каледония
Агатҳис орбиcула Борнео
Агатҳид овата Янги Каледония
Агатҳис робуста Квинсленд каури Квинсленд, Австралия; Янги Гвинея
Агатҳис силбаэ Вануату
Агатҳис спатҳулата Янги Гвинея каури Папуа-Янги Гвинея
Агатҳис замунераэ Патагониа, Жанубий Америка Аргентина
Илгари туркумга мснсуб бўлган[1]

Нагеиа туркумига кўчирилган

  1. Агатҳис мотлейи — Нагеиа мотлейи
  2. Агатҳис веитчии — Нагеиа наги

Галерея

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „Кеw Wорлд Чеcклист оф Селеcтед Плант Фамилиэс“. 2020-йил 17-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-декабр.
  2. ↑ де Лаубенфелс, Давид Ж. 1988. Cонифералес. П. 337-453 ин Флора Малесиана, Сериэс И, Вол. 10. Дордречт: Клуwер Аcадемиc.
  3. ↑ Wҳитморе, Т. C. 1977. А фирст лоок ат Агатҳис. Тропиcал Форестрй Паперс Но. 11. Университй оф Охфорд Cоммонwеалтҳ Форестрй Институте.
  4. ↑ Неич, Рогер (1996). "Неw Зеаланд Маори Баркcлотҳ анд Баркcлотҳ Беатерс". Реcордс оф тҳе Ауcкланд Институте анд Мусеум 33: 111–158. ИССН 0067-0464. 
  5. ↑ Эсcапа, Игнаcио Ҳ.; Иглесиас, Ари; Wилф, Петер; Cаталано, Сантиаго А.; Cарабалло‐Ортиз, Марcос А.; Рубéн Cúнео, Н. (Аугуст 2018). "Агатҳис треэс оф Патагониа'с Cретаcеоус‐Палеогене деатҳ ландсcапес анд тҳеир эволутионарй сигнифиcанcе" (эн). Америcан Жоурнал оф Ботанй 105 (8): 1345–1368. дои:10.1002/ажб2.1127. ИССН 0002-9122. ПМИД 30074620. ҳттпс://онлинелибрарй.wилей.cом/дои/10.1002/ажб2.1127.