Ziyosfera

Agidel

Агидел (бошқирдча: Ағиҙел ХФА: <пҳонос филе="ба-Ағиҙел.огг"></пҳонос>) – Бошқирдистон Республикаси (Россия)даги шаҳар (1991-йилдан). Республика аҳамиятига эга, Агидел бир вақтда шаҳар окриги ҳамдир[1].

Агидел

бошқирдча: Ағиҙел
Шаҳар
Agidel
Байроқ
Agidel
Герб
55°54′00″Н 53°56′00″Э / 55.90000°Н 53.93333°Э / 55.90000; 53.93333
Мамлакат Россия
Республика Бошқирдистон
Ҳукумат
 • мер Фанис Гилванов Яфасович
Асос солинган 1980
Қачондан бери шаҳар 1991
Майдон 53 км2 (20 кв ми)
Маркази баландлиги 80 м
Миллий таркиб татарлар, бошқирдлар, руслар, марилар, удмуртлар
Конфессиявий таркиб

мусулмон суннийлар

православлар
Этнохороним агиделликлар
Телефон коди 34731
Почта индекс(лар)и 452920
Agidel xaritada
Agidel
Агидел
Agidel xaritada
Agidel
Агидел
Агиделда рус ва бошқирд тилларида кўча номларини шакллантириш

Этимологияси

Шаҳар Оқ Идил дарёсининг Кама билан қўшилиш қисмида жойлашган бўлиб (Ақ идел – „Оқ дарё“), бошқирд ва татарча номи ишлатилган[2].

Географияси

Республиканинг шимоли-ғарбий қисмида, Нефтекамск шаҳридан 45 км узоқликда жойлашган.

Тарихи

Бўлажак шаҳар ҳудудида Янги Такталачук, Старокабаново қишлоқлари бўлган.

1980-йил июн ойида Бошқирд АЭС қурилиши муносабати билан аҳоли пункти сифатида вужудга келган, 1991-йилдан буён шаҳар мақомига эга-[3]. Қурилаётган атом электр станциясининг эҳтиёжларини қондириш учун „ПРИУВО“ Ҳарбий қурилиш бўлинмалари дирексиясининг 2 та 455 ва 748 ВСО 171 ҳарбий қисмлари қишлоққа қайта жойлаштирилди. 1990-йилда бирликлар 455 ВСО рақами остида битта ҳарбий қисмга бирлаштирилган. 1990-йилда ҳарбий қисм Ковров шаҳрига кўчирилди ва тарқатиб юборилган.

1990-йилда яшиллар босими остида Агиделдаги АЭС қурилиши тўхтатилади, бунинг натижасида кўплаб маҳаллий аҳоли ишсиз қолади. 1993-йил 2-сентябрда Бошқирдистон Олий Кенгаши Президиумининг 6-2/408-сонли „Агидел шаҳрида иш ўринларини рағбатлантириш чора-тадбирлари тўғрисида“ ги Фармони қабул қилинган, бу эса аҳолининг фаровонлигини сезиларли даражада таъминлашга имкон берган[4].

Аҳолиси

Россия Иқтисодий ривожланиш вазирлигининг прогнозига кўра, аҳоли сони[5]:

  • 2024-йил – 13,94 минг
  • 2035-йил – 11,36 минг

кишигача етади

Миллий таркиби

2010-йилги Бутунроссия аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра: татарлар – 53,6%, бошқирдлар – 22,2%, руслар – 16,2%, марислар – 4,3%, удмуртлар – 1,5%, бошқа миллат вакиллари – 2,2% [6].

Маҳаллий ҳукумати

Шаҳар округи маҳаллий ҳокимият органларининг тузилмаси [1]:

  • Кенгаш деб аталадиган шаҳар туманининг вакиллик органи;
  • Кенгаш раисини чақирган шаҳар туман ҳокими;
  • Бошқарма деб аталадиган шаҳар тумани маъмурияти.

Агидел[7] шаҳар округи Кенгаши раиси: Синева Расима Ахсановна;

Агидел шаҳар округи маъмурияти бошлиғи[8]: Гилванов Фанис Яфасович.

Таълими

Шаҳарда 1, 2-сонли умумтаълим мактаблари ва гимназия, шунингдек, Уфа ёқилғи-энергетика коллежининг филиали мавжуд.

Транспорти

Шаҳардан 100 км узоқликда Горкий темир йўлининг Янаул темир йўл стансияси жойлашган бўлиб, Москва-Екатеринбург автомагистралида жойлашган. Энг яқин темир йўл стансияси Нефтекамск шаҳардан 50 км узоқликда жойлашган[9]. Агиделда йўловчи ташиш имконияти бўлмаган идоравий темир йўл стансияси ҳам мавжуд.

Нефтекамск – Дюртюли минтақавий автомобил йўли шаҳардан 20 км шарқда ўтади.

Ҳозирда шаҳар пристани ташландиқ ҳолдадир. Оқ идил ва Кама дарёлари орқали Агидел Каспий, Қора ва Болтиқ денгизларига чиқиш имкониятига эга, сув ўтказувчанлиги 5000 тоннагача бўлган дарё-денгиз кемаларини қабул қилиш мумкин.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Устав городского округа г. Агидел Республики Башкортостан[сайт ишламайди]
  2. ↑ Поспелов 2008.
  3. ↑ Болшая Российская энсиклопедия: В 30 т. / Председател науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред С. Л. Кравес. Т. 1. А – Анкетированиэ. – М.: Болшая Российская энсиклопедия, 2005. – 766 с.: ил.: карт.
  4. ↑ „Новейшая история — Агидель — 450 лет в составе России“. 2013-йил 14-октябрда асл нусхадан архивланган.
  5. ↑ „Стратегия пространственного развития Российской Федерации на период до 2025 года (проект)“. 2018-йил 18-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 19-декабр.
  6. ↑ „Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по Республике Башкортостан“. 2013-йил 9-мартда асл нусхадан архивланган.
  7. ↑ „Структура Совета городского округа город Агидель“. 2020-йил 11-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 7-ноябр.
  8. ↑ „Структура Администрации городского округа город Агидель“.[сайт ишламайди]
  9. ↑ "Все электрички России": „Расписание движения поездов по станции Нефтекамск (график 2008/2009)“. 2010-йил 17-сентябрда асл нусхадан архивланган. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi