Ziyosfera

Al-Qurna

Ал-Қурна (Курна ёки Қурна, арабчада боғланиш, бўғин деган маънони англатади) – Ироқ жанубидаги, Басрадан 74 км шим.-ғарбда, Наҳайрат конгломерацияси таркибида жойлашган шаҳар. Қурна Дажла ва Фурот дарёларининг қўшилиш нуқтасида жойлашган бўлиб , Шатт ал-Араб сув йўлини ҳосил қилади[1]. Маҳаллий фолклор Қурнани Библиядаги жаннатнинг асл жойи, Адан боғи ва Билим дарахти жойлашган жой деб ҳисоблайди.

Ал-Қурна

القرنة
Шаҳар
Мамлакат Ироқ
Губернаторлик Ал-Қурна шаҳри
Маркази баландлиги 4 м
Аҳолиси
 (2018)
 286 073
Вақт минтақаси УТC+3, ёзда УТC+4

Тарихи

Қур’оннинг 1885-йилдаги кўриниши (Ридпатҳ)

Маҳаллий фолклор Қур’онни Адан боғи ва генерал Селевк Никатор И томонидан[2] шаҳар жойлашган жой деб ҳисоблайди[3] Библиядан[4]. Дарахт бироз вақт олдин нобуд бўлиб, унинг ўрнига дарахтлар экилган. Эзра қабри ҳам яқин атрофда жойлашганлиги ва Дажла дарёсининг юқори оқимида жойлашганлиги тасвирланган[5] [6].

1855-йилда Ал Қурна Қурна фалокатининг жойи бўлиб, унда маҳаллий қабилалар Виктор Плейснинг Хорсободга, Раулинсоннинг Куюнжикга ва Фреснелнинг миссияси томонидан топилган 240 та қадимий буюмларни олиб кетаётган кема ва саллар карвонига ҳужум қилиб, чўкиб кетган. Бобил[7][8]. Минтақанинг қадимий ёдгорликларини тадқиқ қилаётганлар учун бебаҳо қадимий ёдгорликларнинг йўқолиши катта офат бўлди[7]. Қурна фалокатида йўқолган қадимий ёдгорликларни қайта тиклаш бўйича кейинги ҳаракатлар, жумладан 1971-2-йилларда Япония экспедицияси, асосан, муваффақияцизликка учради[9].

Дажла дарёси бўйлаб сузиб юрган антик буюмлар билан тўлдирилган дарё саллари (В ўрин, 1867)

Шаҳар Қурна жангини Биринчи жаҳон урушининг Месопотамия юриши пайтида, инглизлар 1914-йилда Басрадан чекинган Усмонийлар қўшинларини мағлуб этганда бошидан [10] [11] Қурна жанги Британиянинг жанубий Месопотамиядаги фронт чизиғини таъминлади ва шу билан Басра ва Форсдаги (ҳозирги Эрон) Абадандаги нефтни қайта ишлаш заводларини ҳимоя қилди[12].

1977-йилда Тор Хеердал Месопотамия ва Ҳинд водийси цивилизацияси ўртасида кўчиш мумкинлигини кўрсатиш учун ал-Қурнадан қамиш қайиқда сузиб кетди[13][14]. Саёҳат минтақадаги урушлар туфайли мураккаб бўлиб чиқди ва кема охир-оқибат Жибути яқинида йўқолди[15][16].

Ал Қурна ҳудудининг 1994-йилдаги харитаси, ботқоқларнинг дренажини кўрсатади.

Биринчи Форс кўрфази урушидан сўнг (1991), Саддам Ҳусайн бошчилигидаги Ироқ ҳукумати дарё сувини маҳаллий ботқоқлардан бошқа жойга йўналтирди ва бу уларнинг бутунлай қуриб кетишига олиб келди. Ўшандан бери сув-ботқоқ эрлар дренаждан олдинги майдоннинг 58% гача қисқарган ва 50% дан пастга тушиши тахмин қилинмоқда[17]. Бу йўқотиш Туркия ва Эроннинг Дажла ва Фурот дарёларини тўсиб қўйиши натижасида ҳам бўлди[18][19]. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ушбу дарёларнинг умумий ҳажми 60% га қисқарганини маълум қилди[20]. Ушбу ўзгаришлар ҳудудни таназзулга ва чўлланишга қарши янада заиф ҳолга келтиргани айтилади[21].

Сўнгги ўзгаришлар

Ал Қурна билим дарахти жойлашган жой дейилади.

Ал-Қурна яқинидаги Мажнун ороли йирик Мажнун нефт конининг нефт қазиб олиш марказидир. Ҳудуд нефт қувурлари учун йўлларни яратиш учун қум тепалари ва лойдан қурилган. Орол Ироқ кимёвий қуроллари жойлаштирилгунга қадар Эрон-Ироқ уруши пайтида Эрон армияси томонидан ушлаб турилган[22].

2003-йилда АҚШнинг Ироққа бостириб кириши бошланишида шаҳарнинг аҳволи аянчли бўлгани хабар қилинган[23][24]. Маҳаллий мулклардаги ёрилган йўлаклар ва ўқ тешиклари, маҳаллий касалхонанинг талон-тарож қилиниши [25] ва билим дарахтининг ёмон аҳволи [26] бу ҳудудга туризмни қайтаришни қийинлаштирди[27].

Таниқли одамлари

  • Нури Жаъфар (1914 – 7 ноябр 1991), психолог ва таълим файласуфи. [28]

Галерея

  • Basra area map.
    Басра вилояти ҳудуди.
  • Farm outside Al Qurnah
    Ал Қурна ташқарисида ферма
  • Shrine in Al Qurnah
    Ал Қурнадаги зиёратгоҳ
  • العربية: مشهد لمرقد النبي عزرا (العزير) يطل على نهر دجلة في محافظة العمارة في العراق
    Курнадаги Эзра қабри
  • Rafts used for transport on the River Tigris
    Дажла дарёсида юк ташиш учун рафтлар
  • Depiction of rafts (Keleks) loaded with antiquities that sank near Al Qurnah in 1855 (Victor Place, 1867)
    1855-йилда Ал-Қурна яқинида чо'киб кетган қадимий буюмлар билан то'хтатилган саллар (Келекс) тасвири (Виктор Плейс, 1867)

Шунингдек қаранг

  • Қур’он фалокати
  • Қурна жанги (1914)
  • Хайбар операцияси (1984)
  • Қурна жанги (Ироқ уруши)
  • Ғарбий Қурна нефт кони
  • Месопотамия ботқоқларини қуритиш
  • Эзра қабри

Манбалар

  1. ↑ „Қурна, Ирақ“. 2007-йил 12-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 12-декабр.
  2. ↑ „Селеуcус И Ниcатор | Селеуcид рулер“ (эн). Энcйcлопедиа Британниcа. 2021-йил 16-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 21-май.
  3. ↑ „Қурна, Ирақ“. www.атластоурс.нет. 2020-йил 26-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-апрел.
  4. ↑ „Тҳе Треэ оф Кноwледге“ (эн). Атлас Обсcура. 2021-йил 2-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 11-апрел.
  5. ↑ Йигал Счлеифер. „Ҳисторй“. www.дангоор.cом. 2016-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 11-апрел.
  6. ↑ „ТОМБ ОФ ЭЗРА“ (эн-УС). Тҳе Cомплете Пилгрим - Религиоус Травел Ситес (2014-йил 13-август). 2021-йил 11-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 11-апрел.
  7. ↑ 7,0 7,1 Ларсен, М. Т., Тҳе Cонқуэст оф Ассйриа: Эхcаватионс ин ан Антиқуэ Ланд, Роутледге, 2014, пп 344-9
  8. ↑ Потц, Д. Т. (эн). Потц 2020. 'Ун cоуп террибле де ла фортуне:' А. Cлéмент анд тҳе Қурна дисастер оф 1855. Пп. 235-244 ин Финкел, И.Л. анд Симпсон, Ст Ж., эдс. Ин Cонтехт: Тҳе Реаде Фесцчрифт. Охфорд: Арчаэопресс.. Арчивед фром тҳе оригинал он 2021-04-11. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20210411152055/ҳттпс://www.аcадемиа.эду/44717694/Потц_2020_Ун_cоуп_террибле_де_ла_фортуне_А_Cл%C3%А9мент_анд_тҳе_Қурна_дисастер_оф_1855_Пп_235_244_ин_Финкел_И_Л_анд_Симпсон_Ст_Ж_эдс_Ин_Cонтехт_Тҳе_Реаде_Фесцчрифт_Охфорд_Арчаэопресс. Қаралди: 2021-04-11. Ал-Қурна]]
  9. ↑ „Ит санк ин тҳе Тигрис ин 1855'... Трагиcаллй, тҳе дисаппеаранcе оф Ирақи антиқуитиэс ис суффиcиэнт то опен 4 интернатионал мусеумс“. www.теллеррепорт.cом (2021-йил 15-март). Қаралди: 2021-йил 9-апрел.[сайт ишламайди]
  10. ↑ Рейнолдс, Б. Т. (1937). "Тҳе Баттле оф Қурна". Тҳе Милитарй Энгинеэр 29 (164): 101–106. ИССН 0026-3982. Арчивед фром тҳе оригинал он 2021-06-06. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20210606163603/ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/44563856. Қаралди: 2021-04-09. Ал-Қурна]]
  11. ↑ „Баттле оф Қурна“ (эн). Wорлд Ҳисторй Прожеcт. 2021-йил 15-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 9-апрел.
  12. ↑ А. Ж. Баркер, Тҳе Фирст Ирақ Wар, 1914–1918, Бритаинъс Месопотамиан Cампаигн Wебархив андозасида хато: |урл= қийматини текширинг. Бўш.,(Энигма, Неw Ёрк, 2009; оригиналлй публишед ин 1967 ас Тҳе Бастард Wар(УС)/Тҳе Неглеcтед Wар(УК)), 36
  13. ↑ Патҳé. „Баҳраин: Нотед Эхплорер Тҳор Ҳеердаҳл Препарес То Cонтинуэ Ҳис Реэд-Боат Вояге То Индиа.“ (эн-ГБ). www.бритишпатҳе.cом. 2021-йил 6-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 30-апрел.
  14. ↑ „Тҳор Ҳеердаҳл'с Тигрис эхпедитион - Рашад Салим“ (эн). Гоогле Арц & Cултуре. 2021-йил 30-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 30-апрел.
  15. ↑ „Тҳор Ҳеердаҳл'с эхпедитионс“ (эн-ГБ). Тҳор Ҳеердаҳл Институттет. 2021-йил 30-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 30-апрел.
  16. ↑ „11.1 25 Еарс Аго Ҳеердаҳл Бурнс "Тигрис" Реэд Шип то Протест Wар - Сторй бй Беттй Блаир анд Бжорнар Сторфжелл Леттер то УН бй Тҳор Ҳеердаҳл“. www.азер.cом. 2021-йил 7-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 24-май.
  17. ↑ Ал-Ҳилли, Мажеэд & Wарнер, Баррй & Асада, Таро & Доуабул, Али.
  18. ↑ „Туркей'с Дам-Буилдинг Cоулд Cреате Неw Миддле Эаст Cонфлиcт“ (эн). Тҳе Маритиме Эхеcутиве. 2021-йил 11-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 11-апрел.
  19. ↑ исписео. „Иран'с Упстреам Ҳегемонй анд Иц Wатер Полиcиэс Тоwардс Ирақ“ (эн). ИСПИ (2020-йил 24-феврал). 2021-йил 11-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 11-апрел.
  20. ↑ Ибраҳим. „Деcлининг левелс ин Ирақ'с Тигрис раисе феар оф wатер cрисис“ (эн). www.алжазеэра.cом. 2021-йил 11-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 11-апрел.
  21. ↑ Ҳамза, Канар, „Десертифиcатион анд политиcал онстабилитй ин тҳе Тигрис анд Эупҳратес Ривер Басинс“ (2010).
  22. ↑ Регенcиа. „Чемиcал аттаcкс он Иран ин тҳе 1980с тҳат УС игноред“ (эн). www.алжазеэра.cом. 2021-йил 16-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 16-апрел.
  23. ↑ „ББC - Ҳисторй - Тҳе Лост Палаcес оф Ирақ“. 2016-йил 22-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 20-декабр.
  24. ↑ „Ал-Қурнаҳ Ҳоспитал стриппед баре“ (фр). Тҳе Неw Ҳуманитариан (2003-йил 22-апрел). 2021-йил 11-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 11-апрел.
  25. ↑ „Ал-Қурнаҳ Ҳоспитал стриппед баре“ (фр). Тҳе Неw Ҳуманитариан (2003-йил 22-апрел). 2021-йил 11-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-апрел.
  26. ↑ „Тҳе Треэ оф Кноwледге“ (эн). Атлас Обсcура. 2021-йил 2-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-апрел.
  27. ↑ „Тҳе Лост Палаcес оф Ирақ“ (эн-ук). www.ббc.cо.ук. 2016-йил 22-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 11-апрел.
  28. ↑ Ал-Жабури, Камел Салман. Му'жам Ал-Удаба' мин Ал-'Аср Ал-Жаҳили Ҳатта Санат 2002, фирст (ар), Беирут: Дар Ал-Котоб Ал-Илмияҳ, 2003 — 393-бет. 

Ташқи ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi