Akbar Maxsumov
Акбар Нусратуллоевич Махсумов (тожикча: Акбар Нусратуллоевич Махсумов ; 1928-йил 2-май, Қўқон, Ўзбекистон ССР, СССР — 2001-йил 20-сентябр, Душанбе, Тожикистон) — совет ва тожик олими, жамоат ва давлат арбоби, қишлоқ хўжалиги, ўсимликчилик бўйича мутахассис, мухбир аъзо, Фанлар академияси Президиуми аъзоси Тожикистон ССР, Тожикистон ССР Фанлар академияси Президиуми бош илмий котиби (1962), қишлоқ хўжалиги фанлари доктори (1965), Тожикистон ССР қишлоқ хўжалиги вазири (1965-1967), Тожикистон ССР ФА академиги (1968), Тожикистон ССР Фанлар академияси вице-президенти, депутат (1971-1975). Тожикистон ССР Вазирлар Совети Раиси биринчи ўринбосари (1975-1986). Тожикистон ССР Вазирлар Совети Раиси, бир вақтнинг ўзида Тожикистон ССР Давлат агросаноат қўмитаси раиси (1986-1988), Тожикистон Республикаси Ботаника институти ‘‘Меҳнат Қизил Байроқ" ордени директори (1988-1991), Бутунроссия қишлоқ хўжалиги фанлари академиги (1991), РААСнинг хорижий аъзоси (1992), Тожикистон Фанлар академияси Президиуми маслаҳатчиси (1994-2001).Октябр инқилоби ордени (1976), иккита Меҳнат Қизил Байроқ ордени (1971, 1981), "Шон-шараф белгиси" ордени (1965), фан соҳасида Абу Али ибн Сино номидаги Давлат мукофоти лауреати (1967)[1][2][3][4][5].
| Акбар Махсумов | |
|---|---|
| тожикча: Акбар Нусратуллоевич Махсумов | |
| Таваллуди |
1928-йил 2-май |
| Вафоти |
2001-йил 20-сентябр Душанбе, Тожикистон |
| Фуқаролиги |
|
| Таълими | Тожикистон қишлоқ хўжалиги институти |
| Касби | агроном, ўсимликшунос |
| Партияси | КПСС |
| Турмуш ўртоғи | Раиса Ҳамидова |
| Отаси | Нусратулло Махсум |
| Онаси | Ҳалимахон Махсум |
| Мукофотлари |
|
Биографияси
Акбар Нусратуллоевич Махсумов 1928-йил 2-майда Қўқон шаҳрида (Ўзбекистон ССР Фарғона октуги) туғилган. Туғилганидан кўп ўтмай, оиласи Тожикистон ССРнинг Душанбе шаҳрига кўчиб ўтган ва 1944-йилда атиги 16 ёшида Тожикистон қишлоқ хўжалиги институтига ўқишга кирган ва ўқишни 1948-йилда агроном-дала етиштирувчиси мутахассислиги бўйича тугатган. Оржоникидзеобод туманига вилоят қишлоқ хўжалиги бошқармаси техник экинлар бўйича агрономи, сўнгра С.Оржоникидзе номидаги МТСда (Оржоникидзеобод; 1948—1950-йиллар), 1950-йилда худди шу ҳудудда В. П. Чкалов номидаги МТСда катта агроном лавозимларида ишлаган. Кейинчалик Тожикистон давлат селексия-тажриба стансиясида кичик ва катта илмий ходим, раҳбар (1951-1956). Тожикистон ССР Фанлар академияси Қишлоқ хўжалиги илмий-тадқиқот институти бўлим мудири, депутат (1956-1959). Тожикистон ССР Фанлар академияси Қишлоқ хўжалиги илмий-тадқиқот институти директори (1959-1961), Тожикистон қишлоқ хўжалиги илмий-тадқиқот институти (ТНИИСҲ) директори (1961-1962), шу ерда қишлоқ хўжалигининг ёмғирлатиб суғоришга доир долзарб масалаларини ҳал қилишга қаратилган бир қатор тадқиқотлар ўтказган.1957-йилда А. Н. Махсумов қишлоқ хўжалиги фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди ва 1959-йилда катта илмий ходим илмий унвонига сазовор бўлди. Худди шу йили КПСС аъзосига айланди[1][2][4][5].
1971-йил апрел ойида Тожикистон ССР Фанлар академияси вице-президенти, Тожикистон ССР Вазирлар Совети раисининг биринчи ўринбосари (1975-1986), Тожикистон ССР Вазирлар Совети Раиси — Тожикистон ССР Давлат агросаноат қўмитаси раиси этиб сайланган (1986—1988). Тожикистон ССР Фанлар академияси Ботаника институти Қизил Байроқ ордени директори (1988-1991). 1994-йилда Тожикистон қишлоқ хўжалиги фанлари академиясининг академиги этиб сайланган. Тожикистон Фанлар академияси Президиуми маслаҳатчиси (1994-2001)[1][2][3][4][5].
Мукофот ва унвонлари
- Октябр инқилоби ордени (1976)
- Икки Меҳнат Қизил Байроғи ордени (1971, 1981)
- „Шон-шараф белгиси“ ордени (1965)
- „Жасоратли меҳнати учун“ медали. Владимир Илич Ленин таваллудининг 100 йиллиги муносабати билан (1970)
- Халқ хўжалиги ютуқлари кўргазмасининг „СССР халқ хўжалигидаги муваффақияти учун“ олтин медали (1976; 1978; 1982)
- Халқ хўжалиги ютуқлари кўргазмаси кумуш медали (1980)
- „Тожикистон ССРда хизмат кўрсатган фан арбоби“ унвони (1964).
- Абу Али ибн Сино номидаги Давлат мукофоти лауреати (1967)
- „Дўсти“ ордени (1998)
Оиласи
- Отаси — Нусратулло Махсум (Лутфуллоев; тожикча: Нусратулло Лутфуллоев, Нусратулло-Махсум номи билан машҳур (1881-1937) — совет, тожик партия ва давлат арбоби. Онаси — Халимахон Махсум (тожикча: Махсумова Халимахон ; 1896-1979)
Опа-сингиллари: Нусратуллоева Хайриниссо (1910-1978), Махсумова Хосият (1925-2007) — педагогика билим юрти[6] (ҳозирги Хосият Махсумова номидаги педагогика коллежи) директори бўлиб ишлаган
Ака-укалари:
- Нусратуллоев Мунаваршо (1911-1998) — Тожикистон қишлоқ хўжалиги илмий-тадқиқот институти наслчилик стансиясида ишлаган.
- Нусратуллоев Анваршо (1918-1941) — Қизил Армия сафида хизмат қилган, олган жароҳатларидан касалхонада вафот этган. Энгелсда оммавий қабрга дафн этилган.
- Музафар Нусратуллоевич Махсумов (1937-2013) — совет-тожик астрофизики, физика-математика фанлари доктори, Москва давлат университетининг физика факултети битирувчиси (1961), ФА Астрофизика институти директори (1977-1992), Тожикистон Фанлар академияси мухбир аъзоси (1993), ФА Астрофизика институти юлдузлар системаси структураси ва динамикаси бўлими мудири (1970-2010).
Хотини: Махсумова (Хамидова) Раиса Рашидовна (1935-й. т.) — Душанбе шаҳридаги 10-сонли ўрта мактабнинг математика фани ўқитувчиси. Қизлари: Матлуба (1957-й. т.) ва Фируз (1971-й. т.). Ўғиллари Азим (1958-й. т.) ва Ахрор (1960). Неваралари: Умеда, Шароф, Фарҳод, Фаҳриддин, Насиба, Сабоҳат, Гулнора, Адолат, Назокат, Ҳасан ва Ҳусайн.
Хотираси
- „Ватан ва фарзандон“ ҳужжатли филми (2002-йил 1-видеоматериал ЁуТубеда 2-видеоматериал ЁуТубеда).
- Академик Акбар Нусратуллоевич Махсумов таваллудининг 80-йиллигига бағишланган илмий сессияси Республика Фанлар Академияси. (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-06-07 санасида архивланган)
- ТОЖИК ОЛИМИ ХОТИРАСИГА БАХСҲИЛГАН. Тожикистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги олим — селексионер Махсумов А. таваллудининг 85 йиллигига бағишланган тантанали йиғилиш. Агроинформ.тж
- МАХСУМОВ Акбар Нусратуллаэвич. Ҳаёт йиллари 02.05.1928-20.09.2001. ВАСХНИЛ академиги (1991). Умумий деҳқончилик соҳасидаги атоқли олим Россия университети ЭдуРУС.ру
- Академик А. (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-06-07 санасида архивланган) Н.[сайт ишламайди] Махсумов Душанбедаги кўчалардан бирида (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-06-07 санасида архивланган) Вечерка.тж
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „Максумов Акбар Нусратуллаевич (1928 – 2001)“. Действительные члены Академии наук РТ с 1951 г.. 2017-йил 26-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 26-сентябр.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 „Максумов Акбар Нусратуллаевич“. Российская национальная библиотека. Қаралди: 2016-йил 26-сентябр.
- ↑ 3,0 3,1 „МАКСУМОВ Акбар Нусратуллаевич“. Биографическая энциклопедия РАСХН, ВАСХНИЛ. 2016-йил 3-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 26-сентябр.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 „МАКСУМОВ Акбар Нусратулаевич“. Досье личности. 2016-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 26-сентябр.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 „Максумов Акбар Нусратулаевич“. Знаменитые, великие, гениальные люди. Самое интересное о них!.. 2016-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 2-октябр.
- ↑ „Дочь героя = Духтари қаҳрамон“. Омузгор-неwс.тж. 2016-йил 3-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 3-октябр.
Ҳаволалар
- Биографик маълумотлар .
- Машҳур, буюк, ёрқин одамлар (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-07-14 санасида архивланган) .
- Ливеинтернетда биографияси билан туғилган сана .
- А. Н. Максумов: Брокхаус-Эфрон рус универсал энциклопедиялари ва Буюк Совет энсиклопедияси
- Азим Акбарович Махсумов аждодлари ҳақида, 2014-йил апрел
- Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
- Oktabr Inqilobi ordeni sohiblari
- Dushanbeda vafot etganlar
- 2001-yilda vafot etganlar
- 20-sentyabrda vafot etganlar
- Qoʻqonda tugʻilganlar
- 1928-yilda tugʻilganlar
- 2-mayda tugʻilganlar
- Tojikiston SSR Fanlar akademiyasi akademiklari
- Tojikiston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi a’zolari
- Alifbo boʻyicha siyosatchilar