Al-Andalus
Ал-Андалус [а] (арабча: الأَنْدَلُس) Пиреней ярим оролининг мусулмонлар бошқарадиган ҳудуди ҳисобланади Ушбу атамани замонавий тарихчилар ҳозирги Испания ва Португалиядаги собиқ ислом давлатлари учун қўллашади. [1] Ўзининг энг катта географик қисмида ярим оролнинг улкан ҳажмини [2] [3] [4] ва ҳозирги Франсия жанубидаги Септиманиянинг бир қисмини (8-аср) эгаллаган. Тахминан 100 йил давомида, 9-асрдан бошлаб 10-асргача бўлган даврда, ал-Андалус ўз мавжудлигини Фрахинетумдан Алп тоғларигача бир қатор рейдлар билан кенгайтирди. [5] [6] [7] Бу ном 711 ва 1492 йиллар орасидаги турли вақтлар мобайнида ушбу ҳудудларни назорат қилган турли мусулмон [8] [9] штатларини тасвирлайди. Бу чегаралар бошида насроний Реcонқуиста томонга ўзгарди, [8] [9] [10] шундай сõнг жанубга ва ниҳоят Гранада амирлигига қисқарди.
Мусулмонлар Испанияни босиб олгандан кейин, ал-Андалус, ўша пайтдаги энг юқори даражада, замонавий Андалусияга хос бўлган бешта маъмурий бирликка бўлинган; Кастилия ва Леон ; Наварре, Арагон, Каталония ; Португалия ва Галисия ; ва Окситаниянинг Лангуэдок-Руссиллон ҳудудлари. [11]
Сиёсий ҳудуд сифатида у халифа ал-Валид И (711–750) таклифи билан Умавийлар халифалигининг вилоятини ташкил этди;бундан сўнг кетма-кет Кордова амирлиги (тах. 750 – 929); Кордова халифалиги (929–1031); Кордова халифалигидан сўнг пайдо бўлган таифа қиролликлари (1009—1110); Алморавид империяси (1085–1145); иккинчи таифа даври (1140–1203); Алмоҳод халифалиги (1147–1238); учинчи таифа даври (1232–1287); ва ниҳоят Гранада Насрид амирлиги (1238–1492)ташкил этилди
Кордова халифалиги ҳукмронлиги даврида ал-Андалус илм маркази бўлган. Европада иккинчи энг йирик шаҳар Кордова шаҳри ҳисобланиб Ўрта эр денгизи ҳавзаси, Европа ва ислом оламидаги етакчи маданий ва иқтисодий марказлардан бирига айланиб улгурган. Ислом ва Ғарб илм-фанининг илғор ютуқлари Ал-Андалусдан келган, хусусан тригонометрия (Жобир ибн Афлаҳ), астрономия (Аз-Зарқалий), жарроҳлик (Аз-Заҳравий), фармакология (Ибн Зуҳр), [12] ва агрономия (агрономия) шу каби қатор катта ютуқлар шулар жумласидандир. Ибн Бассал ва Абу л-Хайр ал-Ишбилий). Ал-Андалус Европа ва Ўрта ер денгизи атрофидаги ҳудудлар учун йирик таълим маркази, шунингдек, ислом ва насроний динлари ўртасидаги маданий ва илмий алмашинув марказига айланди. [12]
Христианлар ва яҳудийлар давлатга жизя деб аталувчи махсус солиқ солиғи тõлашган, бунинг эвазига эса ўз динига амал қилишда ички мухториятни таъминлаган ва мусулмон ҳукмдорлар томонидан бир хил даражада ҳимояланган. Тинч-тотув яшаш сабабли уларнинг иқтисодий ва ижтимоий кенгая бошлаган. Мусулмонлар томонидан бошқариладиган юртда яшовчи мусулмон бўлмаганлар зиммийлар эди. [13]
Ал-Андалус ўзининг кўп йиллик тарихи давомида шимолдаги христиан қиролликлари билан зиддиятга келиб қолишган. Умавийлар халифалиги даври тугатилгандан кейин ал-Андалус кичик таифа давлатлари ва князликларига парчаланиб кетди. Алфонсо ВИ бошчилигида кастилияликларга христианларнинг ҳужумлари кучайди. Алморавид империяси бунга аралашиб, минтақага насронийларнинг ҳужумларини қайтарди, бунинг натижасида заиф Андалуси таифа ҳукмдорларини ва ал-Андалусни бевосита Алморавид ҳукмронлиги остида ағдарди. Кейинги бир ярим асрларда ал-Андалус Марракешда жойлашган Муробитлар ва Муваҳҳидлар мусулмон империяларининг вилоятига айлантирилди.
Натижада, Пиреней ярим оролининг шимолидаги христианлар жанубдаги мусулмон давлатлари устидан ғалаба қозонди. 1085-йилда Алфонсо ВИ Толедо шаҳрини эгаллаб олди, бунинг охибатида эса мусулмонлар қудратининг пасайишини бошлади. 1236-йилда Кордова қулаши сабабли жанубнинг катта қисми тез фурсатда насронийлар ҳукмронлигига ўтди ва Гранада амирлиги икки йилдан сўнг Кастилия қироллигининг ирмоқли давлатига айланди. 1249-йилда Португалия реконкистаси Афонсо ИИИ томонидан Алгарвени забт этиш билан тугалланди сõнгра Гранада Пиреней ярим оролидаги охирги мусулмон давлати сифатида қолиб кетди. Ваниҳоят, 1492-йил 2-январда [14] Амир Муҳаммад ХИИ Гранада амирлигини Кастилия қироличаси Изабелла И га топшириб, яриморолнинг христиан реконкистасини якунлади.
Изоҳлар
- ↑ Транслатионс: арабча: الأنْدَلُس транслит. ал-'Андалус; арагонча: al-Andalus; аст. al-Ándalus; баскча al-Andalus; бербер.: ⴰⵏⴷⴰⵍⵓⵙ; кат. ал-Àндалус; галис.: ал-Андалус; Андоза:Ланг-оc; португалча: ал-Âндалус; испанча: ал-Áндалус. Алсо кноwн ин Энглиш, перҳапс ин а слигҳтлй датед ор қуаинт сенсе, ас Моориш Спаин.
Манбалар
- ↑ Гóмез-Ривас, Cамило. Лаw анд тҳе Исламизатион оф Мороccо ундер тҳе Алморавидс: Тҳе Фатwāс оф Ибн Рушд ал-Жадд то тҳе Фар Магҳриб. Брилл, 21 Новембер 2014 — 1, ноте 3-бет. ИСБН 978-90-04-27984-1.
- ↑ Ирвин, Дале Т.. Ҳисторй оф тҳе Wорлд Чристиан Мовемент: Волуме 1: Эарлиэст Чристианитй То 1453 (эн). А&C Блаcк, 2002 — 30-бет. ИСБН 978-0-567-08866-6.
- ↑ Луис Cоррал, Фернандо „Тҳе Чристиан Фронтиэр агаинст ал-Андалус (Муслим Спаин): cонcепт анд политиcс дуринг тҳе реигнс оф Кинг Фернандо И оф Cастиле анд Леон анд ҳис суccессорс унтил 1230“, . Wаллс, Рампарц, анд Линес оф Демарcатион: Селеcтед Студиэс фром Антиқуитй то Модерн Тимес Наталиэ Фрйде: . ЛИТ Верлаг Мüнстер, 2009 — 67-бет. ИСБН 978-3-8258-9478-8.
- ↑ Гарcíа Фитз, Франcисcо. Тҳе Охфорд Энcйcлопедиа оф Медиэвал Wарфаре анд Милитарй Течнологй (эн) Рогерс: . Охфорд Университй Пресс, 2010 — 325–326-бет. ИСБН 978-0-19-533403-6. „Барелй эигҳт еарс афтер тҳе инитиал cроссинг оф тҳе Страиц оф Гибралтар, тҳе Муслимс ҳад cоме то доминате алмост тҳе энтире Пенинсула wитҳ тҳе эхcептион оф а феw нортҳерн моунтаиноус регионс алонг Cантабриан анд Пйренеан рангес. Ин тҳесе ареас, индигеноус популатионс, инcлудинг тҳе Астурианс, Cантабрианс, анд Басқуэс, wҳо ҳад беэн броугҳт ундер Висиготҳиc cонтрол, wере абле то эсcапе Исламиc доминатион.“
- ↑ Верстеэгҳ, Кеэс (1990-01-01). "Тҳе Араб Пресенcе ин Франcе анд Сwитзерланд ин тҳе 10тҳ Cентурй" (эн). Арабиcа 37 (3): 359–388. дои:10.1163/157005890Х00041. ИССН 1570-0585.
- ↑ Wеннер, Манфред W. (Аугуст 1980). "Тҳе Араб/Муслим Пресенcе ин Медиэвал Cентрал Эуропе" (эн). Интернатионал Жоурнал оф Миддле Эаст Студиэс 12 (1): 59–79. дои:10.1017/С0020743800027136. ИССН 1471-6380. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_интернатионал-жоурнал-оф-миддле-эаст-студиэс_1980-08_12_1/паге/н60.
- ↑ Соме аутҳорс ментион бандс пенетратинг ас фар нортҳ ас Санкт Галлен, wҳере тҳей саcкед тҳе монастерй ин 939. Cф. Эккеҳард, Cасус С. Галли, ИВ, 15 (пп. 137ф); Лéви-Провенçал (1950:60); Реинауд (1964:149ф).
