Ahvoz
Аҳвоз — Эроннинг жануби-ғарбидаги шаҳар, Хузистон устонининг маъмурий маркази. Қарун дарёси бўйидаги порт, нефт чиқариладиган йирик конлар маркази. Аҳолиси 580 минг киши (1986). Темир йўл тугуни. Теҳронга борадиган нефт қувури Аҳвоз орқали ўтган. Тўқимачилик, пўлат прокати корхоналари, университет бор. Заргарлик буюмлари ишлаб чиқарилади.
Аҳвоз اهواز | |
|---|---|
| Шаҳар | |
        Юқоридан пастга: Оқ кўприк, қора кўприк, Аҳвоз тунда, Аҳвоз Шаҳид Чамрон университети учбурчак биноси, Али ибн Маҳзиар Аҳвозий зиёратгоҳи, Қарун дарёси ва 8-кўприк. | |
| 31°18′17″Н 48°40′42″Э / 31.30472°Н 48.67833°Э | |
| Мамлакат | Эрон |
| устон | Хузистон |
| шаҳристон | Аҳвоз |
| бахш | Марказий туман |
| Ҳукумат | |
| • Ҳоким | Ризо Аминий[1] |
| Майдон | 185 км2 (71 кв ми) |
| Маркази баландлиги | 17 м |
| Расмий тил(лар)и | форс тили |
| Аҳолиси (2016) |
1 184 788[2] |
| Вақт минтақаси | УТC+3:30 |
| Телефон коди | +98 61 |
| Почта индекс(лар)и | 61ххх |
|
| |
Тарихи
Қадимги тарихи
Аҳвоз Аҳамонийлар императори Доронинг эпиграфида учрайдиган „Аваз“ ва „Аважа“нинг муқобилидир. Бу сўз Нақши Рустам битикларида „Хожа“ ёки „Хўжа“ тарзида ҳам учрайди.
Дастлаб Ōҳрмазд-Ардаšēр (форсча: هرمزداردشیر Ҳормозд ардешир) деб номланган[3] Аҳвоз Сосонийлар сулоласи ҳукмронлиги бошланган пайтида қурилган. Тарихчиларнинг фикрича, Форс Аҳамонийлари давридаги машҳур шаҳар Таряна шаҳри ёки юнон манбаларида тилга олинган[4] Неарх ва унинг флоти Пафитигрисга кирган Агинис шаҳри ўрнида қурилган. Шаҳарга 230-йилда Ардашир И (Энcйcлопæдиа Ираниcа, ал-Муқаддасий ва бошқаларга кўра) ёки (ўрта форсча Šаҳрестāнīҳā ī Ēрāнšаҳр китобига кўра) унинг набираси Ҳурмуз И асос солган. Шаҳар номи Ардашир номини зардуштийча Худонинг номи, Ōҳрмазд ёки Ҳурмуз исми ва унинг бобосининг исми билан бирлаштирилганидан келиб чиққан. У вилоятнинг марказига айланган ва у Ҳумšēр деб ҳам аталган. Сосонийлар даврида суғориш тизими ва бир қанча тўғонлар қурилиб, шаҳар обод бўлган. Сосонийлар давридаги тўғонларга Банди Болоруд, Банди Мезон, Банди Бурж Аяр ва Банди Хак мисол бўла олади. Шаҳар Сусиананинг қадимий пойтахти бўлган Суза ўрнига ўша пайтда Хузистон деб аталган вилоятнинг маркази бўлган.
Шаҳар икки қисмга бўлинган: биринчи қисмда шаҳар зодагонлари, иккинчи қисмида эса савдогарлар яшаган[5]. 640-йилда араблар бу ерга бостириб киргач, шаҳарнинг зодагонлар яшайдиган қисми вайрон қилинган, аммо савдогарлар ҳудуди бўлган Ҳūж-ī-стāнwāčāр „Хуз давлати бозори“ сақланиб қолган. Шу сабабли шаҳар номи Сūқ ал-Аҳwāз, яъни „Хуз бозори“ деб ўзгартирилган, бунда Аҳwāз Ҳûз сўзининг арабча нотўғри кўплик шаклидир. „Ҳûз“ ўз навбатида қадимги эроний халқ эламийларнинг „Ҳūжа“ сўзидан (Деҳкҳода луғатида қайд этилганидек, бу сўз ўрта асрларда кҳūзīг (маъноси Хузнинг) ва замонавий даврда Кҳузестāн (маъноси Хуз давлати) шаклида учрайди) келиб чиққан.
Ўрта асрлар тарихи
Уммавийлар ва Аббосийлар даврида Аҳвоз шакарқамиш етиштириш маркази ва кўплаб таниқли олимларнинг маскани сифатида шуҳрат қозонган. Ибн Ҳавқал, Табарий, Истахрий, Муқаддасий, Яъқубий, Масъудий, Муставфий Қазвиний каби ўрта асрларнинг нуфузли тарихчи ва географ олимлари шаҳар ҳақида ёзиб қолдирилган. Шаҳар яқинида Гундишопур академияси жойлашган бўлиб, у ерда замонавий ўқув шифохонаси биринчи марта ташкил этилган.
ХИИИ—ХИВ асрларда мўғуллар босқинида Аҳвоз вайрон бўлган ва кейинчалик қишлоққа айланган. Тўғон ва суғориш каналлари ҳозир сақланиб қолмаган, эрозияга учраган ва ниҳоят ХИХ аср бошларида қулаб тушган. Бу даврда Аҳвозда асосан асл хузийлар ва оз сонли собийлар яшаган. Гарчи араб муҳожирларининг аксарияти шаҳарни тарк этган бўлса-да, бир қанчаси қолган. Ўрта асрлардаги шакарқамиш тегирмонлари харобалари сақланиб қолган бўлсада, Аҳвоз шимолидаги Ҳафттепа ҳудудида шакарқамиш плантацияларининг барча излари ҳали ҳам мавжуд[6]. Шуш ва Шуштарда ҳам бир қанча сув тегирмонлари харобалари сақланиб қолган.
Галерея
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ امینی شهردار منتخب اهواز شد Ираниан Студенц' Неwс Агенcй
- ↑ „Статистиcал Cентер оф Иран > Ҳоме“. www.амар.орг.ир.
- ↑ Додгеон М. Ҳ. анд Лиэу С. Н. C., Тҳе Роман Эастерн Фронтиэр анд Тҳе Персиан Wарс; А Доcументарй Ҳисторй, Лондон (1991), п.35; ИСБН 0-415-10317-7
- ↑ „Аҳваз“. тоиран.cом. Қаралди: 2015-йил 23-апрел.
- ↑ cф. Энcйcлопæдиа Ираниcа
- ↑ Х. де Планҳол, Энcйcлопæдиа Ираниcа
Адабиётлар
- ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
Ҳаволалар
- Фоолад Аҳваз Фоотбалл Cлуб (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-07-01 санасида архивланган) (форсча)
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
 |
Викиомборда „Аҳвоз“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
 | Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |