Акрота (лотинча: Аcрота) – қадимги Рим мифологиясидаги қаҳрамон. Қирол Алба Лонганинг ўғли Тиберин Силвиус ва Ромулус Силвиуснинг укаси. Жияни Авентин Силвиус фойдасига қироллик унвонидан воз кечган. Капитолин қал’асининг эпоними.

Биографияси

Анъанага кўра, Алба Лонга Асcаниус томонидан Лавиния колонияси сифатида ташкил этилган. Шаҳар Лотин Иттифоқининг пойтахти ва муҳим диний марказ эди. Алба Лонгани Асканийнинг укаси ёки ўғлининг авлодлари бўлган Силвийлар оиласидан бўлган қироллар бошқарган. Бу сулоладан, она томондан, Рим асосчилари бўлган эгизаклар Ромул ва Рем [1]. ХВИИИ аср франсуз тарихчиси Луи де Бофор биринчи бўлиб рўйхат сунъий эканлигини айтди. Ушбу гипотеза кейинги олимлар томонидан қўллаб-қувватланди ва умумий қабул қилинган. Рўйхат Троянинг қулаши ва Римнинг ташкил этилиши ўртасидаги уч юз йиллик бўшлиқни тўлдиришга хизмат қилган деб ишонилади. 20-асрдаги археологик кашфиётлар рўйхатни Квинт Фабиус Пиктор ёки унинг ўтмишдошларидан бири тузганлигини кўрсатган. Антиквар Александр Грандаззи маълумотларига кўра, асл рўйхат милоддан аввалги ИВ аср ўрталарида яратилган[2].

Рим мифологиясида Акрота Аэнеаснинг авлоди ва Алба Лонганинг тўққизинчи қироли Тиберин Силвиуснинг ўғли эди. Унинг отаси Алба дарёсида чўкиб кетди ва дарёнинг худоси бўлган, у Тибер номи билан машҳур бўлган. Юпитер Цар Ромул Силвийни беадаблик учун жазолагандан сўнг, унинг ўрнига унинг укаси Акрот ўтиши керак эди. Бироқ, у ҳокимиятни жияни – Авентин Силвиусга топширди. Манбалардан фақат Овиднинг "Метаморфозалари" ва " Биринчи Ватикан мифографияси " китобларида қайд этилган. Эътиборлиси, Овиднинг яна бир шеъри – " Фастах "да Акрот тилга олинмаган[3] [4] [2].

Исмнинг этимологияси

Тадқиқотчи Александр Грандаззи Акрота исмининг Сполиа опима кубогининг пайдо бўлиши билан боғлиқ бўлган Ценина қироли – Акрон номи билан ўхшашлигини таъкидлаган. Тадқиқотчининг фикрича, бу Акрота образининг кейинроқ пайдо бўлганлиги ва унинг асосини Сабина қиролининг сурати бўлиши мумкинлигини кўрсатиши мумкин[2] .

Грандаззи шунингдек, Акрота тилга олинган асарларда Тибериннинг ўғли ва Ромул Силвиуснинг отаси Агриппа Силвиус қирол йўқлигини таъкидлаган. Шундай қилиб, Акрота билан бўлган вариантларда албан қиролларининг бир авлоди йўқ бўлиб кетди ва Тибериннинг бир ўғли – Агриппа ўрнига яна иккитаси – Ромулус ва Акрота бор. Шунингдек, Аппиан „Рим тарихи“ да Агриппа ўрнига қиролни Агропа деб атай бошлаган. Грандаззи сўзларига кўра, агар бу ном кенг тарқалган хато бўлмаса, унда у белгиларнинг бирлашишини кўрсатиши керак. Тадқиқотчи белгиларнинг ўзи бир-бирини оддий алмаштириш эмаслигига ишонди[5][2].

Коҳрат Тибер Агриппа номи Фастида Октавиан Августнинг ҳамкори Марк Випсаниус Агриппага хушомад қилиш учун берилган қироллик рўйхатига киритилган деб тахмин қилди. Худди қирол Ромул Силвий номи императорнинг ўзига ишора қилиши керак бўлгандек. Октавиан Ромулус исмини ўзининг янги исмининг вариантларидан бири деб ҳисоблаган. Кейинчалик ўзини ёмон кўрган шоир Августни янада хушомад қилишга қарор қилди ва Метаморфозаларда Агриппани ота эмас, балки Ромул Силвийнинг укаси қилди. Тадқиқотчи эса янги номни Акрота Марк Випсаниянинг тахаллуси эканлиги билан изоҳлади. Америкалик олим Меер Рейнхолд[эн] қиролларнинг идентификациясига рози бўлиб, тахаллуснинг версиясини экстравагант деб атаган.

Қарама-қарши фикрда Роберт Огилви. Унинг версиясига кўра, Акрота асл қаҳрамон эди. Кимнинг номи Капитолия Шаҳри қадимги юнонча номи бўлган ἀκρο дан келади (лотинча: Арх Cапитолина Арх Cапитолина), унинг эпоними бўлган. Кейинчалик унинг исми Агриппа деб қайта кўриб чиқилди. Бундан ташқари, тадқиқотчи янги номни Октавианнинг дўсти билан эмас, балки аввалги Агриппа Менениус Ланат билан боғлади[6].

Огилви гипотезасини ишлаб чиқаётиб, К. Сара Меер Метаморфозаларни ёзишда Овид Фаст[7] ни ёзишдан кўра кўпроқ қадимийроқ ва ноаниқроқ манбадан фойдаланишини таклиф қилган.

Адабиётлар

Асосий манбалар

  • Аппианус. Аппиани Ҳисториа Романа : [др.-греч.] / Паул Виэреcк, Антоон Г. Роос. – Де Груйтер, 2012. – Вол. И : Прооэмиум. Ибериcа. Аннибаиcа. Либйcа. Иллйриcа. Сйриаcи. Митҳридатиcа. – 583 с. – ИСБН 9783110294385.
  • Публий Овидий Назон. Фасти // Элегии и малиэ поэми / Коммент. и ред. переводов М. Гаспарова и С. Ошерова. Перевод с латинского Ф. А. Петровского. – Москва : Художественная литература, 1973.
  • Публий Овидий Назон. Метаморфози / Перевод с латинского С. В. Шервинского. Примечания Ф. А. Петровского. – Москва : Художественная литература, 1977.

Нашрлар

  • Алехандре Грандаззи. Чапитре Х. Лес Роис д’Албе : аналйсе д’уне традитион // Алба Лонга, ҳистоире д’уне лéгенде. Речерчес сур л’арчéологиэ, ла религион, лес традитионс де л’анcиэн Латиум : [фр.]. – Écоле франçаисе де Роме, 2008. – П. 731—890. – 988 п. – ИСБН 9782728308323.
  • К. Сара Мерс. Овид’с Cаусес: Cосмогонй анд Аэтиологй ин тҳе Метаморпҳосес : [англ.]. – Университй оф Мичиган Пресс, 1994. – 206 п. – ИСБН 9780472104598.
  • Роберт Махwелл Огилвиэ. А cомментарй он Ливй, боокс 1-5 : [англ.]. – Охфорд : Cларендон Пресс, 1965.
  • Меер Реинҳолд. Марcус Агриппа: а биограпҳй : [англ.]. – Генева, Неw Ёрк : Тҳе W. Ф. Ҳумпҳрей Пресс, 1933. – 203 п.
  • Wиллиам Смитҳ. АЛБА ЛОНГА // Диcтионарй оф Греэк анд Роман Геограпҳй : [англ.]. – Wалтон & Маберлй, 1854. – Вол. 1. – П. 87—89.
  • Cонрад Триэбер. Зур Критик дес Эусебиос. И. Диэ Кöнигстафел вон Алба Лонга : [нем.] // Ҳермес. – 1894. – Т. 29, № 1. – С. 124—142. – ЖСТОР 4472427.

Манбалар

  1. ↑ Смитҳ 1854.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Грандаззи 2008.
  3. ↑ Овидий 1973.
  4. ↑ Овидий 1977.
  5. ↑ Аппианус 2012.
  6. ↑ Огилвиэ 1965.
  7. ↑ Мерс 1994.