Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Ahmad Orif

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Аҳмад Ориф
Асл исми Аҳмад Ҳамди Ўнал
Таваллуди 1923-йил 23- апрел
Туркия, Диёрбакир
Вафоти 1991-йил 2-июн
Анқара, Жебежи Асри Қабристони
Тахаллуси Аҳмад Ориф
Фаолият тури Шоир, Журналист

Аҳмад Ориф — турк шоири ва журналисти. 23-апрел 1923- йилда [нот 1] Туркия давлатининг Диёрбакир вилоятида туғилган.

У турк адабиётининг таниқли шоири. Унинг тириклигида чоп этган ягона китоби “Кишанларни соғиниш Эскиттим” (1968) Туркияда энг кўп нашр этилган ше’рий китоблардан биридир. У ше'рларини самимий ифода билан ёзган. Ше’рларида Жануби - Шарқий Онадўли географиясига ва о’зи туг’илиб о’сган Чукуровага муҳим о’рин тутади.

Ҳаёти

1923-йил 23-апрелда Диярбакирнинг Ҳанчепек туманидаги Яғчи кўчаси, 7-уйда туғилган. Отаси Румелиядан Киркукга келган ва ўша йилларда давлат хизматчиси бўлиб ишлаган турк оиласидан бўлган Ориф Ҳикмат ва унинг онаси Саре Хоним Эрбиллик курд, шайх Абдулқодир Жибралининг қизи бўлган. вақт[1][2]. У саккиз опа-сингилнинг энг кичиги эди. Унинг ҳақиқий исми Аҳмет Ҳамди Ўнал. " Аҳмед Ҳамди " - бобосининг исми; Адабиётда тахаллус сифатида " Аҳмед Ориф " номи билан аталган "Ориф" отасининг исмидир[3].

Унинг отаси Ариф Бей фуқаролик ҳаётида Сиверекдаги сўнгги шаҳар бошқарувчиси эди. У болалик йилларини Ҳарранда ўтказган, у ерда Сиверек ва унинг отаси туман ҳокими вазифасини бажарган. У Сиверекда зазакий тилини ўрганган, чунки ўша пайтда шаҳарда асосан шу тилда сўзлашган, Қоракечида курд тилини асосан курд қабилалари яшаганлиги учун, Ҳарранда эса араб тилини ўрганган. 1929-йилда онасидан айрилган. Уни ўгай онаси Ориф Хоним тарбиялаган.

Бошланғич мактабда Сиверекда, ўрта мактабда катта опаси билан Урфада ўқиган[4]. Ўрта та’лимни Афён ўрта мактабида бепул интернатда давом эттирди. Бу мактабда у адабий билимини ошириш учун қулай муҳит топди. Афён ўрта мактабида ўқиётганда ёзган ше'рларининг биринчиси Афён халқ уйи журналининг "Ташпинар" журналининг 1942-йил ноябрдаги 94-сонида нашр этилган[4] 1943-йилда ўрта мактабни тугатган.

Ўрта мактабни тугатгач, Ушоқда бир муддат акаси Муҳаммед Нежати билан бирга бўлди. Отаси нафақага чиқиб, Диёрбакирга жойлашгач, Диярбакирга борди. Кейин армияга кетган Аҳмад Ориф 1947-йил 11-мартда Ривада захирадаги офицер сифатида ҳарбий хизматдан бўшатилган. Университетда ўқиш учун Анқарага кетган. Анқара университетининг тиллар, тарих ва география факултетининг фалсафа бўлимига ўқишга кирган, аммо уни тугатмаган. У ўша даврнинг машҳур шоирлари Фарук Нафиз, Аҳмад Муҳип, Аҳмад Ҳамди, Cаҳит Кулебий, Беҳчет Неcатигил кабилар таъсирида шеърлар ёзган[5].. “Инкıлапчи Ёутҳ” ва “Мейдан” журналларида ёзган шеърлари билан ном қозонган. У 1948-йилдан бошлаб ўзининг шеърларини нашр эта бошлаган. Унинг илк ше'ри сифатида Аттила Илҳан томонидан таҳрирланган ва Варлик журналида чоп этилган Ше'рлар- 1948-номли антологияга киритилган Рустемо номли ше'ридир[6].

1948-йилда Ташқи ишлар вазирлиги томонидан очилган имтиҳонда ғолиб чиқди; аммо, у чет элга жўнатиш пайтида Палмиро деб номланувчи ше'ри учун ҳибсга олинган[4]. Италия коммунистик тарафдори Палмиро Толяттининг ўлдирилиши ҳақида ёзилган бу ҳали ҳам қўпол ше'рнинг қўлёзмалари ўғирланган ва кўпайтирилган ва нусхалари бир дўстининг уйидан топилган; унинг ба'зи дўстлари судга тортилган, Аҳмад Ариф эса полиция бўлимида кўрсатма бериб, қўйиб юборилган. Аҳмад Ориф ушбу ҳибсга олингани сабабли ишга олинмаганида, у Давлат кенгашига мурожаат қилди ва Марказий банкка ишга жойлаштирилди. Бир томондан у давлат хизматини давом эттирган, иккинчи томондан ўқишни ҳам давом эттиирган.

Шоир 1950-йили Ҳуррият газетасида ўқиган интервюси орқали 1943-йили Ванда рўй берган ва тарихга Муғлали воқеаси номи билан кирган воқеадан хабар топгач, бу воқеа ҳақида ше’р ёзади. У нола сифатида тузган ва чоп этишни хаёлига ҳам келтирмаган “33 ўқ” номли ше’ри жуда қисқа вақт ичида машҳур ше’рга айланди[5].

У 1950-йилда Туркия Жиноят кодексининг 141-моддасини бузгани учун икки марта, 1952-йилда эса махфий ташкилот тузгани учун ҳибсга олинган[7]. У ҳибсга олинганида Анқарадан Истанбулга олиб кетилган ва Санасарян Инн меҳмонхонасида қийноққа солинган[8]. 38 ойлик ҳибсдан кейин бўлиб ўтган маҳкама якунида у икки йил қамоқ ва Урфада саккиз ой қамоқ жазосига ҳукм қилинди. У 1954-йил 7-октябрда судгача бу жазони жуда кўп ўтаганлиги учун озод қилинди[4]. Саккиз ойлик қамоқ жазоси Урфадан Диярбакирга ўзгартирилгач, синглиси ўқитувчи бўлган Диёрбакирга бориб, ғишт ва кафел заводида котиб бўлиб ишлаган[4] Жамоатчилик назорати муддатини тугатгандан сўнг, у Анқарага қайтди. 1954-1959-йиллар оралиғида у ўзининг платоник севгиси Лейла Эрбилга мактублар ёзган.

Олий таълим олиш имкониятини топа олмаган Аҳмад Ориф 1956-йилдан бери Медениет, Öнcü ва ниҳоят Ҳалкчи газеталарида редактор бўлиб ишлади. 1967-йилда Анқарада танишган Айнур Хонимга турмушга чиқди ва 1972-йилда Филинта ўғли дунёга келди[9][10].. У узоқ вақт ТКП Анқара вилоят қўмитасида ишлаган.

Ўтган асрнинг 60-йилларида Фикрет Отям ўз интервюларига Аҳмет Ориф ше’рларидан парчалар қўшиши билан машҳур бўлди[11]. Унинг ше'рлари жамланган ягона китоби 1968-йилда нашр этилган. Шоирнинг ягона китоби бўлган бу асар катта қизиқиш билан кутиб олинди; Олтмишдан ортиқ нашри билан Туркиядаги энг кўп босилган шеърий китоблардан бирига айланди[8]. Унинг кўпгина ше'рлари Аҳмет Кая ва Жем Каража каби сан'аткорлар томонидан яратилган. Ўзи туғилиб ўсган ҳудуди Жануби-Шарқий Анадолу халқини шеърлари тасвирлаган Аҳмет Ориф шу жиҳати билан халқ орасида машҳур шахсга айланган[11]

1977-йилда журналистикадан нафақага тарк этган Аҳмад Ориф ҳаётини Анқарада давом эттирди[12][13].. У Жемал Сурея, Cанип Йилдирим, Жемалеттин Унлу, Музаффер Эрдост, Недрет Гуржан, Аднан Бинязар ва уларнинг оила қариндошларидан бошқа ҳеч ким билан учрашмаган[4]. Маълумки, у ўлимидан сал аввал яқинларига шеърлари иккинчи китоби нашрга тайёрлигини, Истанбулга бориб янги китоби чоп этилишини айтган [14]. Лекин бу амалҳа ошмайди. Йиллар давомида газета ва журналларга интервю ва тушунтириш бермаган Аҳмет Ориф 1989-йилда шоир ва журналист Рефик Дурбаш билан суҳбатлашди . Бу интервю дастлаб “Cумҳурият” газетасида босилиб, кейин китобга айланди. Илгари унинг иккинчи ше'рий китобининг номи деб э'лон қилинган �М32�Қалбим Динамит қудуғида�М33� ушбу интервю китобининг номига айланди. Шоир 1991-ил 2-июнда Анқарадаги уйида юрак хуружидан вафот этди[15].

Аҳмад Орифнинг Жемал Сüрейяга ёзган мактублари 1992-йилда китоб ҳолида нашр этилган[16]. �М34�Шоирнинг соғинч кишани�М36�га кирмаган шеърлари 2003-йилда “Юртим менинг шоҳтомирим” номли китобда тўпланган. Унинг Лейла Эрбилга ёзган севги мактублари 2013-йилда Лейлим Лейлим номли китобда нашр этилган.

Ше'рий китоблари

  • Мен ташлаб кетган кишанларни соғиниш (Эверест нашрлари, ИСБН 975-297-021-4, 57-нашр, 2006);
  • Менинг ватаним менинг ҳукмим (Эверест нашрлари, Истанбул, 2005-йил ноябр, 5. Нашр, ИСБН 9789752891036 )

Унинг ше'рлари

  • «Қамоқхонага Кеч Эрта Тушади»
  • «Анадолу»
  • «Ой қоронғи»
  • «Бу зиндон бу ҳаёт бозорини бузди»
  • «Диярбекир қал'аси ва Адилош Бебенинг "Нинни"сидан эслатмалар»
  • «Биласанми, ўқ оцанг, тун ўтмайди»
  • «Соғинчдан кишанлар эскирган»
  • «Ичкарида»
  • «Қора»
  • «Чиннигуллар кўчаси»
  • «Менинг хоним менинг хоним»
  • «Салом»
  • «Ўттиз учта ўқ»
  • «Мени сев»
  • «Жим»
  • «Мен эслай олмайман»
  • «Уйғонинг Ховар!»
  • «Вой қурбонлик»
  • «Биз ёлғиз эмасмиз»
  • «Қора»
  • «Селим САЙИ»

Эслатмалар

  1. ↑ Кўпгина манбаларда унинг туғилган санаси 1927-йил 21-апрел деб кўрсатилган.

Манбалар

  1. ↑ „Арşивленмиş копя“. 8 эким 2014да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6 касıм 2013.
  2. ↑ „Арşивленмиş копя“. 3 аралıк 2013да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6 касıм 2013.
  3. ↑ „Толстой'ун Торуну Ҳанги Şаиримизин Оğлуйла Эвли“ (ТР). Одатв4.cом (6 ҳазиран 2012). 27 касıм 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 ҳазиран 2021.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 „Аҳмет Ариф“. Дипноткитап.нет, 26.02.2014. 28 аğустос 2016да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19 ҳазиран 2021.
  5. ↑ 5,0 5,1 „Анадолу'юм бен анлıёр мусун?“ (тр-ТР). Эвренсел.нет. 25 эйлüл 2016да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 ҳазиран 2021.
  6. ↑ „Унутулмаз дизелерин şаири Аҳмед Ариф’и кайбедели 29 йıл олду“ (Тüркçэ). биргун.нет. 28 ҳазиран 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 ҳазиран 2021.
  7. ↑ „Аҳмет Ариф неден интиҳара калкışтı?“ (Тüркçэ). Ҳабер7. 24 ҳазиран 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 ҳазиран 2021.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Дениз МАРСАК АҲМЕД АРİФ: ҲАЙАТИ, ҲАСРЕТİ ВЕ ŞİİРİ…“. www.мардинҳабер.cом.тр. 1 ҳазиран 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 ҳазиран 2021.
  9. ↑ „Анлатабилмек сени“. Биргüн.нет (3 ҳазиран 2021). 3 ҳазиран 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 ҳазиран 2021.
  10. ↑ „Аҳмет Ариф'ин Платоник АŞкı Лейла Эрбил "Ҳасретинден Прангалар Эскиттим"“. Афён Туркели газетеси (15 аралıк 2020). 15 аралıк 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 ҳазиран 2021.
  11. ↑ 11,0 11,1 „Аҳмет Ариф Кимдир?“. 2 ҳазиран 2021да асл нусхадан архивланган.
  12. ↑ „Арşивленмиş копя“. 3 ҳазиран 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 майıс 2020.
  13. ↑ „Арşивленмиş копя“. 3 ҳазиран 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3 ҳазиран 2020.
  14. ↑ „Генcо Эркал сöйлеşиси - Аслı Öймен иле Санат, Яşам, İнсан“. Аслı Öймен иле Санат, Яşам, İнсан. Ҳалк ТВ (31 оcак 2021). 10 оcак 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 31 оcак 2021.
  15. ↑ Тüфек гиби сес сусту. Миллиет (3 ҳазиран 1991), с. 14.
  16. ↑ „Şиирден бесленен бир достлуğун мектупларı – Эге Телграф“ (Тüркçэ). www.эгетелграф.cом. 24 ҳазиран 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 ҳазиран 2021.
  • Турк адабиётчилар Энсиклопедяси
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi