Al-Qosim ibn Ubaydulloh
Abulhusayn al-Qosim ibn Ubaydulloh (arabcha: أبو الحسين القاسم بن عبيد الله) Abbosiylar xalifaligining yuksak lavozimli amaldori boʻlib, 901-yil aprelidan to 904-yil oktyabrda vafotiga qadar vazir lavozimida xizmat qilgan.
| Al-Qosim ibn Ubaydulloh القاسم بن عبيد الله | |
|---|---|
| Tavalludi |
Abbosiylar xalifaligi |
| Vafoti |
904-yil oktyabr Bagʻdod, Abbosiylar xalifaligi |
| Kasbi | Abbosiylar vaziri va amaldor |
| Faoliyat yillari |
901-yil aprel – 904-yil oktyabr (Al-Muktafiy davrida) |
| Bolalari | |
| Otasi | Ubaydulloh ibn Sulaymon |
Nasroniylardan kelib chiqqan Banu Vahb oilasidan boʻlgan Ubaydulloh vazirlarning oʻgʻli va nabirasi edi. Uning oilasi Umaviylar sulolasining soʻnggi davrlaridan boshlab xalifalik maʼmuriyatida xizmat qilgan[1]. Al-Qosim otasi Ubaydulloh ibn Sulaymonning oʻn yillik vazirligi davomida otasiga yordamchi boʻlib ishlagan. Otasining vafotidan keyin uning oʻrnini egallagan. Al-Mu’tazid hukmronligining (h. 892–902) soʻnggi oylarida va al-Muktafiy hukmronligining (h. 902–908) dastlabki yillarida davlat boshqaruvini oʻz zimmasiga olgan. Al-Qosim yosh xalifa al-Muktafiy ustidan hukmronlik oʻrnatdi. Al-Muktafiy unga Vali ud-Davla (arabcha: ولي الدولة, maʼnosi: „Sulola himoyachisi“) unvonini berib, qizlaridan birini al-Qosimning oʻgʻillaridan biriga nikohlab berdi[2].
Halolligi va adolatliligi bilan keng hurmat qozongan otasidan farqli oʻlaroq, al-Qosim poraxoʻr va shafqatsiz edi. Oʻziga yoqmagan yoki taxt uchun xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan har qanday kishini qatl etishga buyruq berardi. Jumladan, Safforiylar amiri Amr ibn al-Lays, sarkarda Badr al-Mu’tazidiy va shoir Ibn ar-Rumiy kabi shaxslarni ham oʻlimga mahkum etgan. Qudratli moliya vaziri Ali ibn al-Furotni shunday falokatli qismatdan faqatgina al-Qosimning kasallanishi va vafot etishi asrab qoldi. Bu oʻlim Banu Vahbning hokimiyatga egalik davri tugab, hokimiyat tizgini Banu al-Furotga oʻtganini anglatardi. Bir avlod oʻtgach, al-Qosimning oʻgʻillari al-Husayn va Muhammad ham vazirlik martabasiga erishishdi[2].
Manbalar
- ↑ Bosworth 2002, ss. 33–34.
- ↑ 2,0 2,1 Bosworth 2002, s. 33.
Adabiyotlar
- Bosworth, C.E. (2002). "Wahb". in Bearman, P. J.. Encyclopaedia of Islam. Volume XI: W–Z (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 33–34 b. ISBN 978-90-04-12756-2. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Wahb&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.