Al-Adliy sahifasining manbasini koʻrish

'''Al-Adliy ar-Rumiy''' ({{Lang-ar|العدلي الرومي}}) - shaxmatning qadimiy shakli boʻlgan [[shatranj]] oʻyini ustasi va nazariyotchi. Asli [[Onadoʻli|Anadoludan]] boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi |last=Péchiné |first=Jean-Michel |date=November 1997 |title=Roi des jeux, jeu des rois, Les échecs |language=fr |publisher=Découvertes Gallimard |page=30}}</ref>. 842-yilda shatranj haqidagi ilk risolalardan biri "''Kitob ash-shatranj''" asarini yozgan{{Sfn|Murray|1913}}.

AL-Adliy IX asrda<ref>{{Kitob manbasi |last=Golombek |first=Harry |date=1981 |title=The Penguin Encyclopedia of Chess |publisher=Penguin |page=11}}</ref> [[xalifa]] [[Vosiq|al-Vosiq]] hukmronligi davrida eng kuchli shatranj ustasi sifatida tan olingan{{Sfn|Hooper|Whyld|1992}}, biroq keyinchalik [[Mutavakkil|al-Mutavakkil]] hukmronligining boshida ar-Roziyga yutqazgan{{Sfn|Murray|1913}}.

Al-Adliy risolasida oʻzidan avvalgi shatranj ustalarining gʻoyalarini jamlagan. Garchi kitobning oʻzi yoʻqolgan boʻlsa-da, undagi masalalar keyingi avlod mualliflari asarlarida saqlanib qolgan{{Sfn|Hooper|Whyld|1992}}.

Al-Adliyning ishlari asosida shatranjning mashhur masalalaridan biri ''Dilorom'' masalasining variantlaridan biri yuzaga kelgan{{Sfn|Murray|1913}}, bu keyinchalik as-Suliy nomi bilan bogʻlangan{{Sfn|Murray|1913}} va „Dilorom moti“ deb atalgan. XV asr boshlariga oid bir qoʻlyozmada bu masalaga oʻxshash holat tasvirlangan va unda Dilorom ismli qul haqida hikoya keltirilgan. U mashhur shatranj ustasining eng sevimli xizmatkori boʻlgan va xoʻjayini ogʻir oʻyinda yutqazishga yaqin boʻlgan paytda ushbu kombinatsiyani topib bergan{{Sfn|Giffard|Biénabe|2009}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{cite book|last1 = Giffard|first1 = Nicolas|last2 = Biénabe|first2 = Alain|title = Le Nouveau Guide des échecs. Traité complet|publisher = Robert Laffont, coll. «Bouquins»|year = 2009|page = 1710|isbn = 978-2-221-11013-3|language = fr}}
* {{cite book|last1 = Le Lionnais|first1 = François|author-link=François Le Lionnais|last2 = Maget| first2 = Ernst|title = Dictionnaire des échecs|year = 1967|publisher = Presses universitaires de France|page = 432|location = Paris|language = fr}}
* {{cite book|last1 = Hooper|first1 = David|author-link = David Vincent Hooper|last2 = Whyld|first2 = Ken|author-link2 = Kenneth Whyld|title = The Oxford Companion To Chess|publisher = Oxford University Press|year = 1992|isbn = 0-19-866164-9}}
* {{cite book|last = Murray|first = H. J. R.|author-link = H. J. R. Murray|title = A History of Chess |url = https://archive.org/details/AHistoryOfChessHJRMurray|year = 1913 |publisher = Oxford University Press |isbn = 0-19-827403-3 |page = 879}}

{{Authority control}}