- ↑ 8,0 8,1 "Пара лос ауторес áрабес медиэвалес, эл тéрмино Ал-Андалус десигна ла тоталидад де лас зонас cонқуистадас – сиқуиэра темпоралменте – пор тропас арабо-мусулманас эн территориос аcтуалменте пертенеcиэнтес а Португал, Эспаñа й Франcиа" („Фор медиэвал Араб аутҳорс, Ал-Андалус десигнатед алл тҳе cонқуэред ареас – эвен темпорарилй – бй Араб-Муслим троопс ин территориэс ноw белонгинг то Спаин, Португал анд Франcе“), Гарcíа де Cортáзар, Жосé Áнгел. В Семана де Эстудиос Медиэвалес: Нáжера, 1 ал 5 де агосто де 1994, Гобиэрно де Ла Риожа, Институто де Эстудиос Риожанос, 1995, п. 52.
- ↑ 9,0 9,1 Бенито Руано, Элой. Тóпиcос й реалидадес де ла Эдад Медиа. Реал Аcадемиа де ла Ҳисториа, 2002 — 79-бет. ИСБН 978-84-95983-06-0. „Лос арабес й мусулманес де ла Эдад Медиа аплиcарон эл номбре де Ал-Андалус а тодас ақуэллас тиэррас қуэ ҳабиан формадо парте дел реино висигодо: ла Пенинсула Ибéриcа й ла Септиманиа ултрапиренаиcа. ("Тҳе Арабс анд Муслимс фром тҳе Миддле Агес усед тҳе наме оф ал-Андалус фор алл тҳосе ландс тҳат wере формерлй парт оф тҳе Висиготҳиc кингдом: тҳе Ибериан Пенинсула анд Септиманиа")“
- ↑ Тҳе Охфорд Диcтионарй оф Ислам, Эспосито, Жоҳн Л., Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 2003. ДОИ:10.1093/аcреф/9780195125580.001.0001. ИСБН 0195125584. ОCЛC 50280143.
- ↑ О'Cаллагҳан, Жосепҳ Ф.. А Ҳисторй оф Медиэвал Спаин. Итҳаcа: Cорнелл Университй Пресс, 1983-10-31 — 142-бет. ИСБН 0801468728. ОCЛC 907117391.
- ↑ 12,0 12,1 Cовингтон, Ричард (2007). Арндт, Роберт. эд. "Редисcоверинг Арабиc Сcиэнcе". Сауди Арамcо Wорлд (Арамcо Сервиcес Cомпанй) 58 (3): 2–16. ҳттп://арчиве.арамcоwорлд.cом/иссуэ/200703/редисcоверинг.арабиc.сcиэнcе.ҳтм.
- ↑ Леwис, Бернард. Тҳе Жеwс оф Ислам; Мейриcк, Фредриcк. Тҳе Доcтрине оф тҳе Чурч оф Энгланд он тҳе Ҳолй Cоммунион. НЖ: Принcетон Университй Пресс, 1984, п. 14. "Ундер тҳе рулинг Cалипҳ (тҳе десcендант оф Моҳаммед – тҳе пропҳет оф Г–д он эартҳ), тҳе Жеwс wере абле то пресерве тҳеир ритес анд традитионс. Пеаcефул cоэхистенcе лед то тҳеир эcономиc анд соcиал эхпансион. Тҳеир статус wас тҳат оф Дҳиммис, нон-Муслимс ливинг ин а ланд говернед бй Муслимс. Тҳе Жеwс ҳад лимитед аутономй, бут фулл ригҳц то праcтиcе тҳеир религион, ас wелл ас фулл протеcтион бй тҳеир Муслим рулерс, бут тҳис дид нот оccур фор фреэ. Тҳере wас а спеcифиc тах cаллед тҳе жизя тҳат Дҳиммис ҳад то пай то реcеиве тҳесе бенефиц. Ҳавинг иц оригин ин тҳе Қур’ан, ит статес Дҳиммис wҳо дид нот пай тҳис тах, шоулд эитҳер cонверт то Ислам ор фаcе тҳе деатҳ пеналтй (Қур’ан 9, 29). Тҳис тах, ҳигҳер тҳан тҳе тах Муслимс ҳад то пай, wас ин северал оccасионс оне оф тҳе мост импортант соурcес оф инcоме фор тҳе кингдом. Тҳе жизя wас нот онлй а тах, бут алсо а сймболиc эхпрессион оф субординатион (Леwис 14). „Ит ис а cоммон мисаппреҳенсион тҳат тҳе ҳолй wар меант тҳат тҳе Муслимс гаве тҳеир оппоненц а чоиcе 'бетwеэн Ислам анд тҳе сwорд'. Тҳис wас сометимес тҳе cасе, бут онлй wҳен тҳе оппоненц wере полйтҳеисц анд идол-wоршипперс. Фор Жеwс, Чристианс, анд отҳер 'Пеопле оф тҳе Боок', тҳере wас а тҳирд поссибилитй, тҳей мигҳт беcоме а 'протеcтед гроуп', пайинг а тах ор трибуте то тҳе Муслимс бут энжойинг интернал аутономй“ (Wатт 144).
- ↑ Пигна. „Ла Реcонқуиста эспаñола“ (эс). Эл Ҳисториадор (2018-йил 6-феврал). 2015-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган.