Akbar Jaloliddin Muhammad
- Википедияда исми Акбар бўлган бошқа кишилар ҳақида ҳам мақолалар мавжуд.
Акбар Жалолиддин Муҳаммад (1542.14.10, Амаркот−1605, Агра яқинидаги Сикандра қишлоғи), „Акбар-шоҳ“ — Бобурийлар сулоласидан ҳукмдор (1556—1605). Ҳиндистондаги бобурийлар салтанати ҳукмдори (1556-йилдан).
| Акбар Жалолиддин Муҳаммад | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Подшоҳ Ғози | |||||||||
 | |||||||||
| 3-Бобурий император | |||||||||
| Салтанат | 11 Фебруарй 1556 — 27 Оcтобер 1605[1] | ||||||||
| Ўтмишдоши | Ҳумоюн | ||||||||
| Давомчиси | Жаҳонгир | ||||||||
| Регент | Байрамхон (1556-1560)[2] | ||||||||
| Туғилиши |
Жалал-уд-дин Муҳаммад Акбар 15 Оcтобер 1542 Амаркот, Ражпутана (пресент-дай Умеркот, Синд, Покистон) | ||||||||
| Вафоти |
27-октябр 1605-йил (63 ёшда) Фатеҳпур Сикри, Агра, Мугҳал Эмпире (пресент-дай Уттар Прадеш, Индиа) | ||||||||
| Дафн этилган жой |
Новембер 1605 | ||||||||
| Турмуш ўртоғи |
| ||||||||
| Турмуш ўртоғи |
| ||||||||
| Фарзандлари Батафсил |
|||||||||
| |||||||||
| Уй | Ҳоусе оф Бабур | ||||||||
| Сулола | Тимурид дйнастй | ||||||||
| Отаси | Ҳумаюн | ||||||||
| Онаси | Ҳамида Бану Бегум | ||||||||
| Дини |
Сунни Ислам[8][9] Дин-э-Иллаҳи | ||||||||
Бобурнинг набираси, Ҳумоюннинг ўғли, 13 ёшида тахтга ўтирган (1556-йил 15-феврал). Дастлаб вазири туркман Байрамхон оталиқ ёрда-мида тахтни бошқарган, сўнгра балоғат ёшига етгач, мамлакатни қаттиққўллик билан идора эта бошлаган. Салтанатини кенгайтириш учун муттасил курашган. Акбаршоҳ даврида Бобурийлар салтанати шимолда Балхдан тортиб жанубда Годовари дарёсигача (Кашмир ва Афғонистон ҳудудлари билан), ғарбда Арабистон денгизидан шарқда Бенгалия қўлтиғигача бўлган улкан ҳудудни қамраб олган. Марказлашган салтанат тузиш мақсадида 1574-йилдан ички ислоҳотлар ўтказишга киришади: қўшин устида назоратни кучайтиради ва уни қайта ташкил этиб, янгидан қуроллантиради, мамлакатни янги маъмурий туманларга бўлади. Никоҳ ришталари орқали Ражпут князликлари билан алоқаларни мустаҳкамлаган. Ражпутлар отлиқ қўшини Акбар қўшинининг асосини ташкил қилган. Йирик ер эгалари—жогирдорларнинг ўзбошимчалигига қарши бир қанча чора-тадбирларни ўтказган, 1574-йил деҳқонлар, саркардаларга ер инъом этиш ўрнига хазинадан уларга маош тўлашни, мамлакатдаги ерлардан солиқ тўплашни ўз хизматчилари зиммасига юклаган. Акбар аҳоли орасида диний жиҳатдан ўзаро бирдамликка эришиш мақсадида ҳиндларни юқори мансабларга тайинлай бошлаган ва янги дин—„дини илоҳий“ жорий этган. Бу дин ўзида ислом, ҳиндуизм, парсизм ва жайнизм динларининг қоришмасидан иборат бўлган. Акбар дунёвий ва диний ҳокимиятни ўзида мужассамлаштирган. Бу динга эътиқод қилганлар Акбарнинг марҳаматига сазовор бўлганлар. Кейинчалик Акбар вафотидан сўнг бу янги дин кичик бир мазҳабга айланиб қолган. Акбар деҳқончилик ва савдога катта эътибор берган, Европа мамлакатлари билан ҳам савдо-сотиқ олиб борган. Акбар илм-фан, санъатга ҳам ҳомийлик қилган. Акбарнинг вазири ва дўсти Абулфазл Алломий Акбар салтанати тарихига оид „Акбар-нома“ асарини ёзиб қоддирган. Акбар буюк давлат арбоби, қувваи ҳофизаси кучли, жасур, иқтидорли саркарда бўлган.
Яна қаранг
- Акбар Шоҳ ИИ
- Ашока
- Маҳарана Пратап
- Буюк одамлар рўйхати
Манбалар
- ↑ "Акбар (Мугҳал эмперор)". Энcйcлопæдиа Британниcа. ҳттпс://www.британниcа.cом/ЭБчеcкед/топиc/11421/Акбар.<!--->
- ↑ Чандра 2005, с. 95
- ↑ Жаҳангир 1999, с. 437: "Руқайя-Султан Бегам, тҳе даугҳтер оф Мирза Ҳиндал анд wифе оф Ҳис Мажестй Арш-Ашяни [Акбар], ҳад пассед аwай ин Акбарабад. Ше wас Ҳис Мажестй'с чиэф wифе. Синcе ше дид нот ҳаве чилдрен, wҳен Шаҳжаҳан wас борн Ҳис Мажестй Арш-Ашяни энтрустед тҳат 'униқуэ пеарл оф тҳе cалипҳате' то тҳе бегам'с cаре, анд ше ундертоок то раисе тҳе принcе. Ше департед тҳис лифе ат тҳе аге оф эигҳтй-фоур."
- ↑ Ҳинду Шаҳ 1595–1612, с. 223: "Акбур, афтер тҳис cонқуэст, маде пилгримаге то Кҳwажа Мойин-оод-Деэн Чиштй ат Ажмере анд ретурнед то Агра; фром wҳенcе ҳе проcеэдед то висит тҳе венерабле Шеикҳ Сулим Чиштй, ин тҳе виллаге оф Сеэкрй. Ас алл тҳе кинг'с чилдрен ҳад ҳитҳерто диэд, ҳе солиcитед тҳе Шеикҳ'с праерс, wҳо cонсолед ҳим, бй ассуринг ҳим ҳе wоулд соон ҳаве а сон, wҳо wоулд ливе то а гоод олд аге. Шортлй афтер, ҳис фавоурите соолтана, беинг тҳен прегнант, он Wеднесдай тҳе 17тҳ оф Руббеэ-оол-Аwул, ин тҳе еар 997 wас деливеред оф а сон, wҳо wас cаллед Сулим."
- ↑ Меҳта 1984, с. 222: "Биҳари Мал гаве рич доwрй то ҳис даугҳтер анд сент ҳис сон Бҳагwан Дас wитҳ а cонтингент оф Ражпут солдиэрс то эсcорт ҳис неwлй марриэд систер то Агра ас пер Ҳинду cустом. Акбар wас деэплй импрессед бй тҳе ҳигҳлй дигнифиэд, синcере анд принcелй cондуcт оф ҳис Ражпут релатионс. Ҳе тоок Ман Сингҳ, тҳе ёутҳфул сон оф Бҳагwант Дас инто тҳе роял сервиcе. Акбар wас фасcинатед бй тҳе чарм анд аccомплишменц оф ҳис Ражпут wифе; ҳе девелопед реал лове фор ҳер анд раисед ҳер то тҳе статус оф чиэф қуээн. Ше cаме то эхерcисе профоунд импаcт он соcио-cултурал энвиронмент оф тҳе энтире роял ҳоусеҳолд анд чангед тҳе лифестйле оф Акбар. Салим (латер Жаҳангир), ҳеир то тҳе тҳроне, wас борн оф тҳис wедлоcк он 30тҳ Аугуст, 1569."
- ↑ Аҳлооwалиа 2009, с. 130
- ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедБританниcа - ↑ Блаcк 2011, с. 245
- ↑ Эралй 2000, с. 189
Адабиётлар
- ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- Қодиров П., Ҳумоюн ва Акбар, Т., 1994.
Ҳаволалар
 |
Викииқтибосда Акбар Жалолиддин Муҳаммадга тегишли иқтибослар мавжуд. |
 |
Викиомборда „Акбар Жалолиддин Муҳаммад“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
- Акбар, Эмперор оф Индиа бй Ричард вон Гарбе ат Прожеcт Гутенберг
- Тҳе Драма оф Акбар бй Муҳаммад Ҳусаин Азад фром 1922.
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
 | Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |