Al-Adamiy
Абу Али Ҳусайн ибн Муҳаммад ал-Адамий (арабча: أبو علي الحسين بن محمد الآدمي; Бағдодда тах. 925-йилларда яшаб ижод қилган) илмий асбоблар ясовчиси бўлиб, тик қуёш соатлари ҳақида бизгача етиб келган Усуллар, деворлар ва қуёш соатларини ясаш (Китаб тахлТт ал-са в ат ва инҳираф ал-ҳТтан ва’л-зилалат ва алТад ал-сумут)[1] асарини ёзган[2][3]. Қўлёзма ҳозир Франсия Миллий кутубхонасида сақланади ва унда исталган кенглик бурчагини кўрсатиш учун чизиқлар чизишга имкон берадиган жадваллар мавжуд[2]. Ал-Адамийнинг Х асрга оид қўлёзмасининг (Арабе 2506,1 (фол. 1р–62р)) бизгача етиб келган нусхаси ХВ асрга тегишли бўлиб, Кингнинг фикрича, уни ал-Адамий ёки унинг замондоши Саид ибн Хафиф ас-Самарқандий ёзган. 31–33 варақлардаги жадваллар тик қуёш соатини ясашда фойдаланиш учун мўлжалланган[4].
Энсиклопедик олим ал-Берунийнинг ёзишича, ал-Адамий қуёш ва ой тутилишларини „тутилиш диски“ ёрдамида биринчи бўлиб намойиш этган. Ал-Адамий Х аср олими Ибн ан-Надим томонидан ёзилган Фиҳрист асарида тилга олинган[2].
Олимларнинг фикрича ал-Адамийнинг ўғли бўлган астроном Ибн ал-Адамий ҳозир йўқолган Наẓм ал-ʿиқд номли зīж ёзган бўлиб, унда ВИИИ аср математиги ва астрономи Иброҳим ал-Фазорий томонидан араб тилига таржима қилинган ҳинд манбаси Синдҳинддан олинган маълумотлардан фойдаланилган. Наẓм ал-ʿиқд 949/950-йилларда илк бор нашр қилинган[2].
Манбалар
- ↑ Росенфелд & Экмеледдин 2003, с. 43.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Жамил Рагеп & Болт 2007, с. 12.
- ↑ Додге 1970, с. 663.
- ↑ Кинг 2004, сс. 89–.90.