Al-Mubarqa
Абу Ҳарб ал-Ямоний (арабча: أبو حرب اليماني), шунингдек, Яъқубий томонидан берилган маълумотларга кўра, Тамим ал-Лахмий (арабча: تميم اللخمي) деб ҳам аталган, бироқ, асосан, ал-Мубарқаъ (арабча: المبرقع) номи билан машҳур бўлган. 841/42-йилларда Фаластинда Аббосий халифалигига қарши кўтарилган қўзғолонга раҳбарлик қилган.
Қўзғолон
Тарихчи ат-Табарийнинг сўзларига кўра[1], қўзғолон қуйидагича бошланган: бир аскар Абу Ҳарб йўқлигида унинг уйига жойлашмоқчи бўлади, аммо Абу Ҳарбнинг хотини ёки синглиси бунга рухсат бермайди. Аскар бунга жавобан уни қамчи билан уради. Абу Ҳарб уйга қайтиб, бўлган воқеани эшитгач, қиличини олиб аскарни ўлдиради. Шу билан қонунни бузган шахсга айланади ва Иордания тоғларига қочиб кетади[1]. Табарийнинг сўзларига кўра, Абу Ҳарб уни танимасликлари учун юзини ниқоб (бурқуʿ) билан беркитиб юрган ва шу тариқа у „ниқобли“ лақабини олган[1]. Ислом оламидаги турли қўзғолон етакчиларига ҳам шундай лақаб берилган, жумладан, ислом пайғамбари Муҳаммад даврида яшаган ал-Асваддан тортиб 780-йилларда яшаган ал-Муқаннагача, кейинчалик ИХ асрда Занжилар қўзғолони раҳбари Али ибн Муҳаммад ҳам бу лақабдан фойдаланган[2].
Ал-Мубарқа Аббосийлар ҳукмронлигининг адолацизликларига қарши гапира бошлаган ва тез орада унинг сафига кўплаб деҳқонлар ҳам қўшилган. Орадан кўп ўтмай Умавийлар сулоласининг башорат қилинган „Суфёний“[1] вакили, яъни Умавийлар авлодининг Суфёнийлар сулоласидан бўлган, Сурияни Аббосийлардан озод қилиши лозим бўлган шахс сифатида даъво қилди. Шу ном остида қўзғолон кенгайиб борди ва ҳатто маҳаллий қабилаларнинг зодагонлари ҳам унга қўшила бошлади[2]. Тарихчи Яъқубийнинг ёзишича, қўзғолонга Амила, Лахм, Балқайн ва Жудҳам қабилалари ҳам қўшилган[1].
Суриялик тарихчи Мичаэлнинг маълумотларига кўра, унинг лашкари 3000 нафар „оч ва бечораҳол кишилардан“ иборат бўлган[3]. Шунингдек, уларнинг сафида баъзи насроний кишилар ҳам бўлган бўлиши мумкин. Қўзғолон бошланган йили Сурияда қиш ниҳоятда совуқ ва қуруқ бўлган, ундан кейин эса кучли бўронли баҳор келиб, ҳосилни чигирткалар йўқ қилган. Тарихчи Паул Коббнинг фикрича, айнан мана шу табиий офатлар ва иқтисодий таназзул шароитида Абу Ҳарбнинг адолат, тенглик ва солиқ енгиллигига доир даъватлари деҳқонлар орасида катта эътибор ва қўллаб-қувватловга сазовор бўлган бўлиши мумкин[3].
Абу Ҳарб ва унинг издошлари Фаластинда дастлабки юришларини бошлаганлар, улар Фаластин пойтахти ва савдо маркази Рамла шаҳрини нишонга олишган бўлиши ҳам мумкин. Улар Қуддусга етиб бориб, у ердаги масжид ва черковларни талон-торож қилдилар, натижада мусулмонлар, насронийлар ва яҳудийлар шаҳардан оммавий равишда қочишга мажбур бўлишди. Насронийликнинг Патриарх черковларни вайрон қилинмаслиги учун исёнчиларга катта миқдорда олтин тўлади. Уларнинг Наблусга қилган ҳужуми ҳам аҳолини қочишга мажбур қилди, шу жумладан, яҳудийларнинг олий руҳонийларидан бири бўлган Самаритан бош руҳонийси ҳам қочишга уринган, бироқ яраланиб, Хевронга кетиш йўлида вафот этган[3].
Манбалар
Адабиётлар
- Тҳе Ҳисторй оф ал-Ṭабарī, Волуме ХХХИИИ: Сторм анд Стресс Алонг тҳе Нортҳерн Фронтиэрс оф тҳе ʿАббāсид Cалипҳате: Тҳе Cалипҳате оф ал-Муʿтасим, А.Д. 833–842/А.Ҳ. 218–227, СУНЙ Сериэс ин Неар Эастерн Студиэс.. Албанй, Неw Ёрк: Стате Университй оф Неw Ёрк Пресс, 1991. ИСБН 978-0-7914-0493-5.
- Cобб, Паул М.. Wҳите Баннерс: Cонтентион ин 'Аббасид Сйриа, 750-880. Албанй: Стате Университй оф Неw Ёрк Пресс, 2001. ИСБН 0-7914-4879-7.
- Эисенстеин, Ҳ. (1993). "ал-Мубарḳаʿ". ин Босwортҳ, C. Э.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам. Волуме ВИИ: Миф–Наз (2нд нашри). Леиден: Э. Ж. Брилл. п. 279. дои:10.1163/1573-3912_ислам_СИМ_5292. ИСБН 978-90-04-09419-2. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/сеарч?с.қ=ал-Мубар%Э1%Б8%Б3а%CА%БФ&с.ф.с2_парент=с.ф.боок.энcйcлопаэдиа-оф-ислам-2&сеарч-го=Сеарч.